Η σύγχρονη πραγματικότητα τόσο στο κοινωνικό όσο και στο πολιτικό πεδίο διαπερνάται από οπτικές σχεδιασμού και διαχείρισης της δυναμικής της εξέλιξης, οι οποίες παράγουν μη λειτουργικές ισορροπίες μεταξύ των κοινωνικών συστημάτων, ενώ παράλληλα υποσκάπτουν την προοπτική βιώσιμης πορείας των κοινωνιών προς το μέλλον σε συνθήκες ευημερίας και χωρίς αρνητικές παρενέργειες στην βιοποικιλότητα.

Στο κοινωνικό πεδίο η μαζοποίηση στα μεγάλα αστικά κέντρα με τα εκατομμύρια κατοίκους δεν διαμορφώνει λειτουργικές συνθήκες για την πρόσδωση νοήματος με ηθικό φορτίο στην ατομική πορεία του ανθρώπου και την οικοδόμηση ανάλογης ταυτότητας.

Εκείνο, που επιτυγχάνεται χωρίς μεγάλη προσπάθεια, είναι η εργαλειοποίηση του ατόμου στο πλαίσιο της διεκπεραίωσης κοινωνικών ρόλων, οι οποίοι οριοθετούνται από το συστημικό συμφέρον (π.χ. οικονομικό σύστημα και εργασιακός ρόλος, που δεν λαμβάνουν υπόψη τις ψυχολογικές ανάγκες του εργαζόμενου ή την σωματική του υγεία).

Το κενό, που δημιουργείται, «καλύπτεται» με την υποκατάσταση των κοινωνικών αξιών με ηθικό φορτίο από τον μονοδιάστατο καταναλωτισμό και την οπτική του θεάματος (π.χ. ο τρόπος αυτοπαρουσίασης με στόχο τον εντυπωσιασμό) ως μέσων για την πρόσδωση νοήματος στην ζωή και την επίτευξη κοινωνικής αποδοχής.

Παράλληλα ο διαθέσιμος χρόνος για την κοινωνική δραστηριοποίηση των πολιτών στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι ανεπαρκής έως ανύπαρκτος, αν και η εγγύτητα των κατοικιών τους είναι πολύ μεγάλη (π.χ. στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών). Μπορεί να κατοικούν σε διπλανά διαμερίσματα και η επικοινωνία μεταξύ τους να εξαντλείται στην πρωινή καλημέρα ή στις αντιπαραθέσεις στις γενικές συνελεύσεις σχετικά με την διαχείριση των διαφόρων θεμάτων, που σχετίζονται με την λειτουργία των κοινόχρηστων χώρων της πολυκατοικίας.

Η «κοινωνική ενεργοποίηση» είναι πιο εύκολη στο πλαίσιο της εικονικής πραγματικότητας των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Η σχέση του πολίτη με την πραγματικότητα αποκτά σταδιακά περιεχόμενο με την μεσολάβηση της τεχνολογίας και ιδιαιτέρως της ψηφιακής. Εκτός από τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και τα εικονικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης.

Σε αυτά η εικόνα παίζει πολύ πιο σημαντικό ρόλο από τον λόγο και την αξιοποίηση του ορθολογισμού στην αποτύπωση της πραγματικότητας. Η εικόνα όμως παρουσιάζει μόνο ένα κομμάτι της και όχι το σύνολο της, ούτε και αναλύει τις παραμέτρους, που την οριοθετούν ως προς τα ποιοτικά και τα ποσοτικά της χαρακτηριστικά. Αυτό μπορεί να γίνει με την χρησιμοποίηση του ορθολογισμού και την προσέγγιση της πραγματικότητας στις πλανητικές της διαστάσεις, διότι η παγκοσμιοποίηση έχει διαμορφώσει σχέσεις αλληλεξάρτησης και αλληλεπίδρασης των κοινωνιών της παγκόσμιας κοινότητας.

Αν συνυπολογισθεί, ότι η ροή του χρόνου είναι πολύ γρήγορη, με αποτέλεσμα η νοητική διαχείριση της ταχύτατα εξελισσόμενης πραγματικότητας να μην είναι εμπροσθοβαρής, τότε δημιουργούνται συνθήκες μη ελέγχου των παρενεργειών της κοινωνικής δυναμικής.

Δεν είναι τυχαίο, ότι η ανθρώπινη δραστηριοποίηση δεν συμπορεύεται με τις ισορροπίες της φύσης και τις ανάγκες της, με αποτέλεσμα να διαμορφώνονται συνθήκες υψηλής διακινδύνευσης (ρύπανση του περιβάλλοντος με πλαστικά, εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα κ.λ.π.).

Τέλος τα κοινωνικά συστήματα, από το οικονομικό και το εργασιακό μέχρι το υγείας και το εκπαιδευτικό, αναπτύσσουν δραστηριότητα με προσανατολισμό την λειτουργικότητα και την οικονομική τους απόδοση και όχι το κοινωνικό και το ανθρώπινο συμφέρον.

