Το σημερινό Ιράν αποτελεί ένα κράτος με αξιοσημείωτη ιστορική και πολιτισμική παράδοση, οι καταβολές του οποίου αριθμούν 12 και πλέον αιώνες ζωής. Ενδεικτικά αναφέρω πως οι πρώτοι οργανωμένοι οικισμοί εμφανίζονται στην περιοχή αυτή απο το 7.000 π.Χ, ενώ στο διάστημα μεταξύ της πρώτης χιλιετίας π.Χ. μέχρι και τον 7ο αιώνα μ.Χ. αναπτύχθηκαν κραταιές αυτοκρατορίες τόσο σε ανθρώπινο δυναμικό, όσο πολυ περισσότερο σε γεωγραφικό πλάτος. Σύμφωνα με τις πηγές, η Περσική αυτοκρατορία , στο απόγειο της δόξας της εκτεινόταν απο τη Μικρά Ασία μεχρι και τον Ινδό ποταμό, εμπερικλείοντας σε αυτό το χαοτικό σύνολο τουλάχιστον 20 διαφορετικές εθνότητες. Απο που προέρχεται ομως η ονομασία Ιραν και κατ’ επέκταση ο φυλετικός προσδιορισμός Πέρσες;

Η απάντηση αν και προφανής δεν ειναι καθόλου αμελητέα, αν λάβουμε υπόψιν το γεγονός οτι « Ιραν» είναι ονομασία των ίδιων των Περσών η γενική κλιση της οποίας «Αρυαναμ » μεταφράζεται ως η γη των Αρίων. Οι Πέρσες συνεπώς ηταν αυτοί που κατοχύρωσαν τον όρο Άριους για τους ίδιους, υποδηλωνοντας την μυθική καταγωγή τους. Για την ονομασία Πέρσες τωρα ευθύνονται οι αρχαίοι Ελληνες, οι οποίοι ονόμαζαν Παρς ( Φαρς σημερα) την περιοχή κατοικίας αυτών των ανθρώπων. Απο το ονομα αυτής της περιοχής κατάγεται και η διάλεκτος που χρησιμοποιούν ακομα και σημερα οι Ιρανοί, τα Φαρσί, γλώσσα που σε εκείνους τους καιρούς υποδείκνυε υψηλή μόρφωση αυτού που ήξερε να την χειριστεί.

Οι Πέρσες λοιπόν, κατάφεραν να εγκαθιδρυσουν τρεις πολυ ισχυρές δυναστείες ανα τους αιώνες με ειδική μνεία σε τρεις διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Αρχικά η Αχαιμενιδική (550 π.Χ.- 330 π.χ.) οφείλει το ονομα της στον βασιλιά Αχαιμενη για τον οποίο ομως οι ιστορικές πηγές αμφισβητούν την ύπαρξη του, καθώς μοναδική απόδειξη αποτελεί μια επιγραφή σε έναν ναό οταν βασιλιάς της Περσίας ηταν ο Δαρείος Α. Για τους Αχαιμενιδες αντλούμε στοιχεία τοσο απο τον Ξενοφώντα, τον Ηρόδοτο και τον Κτησία , όσο και απο την εβραϊκή Βίβλο και λοιπά θρησκευτικά κείμενα, καθώς και απο πρωτογενείς Ιρανικές πηγές. Στο οικογενειακό δένδρο της δυναστείας αυτής συναντούμε κορυφαία ονόματα όπως του Κύρου του Β, ο οποίος θεωρείται και ο ιδρυτής της αυτοκρατοριας, τον Δαρειο Α τον Μεγα που επί των ημερών του η Περσική αυτοκρατορία γνώρισε την εδαφική της κορύφωση . Ηταν εκείνος που επιχειρησε, αποτυχημένα να κατακτήσει την Ελλάδα, αλλα ο στόλος του συνετρίβη στο βουνό Άθως της Χαλκιδικής.

Την ίδια μοίρα γνώρισε και ο γιος του Ξέρξης ο Α πρώτα στον Μαραθώνα και μετέπειτα στην ναυμαχία της Σαλαμίνας, κατι που ουσιαστικά τον οδήγησε να εγκαταλείψει την όποια προσπάθεια εισχώρησης στον Ελλαδικό χώρο. Η δυναστεία αυτη έλαβε τελος οταν ο Μ. Αλέξανδρος κατατρόπωσε τα περσικά στρατεύματα στον Γρανικο και τα Γαυγαμηλα , επί ημερών Δαρειου του Γ.

