Παρά το γεγονός ότι για κάποιες δεκαετίες ασχολήθηκα επαγγελματικά με την εσωτερική πολιτική σκηνή και την αντίστοιχη αρθρογραφία, εν τούτοις στις μέρες μας συστηματικά αποφεύγω να σχολιάσω τα εντός Ελλάδος συμβαίνοντα, γιατί το επίπεδο του πολιτικού διαλόγου είναι ανάξιο σχολιασμού.

Ένας άλλος λόγος είναι, ότι τα όσα αφορούν τις σχέσεις της χώρας μας με τον άκρως επιθετικό γείτονά μας, που ορέγεται την ανασύσταση της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Στήνει φιέστες για να το επικοινωνήσει στο εσωτερικό του μέτωπο με ηθοποιούς, που παριστάνουν τον Μωάμεθ τον Πορθητή και καλούν τον “διάδοχο” του πολιορκητή της Πόλης στη σκηνή, προκειμένου να παραλάβει το τεραστίων διαστάσεων κλειδί.

Με αυτό υποτίθεται ότι θα ανοίξει ο Σουλτάνος την κατακτηθείσα Αγία Σοφία από τις ορδές του Μογγολικού φύλου, που μετακινήθηκε προς δυσμάς μετά την νίκη έναντι των Βυζαντινών στο Ματζικέρτ, το 1071.

Η παραποίηση της ιστορίας από τον Ερντογάν και τους συν αυτώ πάει σύννεφο. Το τελευταίο που μας ξεφούρνισαν έχει να κάνει με την ιστορία τους που την φτάνουν 2230 χρόνια πίσω. Θα μας τρελάνουν με τα ψέματα και τους μύθους που κατασκευάζουν.

Μετά τις αναπαραστάσεις της άλωσης, και τις προσευχές μέσα στην Αγία Σοφία με τον ιμάμη και την σπάθα του με την οποία ήταν ζωσμένος, ο ισλαμιστής εθνικιστής σουλτάνος εμφανίστηκε ως παγκόσμιος ηγέτης που μπορεί να παρεμβαίνει ως τα πέρατα της οικουμένης, πουλώντας στο κοινό του φύκια για μεταξωτές κορδέλες, την ώρα που οι πολίτες στη χώρα του πεινάνε και δεν έχουν δουλειές, για να τους εξασφαλίσουν τα προς το ζην.

Κι επειδή οι Τούρκοι δεν αφήνουν τίποτα να πέσει κάτω χωρίς να ξεσηκώσουν τον κόσμο, έστειλαν τώρα επιστολή στον ΟΗΕ χωνευτήρι κάθε υπερφίαλου, που επιδιώκει μια κάποια ψευτο νομιμοποίηση, καταγγέλλοντας την Ελλάδα ότι εξοπλίζει τα νησιά του Α. Αιγαίου με σκοπό να επιτεθεί στα Μικρασιατικά παράλια.

Ο φανταστικός αυτός κίνδυνος αντιστρέφει ολοκληρωτικά την αλήθεια. Γιατί οι Τούρκοι έχουν παρατάξει στα μικρασιατικά τους παράλια έναν μεγάλο στόλο αποβατικών και έχουν εγκαταστήσει στην περιοχή την επονομαζόμενη στρατιά του Αιγαίου.

Αποτελεί απύθμενο θράσος την ώρα που οι ζηλωτές του Μωάμεθ του Πορθητή και έχουν στήσει έναν άκρως επιθετικό μηχανισμό στην περιοχή, να κατηγορούν την Ελλάδα ότι από τα νησιά του Α. Αιγαίου θα … εξαπολύσει επίθεση σε βάρος του χερσαίου εδάφους της Τουρκίας.

Η Ελλάδα με την επέτειο των διακοσίων χρόνων από την έναρξη της Επανάστασης του 1821, θύμισε σε όλο τον κόσμο, ότι από αυτά τα χώματα και από μια χούφτα αποφασισμένων για ελευθερία, ξεκίνησε ο αγώνας, που στη συνέχεια επεκτάθηκε σε ολόκληρη την Βαλκανική χερσόνησο.