Τα παραδείγματα είναι πολλά. Από την τυποποίηση της διάθεσης των προϊόντων με στόχο την μεγιστοποίηση του κέρδους λόγω της μείωσης των εργαζομένων μέχρι τον μονοδιάστατο σχεδιασμό της εκπαιδευτικής λειτουργίας με κύριο σημείο αναφοράς τις ανάγκες του οικονομικού συστήματος και τους αναγκαίους εργασιακούς ρόλους, χωρίς να ισορροπείται ουσιαστικά και με την αξιακή διάσταση της κοινωνικής λειτουργίας του ανθρώπου, η οποία προσδίδει νόημα στην ζωή του.

Ενισχυτικά προς αυτή την κατεύθυνση οδεύει και η μεγάλη κινητικότητα στις σύγχρονες μαζοποιημένες κοινωνίες, η οποία συμβάλλει στην μείωση του διαθέσιμου ελεύθερου χρόνου για την κοινωνική δραστηριοποίηση του ατόμου.

Στο πολιτικό πεδίο οι συνθήκες είναι ανάλογες. Η σύγχρονη δημοκρατική λειτουργία δεν βασίζεται στην προσέγγιση και ανάλυση της κοινωνικής δυναμικής και γενικότερα της πραγματικότητας στις διάφορες διαστάσεις της, διότι είναι πολύ σύνθετη για να την επεξεργασθεί νοητικά και να την κατανοήσει ο απλός πολίτης. Αυτός ενδιαφέρει κυρίως ως παράμετρος της εκλογικής λειτουργίας του πολιτεύματος.

Επίσης δεν υπάρχουν μηχανισμοί, που θα μπορούσαν να αναλάβουν αυτή την λειτουργία και την απλοποίηση των πολύπλοκων ευρημάτων της ανάλυσης στο επίπεδο της μαζικής ενημέρωσης, ώστε οι πολίτες να κάνουν επιλογές και να παίρνουν αποφάσεις γνωρίζοντας την προοπτική, που δρομολογούν, η οποία θα βιωθεί σε βάθος χρόνου και από πολύ νεότερες γενιές.

Ακόμη η σύγχρονη πολιτική δεν εκφράζει σε λειτουργικό βαθμό το κοινωνικό και το ανθρώπινο συμφέρον στον σχεδιασμό της πορείας προς το μέλλον, αλλά ισορροπεί τις επιλογές και τις αποφάσεις της ανάμεσα στην λειτουργικότητα και στην οικονομική απόδοση των κοινωνικών συστημάτων (π.χ. οικονομικό, εργασιακό, εκπαιδευτικό, υγείας κ.λ.π.), τα οποία παράγουν την δυναμική της εξέλιξης, χωρίς να ελέγχονται οι επιπτώσεις της (π.χ. κινητικότητα και ρύπανση της ατμόσφαιρας στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις).

Για αυτό η διαχείριση της κοινωνικής δυναμικής από το πολιτικό σύστημα δεν καλύπτει με επάρκεια τις ανάγκες της πραγματικότητας στην προβολή τους στο μέλλον. Σε συνδυασμό δε με την ταχύτατη ροή του χρόνου και την αδυναμία (τουλάχιστον μέχρι τώρα) της επιστημονικής σκέψης να λειτουργεί με εμπροσθοβαρή οπτική ως προς τις επιπτώσεις των αλλαγών, που επιφέρει στην πραγματικότητα η αξιοποίηση της, δρομολογείται άνοδος του δείκτη διακινδύνευσης της πορείας των κοινωνιών προς το μέλλον, ενώ συρρικνώνεται η βιωσιμότητα των στόχων των πολιτικών αποφάσεων.

Το πολιτικό σύστημα δεν συμπορεύεται με την ταχύτητα της ροής του χρόνου. Για αυτό δεν έχει συνειδητοποιήσει την ζωτικής σημασίας ανάγκη μακροπρόθεσμης οπτικής στον σχεδιασμό της πορείας στο μέλλον.

Εξάλλου η αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση των κοινωνιών στην σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα δεν είναι διαχειρίσιμα μεγέθη από την πολιτική με το μοντέλο εθνικής διακυβέρνησης, το οποίο ισχύει τώρα. Είναι αναγκαία η μετάβαση στην εποχή της οικοδόμησης μιας μορφής υπερεθνικής διακυβέρνησης χωρίς ανισότητες μεταξύ των χωρών, που συνθέτουν την παγκόσμια κοινότητα. Και αυτό απαιτεί ριζική αλλαγή του τρόπου σκέψης και βαθιές τομές στο μοντέλο οργάνωσης του πλανήτη συνολικά. Μια πολύ δύσκολη αποστολή.

Για να γίνουν οι αναγκαίες ριζικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές πραγματοποιήσιμες πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Άμεσα επιβάλλεται η έναρξη διαλόγου με στόχο την αποκατάσταση συνθηκών συνεργασίας όλων των κομμάτων και των κοινωνικών συστημάτων (οικονομικό, εργασιακό κ.λ.π.), ώστε να καταστεί εφικτή η προώθηση των αναγκαίων συναινέσεων και να διαφυλαχθεί η κοινωνική συνοχή.