Κάποιοι ηγετίσκοι των Βαλκανίων έχουν ήδη προσκυνήσει το σαράι του σουλτάνου, είναι όμως μικρόνοες μια και δεν βλέπουν, ότι ο ισλαμιστής εθνικιστής σουλτάνος της Άγκυρας επιδιώκει σε πρώτη φάση να τους μετατρέψει σε δορυφόρους του, και στη συνέχεια με ποικίλες συμφωνίες να τους καταπιεί.

Έφτασε στο σημείο, ο Έντι Ράμα στο συμπόσιο της Χάλκης, να κατηγορήσει τους Ευρωπαίους γιατί δεν εντάσσουν την Τουρκία μαζί με την Αλβανία στην ΕΕ. Το πόσο συμβατή είναι η σημερινή Τουρκία με τα ευρωπαϊκά ιδεώδη, που αρχίζουν από τα ανθρώπινα δικαιώματα, περνάνε από την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και καταλήγουν στην ελευθερία του Τύπου ποσώς τον ενδιαφέρει.

Κι αυτό, γιατί την Ευρώπη την βλέπουν σαν την ιερή αγελάδα που προσφέρει αφειδώς χρήματα, χωρίς αυτοί που τα εισπράττουν να αναλαμβάνουν καμιά υποχρέωση. Αυτή η τακτική δείχνει πόσο ανώριμες και κοντόφθαλμες είναι κάποιες ηγεσίες των Βαλκανικών χωρών.

Όμως αυτές οι ημέρες μνήμης του προδοτικού πραξικοπήματος στην Κύπρο και της εισβολής της Τουρκίας στη Μεγαλόνησο που ακολούθησε, οφείλουμε να στρέψουμε το βλέμμα μας στις νέες απειλές που είναι μπροστά μας.

Ο υπό εξαγγελία εποικισμός της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου αποτελεί την ταφόπλακα κάθε ελπίδας για συμφωνημένη επίλυση του κυπριακού. Οι εκκλήσεις σε Μπάιντεν και της ηγεσίας της Ε.Ε. ουδέν θα αποδώσουν. Και το ερώτημα που γεννάται είναι με ποιο επόμενο βήμα θα κινηθεί η ελλαδική και η κυπριακή ηγεσία.

Τα νέα τετελεσμένα είναι προ των πυλών. Θα τα καταδικάσουν βεβαίως Ουάσιγκτον, Βρυξέλλες και Μόσχα. Πέραν τούτου ουδέν. Η Τουρκία θα έχει επιβάλει το νέο της Αττίλα καταπίνοντας ένα ακόμη έδαφος, που και ιδιοκτησιακά ανήκει στους Ελληνοκυπρίους.

Μολονότι η Τουρκία τορπίλισε στο παρελθόν κάθε προσπάθεια επίλυσης του κυπριακού, μια κάθε προτεινόμενη λύση εμπεριείχε και έλεγχο από πλευράς Άγκυρας και του ελεύθερου τμήματος της Μεγαλονήσου, εν τούτοις μεγάλες είναι και οι ευθύνες διαχρονικά και των ηγεσιών Ελλάδας και Κύπρου για τον διπλωματικό χειρισμό του μεγάλου αυτού θέματος εθνικής σημασίας.

Το αύριο της Κύπρου, παρά την οικονομική ανάπτυξη υπάρχει στο ελεύθερο τμήμα της Μεγαλονήσου, εν τούτοις παραμένει δυσοίωνο και δυστυχώς δεν υπάρχει ελπίδα να ανατραπούν τα τετελεσμένα που δημιούργησε η τουρκική επεκτατική πολιτική.

Εξάλλου η Άγκυρα έχοντας οδηγό τις ανύπαρκτες αντιδράσεις για την εισβολή και την κατοχή της Κύπρου το 1974, προχώρησε στις μέρες μας στην επεκτατική της δραστηριότητα σε Συρία, Ιράκ, Λιβύη και Ναγκόρνο Καραμπάχ. Όλα αυτά υπό τα όμματα της αδιάφορης διεθνούς κοινότητας