Παράλληλα πρέπει να εξελιχθεί πιο γρήγορα και να αξιοποιηθεί η επιστημονική σκέψη, ώστε η μετάβαση στην νέα εποχή» να γίνει με χαμηλό δείκτη διακινδύνευσης, διότι η ταχύτατη ροή του χρόνου και η ανάγκη γρήγορων αλλαγών διαμορφώνουν δύσκολα διαχειρίσιμες συνθήκες.

Επίσης πρέπει να δρομολογηθεί άμεσα δημόσιος διάλογος για την ζωτικής σημασίας ανάγκη επίτευξης κοινωνικής συναίνεσης σχετικά με την αλλαγή του μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης, η οποία θα έχει επιπτώσεις στον τρόπο ζωής των ανθρώπων. Η κοινωνία πολιτών θα πρέπει να ενεργοποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση και να αναλάβει τις ευθύνες της για την προώθηση της πραγμάτωσης του κοινωνικού και του ανθρώπινου συμφέροντος.

Τέλος στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι επίσης βασική προϋπόθεση η συνεργασία των κοινωνιών της παγκόσμιας κοινότητας και των πολιτικών ηγεσιών τους. Αυτό είναι απαραίτητο για την αντιμετώπιση των πλανητικών ανισορροπιών, οι οποίες απειλούν την βιωσιμότητα της ανθρώπινης οντότητας και της βιοποικιλότητας, ενώ αποσταθεροποιούν την κοινωνική συνοχή (π.χ. μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, ακραία καιρικά φαινόμενα, πανδημίες, μείωση των αποθεμάτων νερού κ.λ.π.) και την ειρηνική συμβίωση των κοινωνιών.

Εάν η προσέγγιση της πραγματικότητας γίνει με εργαλείο την στατική θεώρηση της εξέλιξης, τότε αυτές οι ριζικές αλλαγές θα φαίνονται και θα είναι πολύ δύσκολα πραγματοποιήσιμες. Όμως πρέπει να αποφευχθεί η άναρχη και χωρίς σχεδιασμό μετάβαση σε πολύ επικίνδυνη και με πολλές κοινωνικές αναταράξεις πορεία προς το μέλλον. Σε αυτή την περίπτωση η δυναμική της εξέλιξης δεν θα διαθέτει κοινωνική συναίνεση, ενώ παράλληλα θα χειροτερεύει η ποιότητα της ζωής των ανθρώπων και σε βάθος χρόνου θα απειληθεί η βιωσιμότητα της ανθρώπινης οντότητας και της βιοποικιλότητας.

Πηγή: metarithmisi.gr

Το άρθρο Ριζικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές… Του Χρίστου Αλεξόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Τόσο η βίωση όσο και η συστηματική προσέγγιση και ανάλυση της σύγχρονης πραγματικότητας δείχνουν, ότι είναι ζωτικής σημασίας ανάγκη να γίνουν κοινωνικές και πολιτικές υπερβάσεις, ώστε να αποκατασταθούν λειτουργικές και βιώσιμες συνθήκες στους διάφορους τομείς κοινωνικής δραστηριοποίησης. Ειδάλλως θα πληθαίνουν τα προβλήματα και θα αυξάνει η ρευστότητα σε μη διαχειρίσιμο βαθμό.

Στο κοινωνικό πεδίο στα σύγχρονα μαζοποιημένα αστικά κέντρα με τα εκατομμύρια κατοίκων έχουν υποκατασταθεί σε μεγάλο βαθμό οι διαπροσωπικές επαφές και σχέσεις στο πλαίσιο των τοπικών κοινωνιών από την εικονική επικοινωνία (π.χ. Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης με την αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας), η οποία στηρίζεται στην οπτική του θεάματος (δηλαδή στην εντύπωση, που προκαλείται από τον τρόπο αυτοπαρουσίασης).

Με την χρησιμοποίηση όμως τέτοιων εργαλείων δεν οικοδομείται βιώσιμη κοινωνική συνοχή, ούτε καλλιεργείται η ενσυναίσθηση ( ικανότητα προσέγγισης και κατανόησης της θέσης και των αναγκών του συνανθρώπου). Παράλληλα δεν προωθείται η δημιουργία κοινωνίας πολιτών με λογική έκφρασης του κοινωνικού και του ανθρώπινου συμφέροντος.

Αυτές οι συνθήκες δεν είναι λειτουργικές, ενώ αυξάνουν την κοινωνική ρευστότητα σε μη διαχειρίσιμο βαθμό σε βάθος χρόνου.

Επίσης στο επικοινωνιακό πεδίο κυριαρχεί η προσωποποίηση της πολιτικής, ενώ στο επίπεδο της υλοποίησης πολιτικών ευδοκιμεί ο συστημικός πραγματισμός, ο οποίος κινείται με σημείο αναφοράς την κάλυψη των παραμέτρων, που εγγυώνται την λειτουργικότητα και την οικονομική απόδοση των κοινωνικών συστημάτων.

Η προσωποποίηση της πολιτικής αποδίδει εκλογικά, όταν ωφελείται ο πολίτης. Για αυτό, όταν η εφαρμογή πολιτικών αποφάσεων συρρικνώνει την ατομική ή την κοινωνική ευημερία, στο επικοινωνιακό πεδίο προωθείται η εξιδανίκευση του μέλλοντος με την καλλιέργεια φαντασιώσεων για την μακροπρόθεσμη απόδοση της ακολουθούμενης πολιτικής.

Και στις δύο περιπτώσεις απουσιάζει το εργαλείο της ορθολογικής προσέγγισης της πραγματικότητας και της ανάλογης διαμόρφωσης στάσεων στους πολίτες. Βέβαια το αποτέλεσμα είναι η μη οικοδόμηση σταθερού κοινωνικού κλίματος, ενώ δεν δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για κοινωνικές και πολιτικές συγκλίσεις, οι οποίες θα δρομολογήσουν την διαμόρφωση πραγματικών και όχι τεχνητών (λόγω εκλογικού συστήματος) πλειοψηφιών σε σχέση με την κατεύθυνση της ακολουθούμενης πορείας.

Σχετικά με τον δημόσιο διάλογο και την κυβερνητική πρακτική, ανεξάρτητα από κόμματα, κριτήριο για τον σχεδιασμό, την δημοσιοποίηση και την εφαρμογή πολιτικών είναι ο ατομικός βιολογικός χρόνος, ώστε να πριμοδοτείται η εκλογική ανταπόκριση και να μην αναδεικνύεται η λειτουργικότητα ή μη του μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης ως προς την πραγμάτωση του κοινωνικού και του ανθρώπινου συμφέροντος.

Προέκταση αυτής της πρακτικής είναι η πολιτική διαχείριση του χρόνου χωρίς μακροπρόθεσμη οπτική σε λειτουργικό εύρος και έλεγχο των παραμέτρων της εξέλιξης τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.

Τα παραδείγματα της κλιματικής αλλαγής και της μαζικής μετακίνησης πληθυσμών είναι πολύ χαρακτηριστικά, χωρίς αυτό να σημαίνει, ότι δεν υπάρχουν άλλα. Είναι πολύ περισσότερα, διότι η εξέλιξη οριοθετείται από την αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση των παραμέτρων της πραγματικότητας (π.χ. οικονομική ανάπτυξη, διεύρυνση κοινωνικών ανισοτήτων και πολλές άλλες).

Η πραγματικότητα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο φορτίο διακινδύνευσης, αν ληφθεί υπόψη, ότι στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης η πολυπλοκότητα και η αλληλεξάρτηση των κοινωνιών χρησιμοποιούνται στο γεωπολιτικό πεδίο από τις ισχυρές χώρες για την μετάθεση ευθυνών από την μία στην άλλη για τις προκαλούμενες ανισορροπίες, ενώ παράλληλα δεν γίνεται προσπάθεια επίλυσης των προβλημάτων, που δημιουργούνται, με την προώθηση ενός πλανητικής εμβέλειας συστήματος διακυβέρνησης και ασφάλειας.

Δυστυχώς ακολουθείται μια οπτική ειρηνικής συνύπαρξης, η οποία στηρίζεται στην ισορροπία των εξοπλισμών και της στρατιωτικής ισχύος και όχι στην διαμόρφωση συνθηκών ειρηνικής συμβίωσης και συνεργασίας με σημείο αναφοράς την ισόρροπη ανάπτυξη των κοινωνιών, την ευημερία χωρίς ανισότητες και την διατήρηση βιώσιμων ισορροπιών στο φυσικό περιβάλλον.

Οι αρνητικές επιπτώσεις της ακολουθούμενης πορείας στο γεωπολιτικό πεδίο συμπληρώνονται με την παραγωγή «επικίνδυνων σκουπιδιών» με τα διάφορα οπλικά συστήματα, τα οποία μακροπρόθεσμα επιβαρύνουν το περιβάλλον, ενώ ορισμένα από αυτά αποτελούν πυρηνικά απόβλητα, που απειλούν τόσο τον άνθρωπο όσο και την βιοποικιλότητα.

Τέλος τίθεται ένα ζωτικής σημασίας ερώτημα, το οποίο πρέπει να απαντηθεί από τις κοινωνίες και το πολιτικό σύστημα, διότι άπτεται του μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης και ταυτοχρόνως οριοθετεί σε μεγάλο βαθμό την πορεία των κοινωνιών προς το μέλλον.

Που στηρίζεται η λήψη αποφάσεων από τους πολίτες ως προς την επιλογή της κατεύθυνσης της κοινωνικής δυναμικής; Στην δημοκρατικά οριοθετημένη ελεύθερη βούληση ή στην συστημική;

Με άλλα λόγια η διαμόρφωση άποψης και στάσης από τους πολίτες εδράζεται στον ορθολογισμό και στον κοινωνικό διάλογο ή στην αξιοποίηση της οπτικής και των προτύπων του μονοδιάστατου καταναλωτισμού και της κοινωνίας του θεάματος ως μέσου για την πρόσδωση νοήματος στην ατομική ζωή και αξιακού περιεχομένου στην ελεύθερη βούληση;

Η απάντηση θα οριοθετήσει την κατεύθυνση της πορείας των κοινωνιών και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της πολιτικής λειτουργίας σε συνδυασμό με τον βαθμό ανάληψης των ευθυνών, που αναλογούν στο κοινωνικό και στο πολιτικό επίπεδο, για την δυναμική της εξέλιξης.