Το άρθρο Το παραλήρημα του ισλαμιστή εθνικιστή σουλτάνου… Του Τάσου Παπαδόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Είναι πρόσφατο το γεγονός της δολοφονίας (16.10.2020) από ριζοσπάστη ισλαμιστή του Γάλλου καθηγητή Samuel Paty, ο οποίος, υπεραμυνόμενος την ελευθερία της έκφρασης, είχε επιδείξει στην τάξη, μεταξύ άλλων, και τα σκίτσα που γελοιοποιούσαν τον προφήτη Μωάμεθ και τα οποία προ πενταετίας (7.1.2015) είχε δημοσιεύσει η γαλλική σατιρική εφημερίδα «Charlie Hebdo». Η επίθεση δύο φανατικών ισλαμιστών στην έδρα της ως άνω εφημερίδας είχε καταλήξει τότε στη δολοφονία εν ψυχρώ δώδεκα ατόμων, επειδή θεωρήθηκε ότι τα σκίτσα αυτά προσβάλλουν ευθέως την ισλαμική θρησκεία. Την ίδια χρονιά ακολούθησε και η σφαγή, επίσης από φανατικούς ισλαμιστές, στη γαλλική συνεδριακή αίθουσα “Bataclan” (13.11.2015) δεκάδων ανυποψίαστων ατόμων, μεταξύ δε αυτών και μουσουλμάνοι.

Και στις δύο αυτές δολοφονικές επιθέσεις υπάρχει ένα κοινό σημείο: διαπιστώνεται εισαγωγή συγκρούσεων σε μια ειρηνική χώρα, όπου κάποιος επιβάλλεται ως εχθρός, δηλαδή θύτης-μουσουλμάνος, που όμως τα θύματα δεν τον έχουν επιλέξει ως εχθρό τους. Το κίνητρο όμως είναι τελείως διαφορετικό, διότι, στην πρώτη περίπτωση, έχει να κάνει αποκλειστικά με την άμεση προσβολή της θρησκείας του Ισλάμ, άρα είναι μορφή θρησκευτικού πολέμου που είχε συγκεκριμένο στόχο, δηλαδή τους δημοσιογράφους που είχαν σχεδιάσει στην εφημερίδα τις γελοιογραφίες που κρίθηκαν προσβλητικές για τη θρησκεία στην οποία πιστεύουν οι θύτες.

Και εδώ γεννάται το θέμα σύγκρουσης μεταξύ θρησκευτικής ελευθερίας (άρθρ. 9 ΕΣΔΑ) και ελευθερίας έκφρασης (άρθρ. 10 ΕΣΔΑ), ζήτημα ιδιαίτερα ευαίσθητο, στο οποίο πρέπει να αναζητηθεί μια ισορροπία. Κατά την ορθότερη γνώμη, η ελευθερία της έκφρασης, αλλά και η ελευθερία τέχνης, δεν κατοχυρώνονται συνταγματικά ως ανεπιφύλακτα ατομικά δικαιώματα, αφού κάθε τέτοιο δικαίωμα εκφράζεται μεν ελεύθερα, δεν πρέπει όμως να προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων, όπως ορίζεται και στο άρθρ. 5 παρ.1Σ (βλ. ακαδημαϊκός Μ. Σταθόπουλος, ΤοΣ 24/1998, σ.721, Π. Παραράς, Οικονομική Ελευθερία, 2019, σ.41 και 438 επ.). Στην ελευθερία λοιπόν έκφρασης ή και τέχνης προφανώς δεν περιλαμβάνεται και το δικαίωμα να προσβάλλονται αζημίως τρίτοι σαυτό που έντονα πιστεύουν, αφού και η θρησκευτική ελευθερία είναι κατοχυρωμένη από την ΕΣΔΑ, όπως και από το άρθρ. 13 ελλην.Σ. Για τον θρησκευόμενο άνθρωπο, η πίστη στον Θεό, στον οποίο αυτός αναφέρεται, είναι ένα «απόλυτο» για το οποίο αισθάνεται οδύνη οσάκις αυτό που πιστεύει γίνεται αντικείμενο χλεύης ή γελοιογραφίας-καρικατούρας από τρίτους. Η διαρκής και προφανώς σκόπιμη σάτιρα σε βάρος θρησκείας και των λατρευτικών συμβόλων της, εξωθεί, τον πιστό σ ’αυτήν, σε ακραίες ενέργειες, ακριβώς διότι του δημιουργεί μια σφοδρή εσωτερική αναταραχή, επειδή κάποιοι διαρκώς του προσβάλλουν την προσωπικότητα και σ’ αυτό στο οποίο βαθύτατα πιστεύει.