Επίσης θα οριοθετηθούν οι κοινωνικές και πολιτικές υπερβάσεις, που πρέπει να γίνουν, ώστε η κατεύθυνση της ακολουθούμενης πορείας να είναι βιώσιμη και να μην λειτουργεί ως καταλύτης για μη ελεγχόμενες παρενέργειες στην βιωνόμενη πραγματικότητα.

Πηγή: metarithmisi.gr

Το άρθρο Αναγκαίες κοινωνικές και πολιτικές υπερβάσεις… Του Χρίστου Αλεξόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Τα σύγχρονα πλανητικής εμβέλειας προβλήματα και οι επιπτώσεις τους στην πραγματικότητα δείχνουν, ότι η διαχείριση τους τόσο στο ατομικό όσο και στο συλλογικό και πολιτικό επίπεδο «σκοντάφτουν» στην ηθικολογικού χαρακτήρα σχέση κοινωνικών αξιών και ατομικής ευθύνης.

Το αποτέλεσμα είναι η συρρίκνωση της κοινωνικής συνοχής και η διαμόρφωση συνθηκών πόλωσης, οι οποίες δημιουργούν προσκόμματα στην πολιτική διαχείριση της εξέλιξης, διότι οι πολίτες δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις εκκλήσεις για την ανάληψη της ατομικής ευθύνης, ώστε να καταστεί εφικτή η πραγμάτωση του κοινωνικού συμφέροντος.

Η πανδημία του κορωνοϊού (Covid-19) και η κλιματική κρίση είναι δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Η διαχείριση τους τόσο στο ατομικό-κοινωνικό όσο και στο πολιτικό πεδίο αποτυπώνει το εύρος των ανισορροπιών και τους κινδύνους, που δημιουργούνται.

Η επίκληση της ατομικής ευθύνης, ως βασικής παραμέτρου για τον εμβολιασμό των πολιτών και την απόκτηση ανοσίας στις κοινωνίες, αποτελεί σημαντικό επικοινωνιακό εργαλείο. Το ίδιο ισχύει και για την αποφυγή συνθηκών, που συμβάλλουν στην μεταδοτικότητα του Covid-19 και ιδιαιτέρως των επικίνδυνων μεταλλάξεων (Δέλτα).

Σχετικά με την κλιματική κρίση το πρόβλημα προσλαμβάνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις ως προς την αξιοποίηση της ατομικής ευθύνης για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της και την πραγματοποίηση των αναγκαίων αλλαγών στον τρόπο ζωής και στο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης, διότι και τα δύο θα ανατρέψουν όχι μόνο την ατομική οπτική βίωσης της πραγματικότητας αλλά και τις οργανωτικές δομές των κοινωνιών.

Με αυτά τα δεδομένα της πραγματικότητας το φορτίο των ριζικών αλλαγών, που απαιτούνται στην ατομική και στη συλλογική στάση και λειτουργία είναι πολύ βαρύ και απαιτεί την ανάπτυξη κοινωνικής δυναμικής. Στις σύγχρονες μαζοποιημένες καταναλωτικές κοινωνίες είναι πολύ δύσκολο να δρομολογηθεί σε λειτουργικό χρόνο, διότι οι συνθήκες δεν προωθούν την λειτουργία των πολιτών ως ατομικών και συλλογικών υποκειμένων στις απαραίτητες διεργασίες για την παραγωγή κοινωνικών αξιών και τον μετασχηματισμό της πραγματικότητας.

Με αυτό τον τρόπο έχει απενεργοποιηθεί το βασικό εργαλείο για την επίτευξη αυτού του στόχου (παραγωγή κοινωνικών αξιών), το οποίο είναι προϊόν της κοινωνικής δραστηριοποίησης και οριοθετεί την συμπεριφορά και την στάση των ανθρώπων στην κοινωνική τους λειτουργία με σημείο αναφοράς τις ανάγκες, που προκύπτουν στο πλαίσιο της ανθρώπινης υπόστασης τους και της συμβίωσης στις τοπικές κοινωνίες, με συνυπολογισμό βέβαια και των απαραίτητων βιώσιμων ισορροπιών στο φυσικό περιβάλλον.

Η δυναμική της εξέλιξης στη σύγχρονη πραγματικότητα όμως δεν στηρίζεται σε πολίτες, οι οποίοι λειτουργούν με σημείο αναφοράς κοινωνικές αξίες, που οριοθετούνται από το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον, αλλά σε άτομα, που κινούνται ανάλογα με τα καταναλωτικά πρότυπα (που έχουν υποκαταστήσει τις κοινωνικές αξίες) στο πλαίσιο της κοινωνίας του θεάματος και της διασφάλισης της λειτουργικότητας και της οικονομικής απόδοσης των διαφόρων κοινωνικών συστημάτων (από το οικονομικό μέχρι το υγείας και κοινωνικής ασφάλισης).

Η επίκληση της ατομικής ευθύνης έχει μόνο τότε νόημα, όταν στηρίζεται σε κοινωνικές αξίες, που οριοθετούνται από τις ανάγκες των ανθρώπων στο πλαίσιο της συμβίωσης στις τοπικές κοινωνίες ή της παγκοσμιοποίησης με σημείο αναφοράς το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον στις πλανητικές τους διαστάσεις.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου πολύ σημαντικές προϋποθέσεις είναι η καλλιέργεια της ενσυναίσθησης (ο πολίτης να μπορεί να μπαίνει στη θέση του συνανθρώπου του και να κατανοεί και τις δικές του ανάγκες) καθώς και της κοινωνικής συνείδησης και ευθύνης, ώστε να συνειδητοποιούν οι πολίτες, ότι πρέπει να συμβάλλουν ως άτομα για την διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και της βιωσιμότητας.

Τα μονοδιάστατα καταναλωτικά πρότυπα σε συνδυασμό με τον ατομικισμό και τον υλικό ευδαιμονισμό, ως βασικών κριτηρίων για την πρόσδωση νοήματος στη ζωή και την «κατάκτηση» αποδοχής στις σύγχρονες κοινωνίες του θεάματος, δεν οδηγούν στην συνειδητοποίηση της ατομικής ευθύνης για την συλλογική ευημερία και βιωσιμότητα.

Ιδιαιτέρως ο ατομικισμός είναι μια ηθική στάση και κοινωνική οπτική, στο πλαίσιο της οποίας το συμφέρον του ατόμου είναι πάνω από το συλλογικό και γενικότερα κοινωνικό. Γι? αυτό η ηθικολογική επίκληση της ατομικής ευθύνης από θεσμούς πολιτειακούς, πολιτικούς ή και θρησκευτικούς δεν είναι αποτελεσματική.

Αυτό γίνεται εμφανές, αν ληφθούν υπόψη οι συνωστισμοί με προσανατολισμό την διασκέδαση και γενικότερα τον ατομικό ευδαιμονισμό ή η αδυναμία των πολιτών να πιέσουν το πολιτικό σύστημα για σχεδιασμό και εφαρμογή βιώσιμων πολιτικών, αλλά και οι ίδιοι να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο ζωής με στόχο την αναστροφή της κλιματικής αλλαγής και τον τερματισμό της ρύπανσης του περιβάλλοντος σε λειτουργικό χρόνο.

Αρνητική παράμετρος σε σχέση με την διαμόρφωση στάσης από τους πολίτες, ως ατόμων ή και ως συνόλου που συνθέτουν ένα κοινωνικό μόρφωμα, είναι και η αδυναμία κατανόησης των επιπτώσεων της αναπτυσσόμενης κοινωνικής δυναμικής. Από το ένα μέρος δεν ενημερώνονται ή δεν διαθέτουν τα κατάλληλα μεθοδολογικά εργαλεία για την ανάλυση των πληροφοριών και από το άλλο δεν προλαβαίνουν να επεξεργασθούν την πραγματικότητα λόγω της μεγάλης ταχύτητας της εξέλιξης και την πολυπλοκότητα, που παράγει.

Αυτές οι συνθήκες επιβάλλουν την αλλαγή προσανατολισμού και την αναδιοργάνωση του μοντέλου κοινωνικής οργάνωσης χωρίς καθυστερήσεις. Παράλληλα ο σχεδιασμός της πορείας στο μέλλον θα πρέπει να είναι μακροπρόθεσμος, ενώ η οπτική του ανθρώπου θα πρέπει να διευρύνει τα όρια της και πέραν του βιολογικού χρόνου ακόμη και δύο ή τριών γενεών.

Εάν πληρούνται όλες αυτές οι προϋποθέσεις ως προς το μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης και την κατεύθυνση της δυναμικής της εξέλιξης, τότε θα είναι εφικτή η παραγωγή λειτουργικών κοινωνικών αξιών, οι οποίες θα εκφράζουν τις βασικές ανθρώπινες ανάγκες, ενώ οι πολίτες ως ενσυνείδητα ατομικά υποκείμενα θα μπορούν να αναλαμβάνουν τις ευθύνες, που τους αναλογούν, στο πλαίσιο της κοινωνικής τους δραστηριοποίησης και της πολιτικής τους λειτουργίας.

Πηγή: metarithmisi.gr

Το άρθρο Κοινωνικές αξίες και ατομική ευθύνη… Του Χρίστου Αλεξόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η πανδημία του κορωνοϊού (Covid-19) ταλαιπωρεί την ανθρωπότητα για περισσότερο από ένα χρόνο με πολύ οδυνηρές επιπτώσεις, οι οποίες διαπερνούν όλους τους τομείς κοινωνικής δραστηριοποίησης με κύριους αποδέκτες το σύστημα υγείας και την οικονομία. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια, ότι πλήττονται μόνο οι συλλογικές μορφές ενεργοποίησης των πολιτών. Πολύ αρνητικές παρενέργειες καταγράφονται και στον τομέα της ψυχολογίας στο ατομικό επίπεδο, ενώ ταυτοχρόνως χάνονται και ζωές.