Να σημειωθεί ότι, μετά την δίωξη δανού γελοιογράφου, λόγω σκίτσων του κατά του Μωάμεθ (2005), ο γνωστός Γάλλος caricaturiste Plantu (εφημ. Le Monde) και ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Kofi Annan συνέστησαν, τον Οκτώβριο του 2006, ειδική Ένωση με την επωνυμία «Cartouning for Peace», η οποία στοχεύει στην εμπέδωση αμοιβαίου σεβασμού που πρέπει να έχουν πολιτισμοί με διαφορετικές θρησκείες και κουλτούρες.

Αλλά και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει ήδη δεχθεί ότι δεν παραβιάζει την ελευθερία της έκφρασης α) η απαγόρευση προβολής ενός φιλμ που περιέχει σκηνές βλάσφημες κατά της χριστιανικής θρησκείας (απόφ. Wingrove κ. Ην. Βασιλείου, 25.11.1996) και β) ποινική απόφαση που καταδίκασε εκδότη, διότι δημοσίευσε μυθιστόρημα προσβλητικό έναντι του Ισλάμ (απόφ. Ι.Α. κ. Τουρκίας, 13.9.2005). Ακόμη, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, με την Résolution nº 1510/2006, δέχθηκε ότι η ελευθερία του λόγου και γενικότερα της έκφρασης δεν μπορεί να εξάπτει το μίσος μεταξύ συλλογικοτήτων που έχουν διαφορετικό θρήσκευμα (Renucci, Droit europ. des droits de l’homme, 2015, σ. 177). Το ζήτημα ανατέμνει πολύ πειστικά προς την αυτή κατεύθυνση, αλλά από απόψεως ποινικού δικαίου, η ακαδημαϊκός Άννα Μπενάκη με τη μελέτη της «Η καθύβριση θρησκευμάτων (άρθρ. 199 ΠΚ) σε μια πολυθρησκευτική κοινωνία» (Ποιν. Χρον. ΞΣΤ/2016, σ.81-88).

Εντεύθεν, σε μια δημοκρατική κοινωνία που βασίζεται στις αρχές του πλουραλισμού, της ανεκτικότητας αλλά και της ευρύτητας των αντιλήψεων, είναι επιτακτική η απόρριψη κάθε θρησκευτικού μίσους, με όποιο τρόπο και αν αυτό εκδηλώνεται, ο δε σεβασμός ατόμων που έχουν διαφορετική πολιτισμική ταυτότητα διευκολύνει ευθέως και την ειρηνική συμβίωση όλων (vivre ensemble), μόνον δε έτσι θα αποφεύγονται, κατά το δυνατόν, και οι όποιες συγκρούσεις (απόφ. ΕΔΔΑ S.A.S κ. Γαλλίας, 1.7.2014). Σε κάθε περίπτωση, οι παραπάνω καρικατούρες αποτελούν προφανώς και έκφραση μίσους (incitation à la haine religieuse, religious hatred) και η ποινική δίωξή τους πρέπει να αντιμετωπίζεται από την αντιρατσιστική νομοθεσία.

Στην ευρωπαϊκή λοιπόν δικαιοταξία δεν μπορεί να γίνεται επίκληση της ελευθερίας της έκφρασης για να παραβιάζεται κατάφωρα το θρησκευτικό συναίσθημα και να χλευάζεται ο Θεός στον οποίο ο καθένας δικαιούται να πιστεύει. Ο άτυχος Paty προφανώς και είχε γνώση τί είχε συμβεί πέντε χρόνια νωρίτερα με την εφημ. «Charlie Hebdo», άρα έδρασε σκόπιμα. Το παράδειγμα που επικαλέστηκε για την ελευθερία της έκφρασης ήταν ατυχέστατο, οι δε ουρανομήκεις φωνές που υψώθηκαν υπέρ της πρωτοκαθεδρίας της ελευθερίας αυτής αφενός προσβάλλουν τα τουλάχιστον έξι εκατομμύρια Γάλλους πολίτες που είναι μουσουλμάνοι, αφετέρου δε είναι προδήλως ασύνδετες και με τη γαλλική αρχή της «εκκοσμίκευσης» από το 1905.

*Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου
Επίτιμος Αντιπρόεδρος ΣτΕ

Το άρθρο Θρησκεία και ελευθερία της έκφρασης … Του Πέτρου Ι. Παραρά εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.