Αυτές οι συνθήκες «απονευρώνουν» τις κοινωνίες και θέτουν το μοντέλο οργάνωσης τους μπροστά σε μακράς διάρκειας προβλήματα, εάν δεν αναπτυχθούν λειτουργικές δυναμικές πολιτικής και κοινωνικής αντιμετώπισης της πανδημικής πραγματικότητας.

Σε αυτό το πλαίσιο παίζουν σημαντικό ρόλο και οι κοινωνικές αξίες ως προϊόν της κοινωνικής δραστηριοποίησης, οι οποίες οριοθετούν την συμπεριφορά και την στάση των ανθρώπων στην κοινωνική τους λειτουργία.

Όμως στις σύγχρονες μαζοποιημένες κοινωνίες του θεάματος οι κοινωνικές αξίες έχουν υποκατασταθεί από τα πρότυπα, που διοχετεύονται μαζικά από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (συστημικά και κοινωνικής δικτύωσης), χωρίς να ενεργοποιούν επαρκώς την κοινωνική συνείδηση, τον ορθολογισμό και την κριτική σκέψη στην καθημερινή ατομική δραστηριοποίηση των πολιτών.

Εξάλλου η στόχευση των προτύπων είναι η καλλιέργεια ενός τρόπου ζωής, ο οποίος διευρύνει την καταναλωτική οπτική με κύρια επιδίωξη την οικονομική ανάπτυξη. Η ικανοποίηση των βασικών ανθρώπινων αναγκών (π.χ. υγεία, εκπαίδευση, εργασία) καλύπτεται στο μέτρο, που υπηρετεί το μοντέλο κοινωνικής λειτουργίας.

Όταν η ανθρώπινη δραστηριότητα προκαλεί πανδημίες, οι οποίες δεν απειλούν μόνο την ζωή του ανθρώπου αλλά και τον τρόπο κοινωνικής και οικονομικής λειτουργίας στο πλαίσιο του ισχύοντος οργανωτικού μοντέλου, η επίκληση της ατομικής ευθύνης για την αντιμετώπιση των πανδημικών επιπτώσεων δεν αποτελεί κατάλληλο εργαλείο, διότι δεν λαμβάνει υπόψη την κυρίαρχη μονοδιάστατη οπτική του καταναλωτισμού και του ευδαιμονισμού.

Αυτή η οπτική δεν εδράζεται στην κοινωνική συνείδηση και ενσυναίσθηση του ατόμου. Αυτό συνεπάγεται αδυναμία ανάληψης της ατομικής ευθύνης σε λειτουργικό βαθμό για την κοινωνική ευημερία, διότι η επίκληση της αποκτά ηθικολογικό φορτίο χωρίς πρακτική αναφορά.

Ο προσανατολισμός της ατομικής ευθύνης δεν έχει κοινωνική κατεύθυνση, ούτε οριοθετείται από την γνώση και συνειδητοποίηση των κινδύνων, που συνεπάγεται η πανδημία για τους συνανθρώπους με διαφορετικά χαρακτηριστικά ως προς την υγεία και την δυνατότητα υπέρβασης απειλητικών για την ζωή συνθηκών, όπως είναι άτομα με υποκείμενα νοσήματα ή μεγάλης ηλικίας.

Το πολιτικό σύστημα και ιδιαιτέρως η κυβερνητική του εκδοχή πρέπει να συνυπολογίζει αυτά τα δεδομένα, όταν λαμβάνει αποφάσεις ή σχεδιάζει πολιτικές.

Κατ? αρχήν για την ουσιαστική διαχείριση και αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων, όπως η πανδημία του Covid-19, είναι βασική προϋπόθεση η ενημέρωση των πολιτών για τα ανθρωπογενή γενεσιουργά αίτια και τις πολυδιάστατες επιπτώσεις, που έχουν σε βάθος χρόνου στις κοινωνίες, ώστε να συνειδητοποιούν την ανθρώπινη ευθύνη.

Η λήψη πολιτικών αποφάσεων με σημείο αναφοράς την ισορροπία ανάμεσα στα λαμβανόμενα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας και στην οικονομική δραστηριότητα δεν αφορά μόνο την κοινωνική δυναμική σε πραγματικό χρόνο. Είναι σημαντικό, οι πολίτες να γνωρίζουν, ότι οι πανδημίες έχουν και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις σε πολλούς τομείς, από την ψυχική υγεία μέχρι τις κοινωνικές ανισότητες.

Έχει πολύ ενδιαφέρον η διαπίστωση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (World Economic Forum, WEF), ότι η πανδημία του κορωνοϊού πλήττει ιδιαιτέρως τις γυναίκες και μάλιστα σε βάθος χρόνου. Το 2019 το WEF είχε υπολογίσει, ότι θα χρειασθούν 95 χρόνια μέχρι να αποκατασταθούν συνθήκες ισότητας ανάμεσα στα δύο φύλα. Οι επιπτώσεις της πανδημίας ανέβασαν την διάρκεια στα 135,6 χρόνια.

Βέβαια η πανδημία προκαλεί και κόπωση στους πολίτες λόγω της μεγάλης χρονικής διάρκειας των περιοριστικών μέτρων με στόχο των έλεγχο της μεταδοτικότητας του ιού. Αυτό συμβαίνει ιδιαιτέρως, όταν η ατομική συμπεριφορά και στάση οριοθετούνται από τα πρότυπα καταναλωτισμού και ευδαιμονισμού και όχι από αξίες, οι οποίες είναι προϊόν της συμβίωσης των πολιτών στις τοπικές κοινωνίες, εκφράζουν τις κοινωνικές ανάγκες και λειτουργούν ως σημεία προσανατολισμού της ατομικής δραστηριότητας.

Η διαχείριση αυτής της κόπωσης και των αποσταθεροποιητικών της «εκρήξεων» (π.χ. πάρτι, συνωστισμός σε δημόσιους χώρους, διαδηλώσεις) δεν μπορεί να χρεώνεται στην έλλειψη ατομικής ευθύνης και να αντιμετωπίζεται ανάλογα. Αυτή η οπτική αντιφάσκει με την βιωνόμενη χωρίς αξιακό πλαίσιο πραγματικότητα και οδηγεί στη συρρίκνωση της δημοκρατικής λειτουργίας.

Βραχυπρόθεσμες λύσεις για την αντιμετώπιση του κενού αξιών δεν υπάρχουν. Μπορεί όμως να δρομολογηθεί η μακροπρόθεσμη υπέρβαση των ανισορροπιών με την πραγματοποίηση των αναγκαίων αλλαγών στο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης, ώστε να προωθηθεί η ενεργοποίηση των τοπικών κοινωνιών και η ανάληψη των ευθυνών τους για την παραγωγή κοινωνικών αξιών, που καλύπτουν τις ανάγκες τόσο στο ανθρώπινο όσο και στο κοινωνικό πεδίο.

Η μετάβαση από την λειτουργία με βάση καταναλωτικά πρότυπα και σημείο αναφοράς την λογική της κοινωνίας του θεάματος στην ενεργοποίηση κοινωνικών αξιών, που διαμορφώνονται με την συμμετοχή των πολιτών στις τοπικές κοινωνίες σε συνθήκες μαζοποίησης, μπορεί να δρομολογηθεί με την συμβολή της κοινωνίας πολιτών.

Βασική προϋπόθεση για την πραγματοποίηση αυτού του εγχειρήματος είναι η οικοδόμηση θεσμοθετημένων διαδικασιών, στις οποίες θα συμμετέχουν και θα αναδεικνύουν το συλλογικό συμφέρον οι δομές της κοινωνίας πολιτών και με ορθολογική τεκμηρίωση θα το εκφράζουν δημοσίως, ενώ παράλληλα θα το κοινοποιούν στο πλαίσιο θεσμοθετημένου διαλόγου στο πολιτικό σύστημα (κυβέρνηση και κόμματα). Με αυτό τον τρόπο θα διευκολυνθεί η συνειδητή και με βάση τον ορθολογισμό ενεργοποίηση των πολιτών για την αντιμετώπιση κρίσεων πανδημικών διαστάσεων. Ενισχυτικά προς αυτή την κατεύθυνση θα λειτουργήσει η διασύνδεση των δομών της κοινωνίας πολιτών σε ευρωπαϊκό και σε πλανητικό επίπεδο, αλλά και η αποκατάσταση διαρκούς διαλόγου με στόχο την προσέγγιση των κοινωνιών και την κοινή αντιμετώπιση των παγκόσμιας εμβέλειας προβλημάτων.

Είναι εφικτός αυτός ο κοινωνικός και πολιτικός επαναπροσανατολισμός;

Σίγουρα είναι δύσκολος, διότι δρομολογεί αλλαγές στο μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης και στον τρόπο ζωής. Τον επιβάλλουν όμως και άλλες παράμετροι της σύγχρονης πραγματικότητας, οι οποίες γίνονται ορατές με τα πλανητικής εμβέλειας προβλήματα, όπως είναι η κλιματική κρίση, οι μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, η εθνικιστική οπτική σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης και πολλά άλλα.

Ο διάλογος και η συνεργασία μεταξύ των δομών της κοινωνίας πολιτών τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο θα δρομολογήσει την απαραίτητη δυναμική για την συνειδητοποίηση της αλληλεξάρτησης των σύγχρονων κοινωνιών και την προώθηση της ενιαίας αντιμετώπισης των πλανητικής εμβέλειας ανισορροπιών με την ανάληψη της ατομικής και της συλλογικής ευθύνης με σημείο αναφοράς την κοινή βιώσιμη πορεία στο μέλλον και την οικοδόμηση κοινωνικών αξιών ανάλογης ισχύος.

Πηγή: metarithmisi.gr

Το άρθρο Κοινωνικές αξίες και διαχείριση της πανδημίας… Του Χρίστου Αλεξόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Λήδα Σγουράκη, Regional Manager, Randstad Hellas

Σοφία Πρωτόπαππα, Διευθύντρια Γραφείου Επαγγελματικής Ανάπτυξης & Σταδιοδρομίας, Hellenic American College

Συντονίστρια: Ελπίδα Οικονομίδη, Ελεύθερος Τύπος

Το άρθρο ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ: ΕΥΚΟΛΕΣ Ή ΠΕΡΙΠΛΟΚΕΣ; εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.