Η δεύτερη μεγάλη Περσική δυναστεία των Παρθιων ( 247 -224 μ.Χ.) εγκαθιδρυθηκε στην περιοχή της Παρθίας στο βορειοανατολικο κομμάτι της Περσίας, η οποία κατά την περίοδο των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου Σελευκιδών ηγεμόνων αποτελούσε επαρχία της εν λόγω αυτοκρατορίας και χρησίμευε ως ακριτική περιοχή φύλαξης των συνόρων αυτής. Στην περιοχή αυτή εγκαταστάθηκαν νομάδες (Παρνι) απο την κεντρική Ασία που αναμείχθηκαν με τους ντόπιους πληθυσμούς και εκμεταλλεύτηκαν τους εμπορικούς δρόμους που συνέδεεαν Ασία και Μεσόγειο για να ιδρύσουν αυτοκρατορία υπο τους βασιλείς Αρσάκιδες.Περα απο αυτά , ελάχιστα είναι γνωστά για την περίοδο εκείνη.

Τέλος, η δυναστεία των Σασσανιδων (224- 651 μ.Χ.) συνυπήρξε με τη Ρωμαϊκή – Βυζαντινή Αυτοκρατορία και ήταν μια απο τις μεγαλύτερες δυνάμεις στη Δυτική και Κεντρική Ασία για 400 χρόνια. Ιδρυτής υπήρξε ο Αρδασιρ Α ο οποίος άδραξε την ευκαιρία να επωφεληθεί απο τις εμφύλιες διαμάχες μεταξύ των τελευταίων Αρσακιδων για να επιφέρει την πτώση τους και να αναρριχηθεί αυτός στην εξουσία. Η περίοδος αυτή είναι γραμμένη με χρυσά γράμματα στην ιστορία των Περσών , καθώς η επιρροή τους αυξήθηκε στα πλαίσια ολόκληρης σχεδόν της Ασίας μέχρι την Κίνα , ακόμα και στην Δυτική Ευρώπη ( Ρωμαϊκή αυτοκρατορία). Σημαντικό είναι το γεγονός πως αποτελεί την τελευταία έκλαμψη του ιρανικού πολιτισμού πριν την κατάκτηση των Αράβων και του εξισλαμισμού των πληθυσμών τον 7ο αιώνα μ.Χ. Ωστόσο και στην περίοδο της Αραβικής αφομοίωσης άνθισαν στο Ιράν τα μαθηματικά , η αστρονομία , η ιατρική και λοιπές επιστήμες καθώς και η ιρανική λογοτεχνία, η οποία έχει περίοπτη θέση στο παγκόσμιο γίγνεσθαι της εποχής.

Όσον αφορά στο σήμερα, μπορεί το Ιραν να μην γνωρίζει την απήχηση που είχε εκείνα τα χρόνια, βέβαια θεωρείται απο πολλούς ως ηγέτιδα δύναμη του μουσουλμανικού κόσμου και ο ρόλος του ως μια απο τις μεγαλύτερες πετρέλαιοπαραγωγικές χώρες το καθιστά καθοριστικό δρώντα στον τομέα της ενέργειας. Το κράτος του Ιράν έχει έκταση περί τα 1.648.195 τετραγωνικά χιλιόμετρα και ο πληθυσμός του αριθμεί περί τα 85.400.000 ψυχές. Πρόκειται για ενα πολυεθνικό κράτος με την πλειονότητα του πληθυσμού να αποτελείται απο Ιρανούς (61%), Αζέρους( 16%), Κουρδους(10%) και τους Λουρ (ορεσίβιοι Ιρανοί) σε ποσοστό 6%. Πρωτεύουσα του είναι η Τεχεράνη.

*Διεθνολόγος – Πολιτικός Επιστήμοανας

Το άρθρο Ιράν: Μία Ιστορική Αναδρομή… Του Κων/νου Τοπούζη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Με αφορμή τα πρόσφατα γεγονότα , τα οποία μας κρατούν σε αγωνία και μας προκαλούν ίσως φόβο για την επόμενη ημέρα που μας ξημερώνει, έχει έρθει η ώρα να προσδιοριστεί ο καινούργιος (απο ο,τι φαίνεται) ρόλος της Αμερικής του Τραμπ στο γεωπολιτικό γίγνεσθαι.

Αρχικά νομίζω πως οφείλω να ξεκινήσω απο το συμβάν που διαδραματίστηκε πριν ένα περίπου μήνα στη Βενεζουέλα, όταν εν μια νυκτί μια ειδική ομάδα των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων κατάφερε να συλλάβει τον Νικολάς Μαδούρο απο την κατοικία του στην πόλη του Καράκας προκειμένου να τον φέρει ενώπιον της (αμερικανικής) δικαιοσύνης με κατηγορίες για συνομωσία κατά των ΗΠΑ και την παράνομη εισροή σε αυτές ναρκωτικών ουσιών.

Αυτές οι συνθήκες καθώς και τα υψηλά αποθέματα του μεγαλύτερου κοιτάσματος πετρελαίου του πλανήτη φαίνεται οτι « άνοιξαν την όρεξη» του Τραμπ για επέκταση προς την Λατινική Αμερική. Αυτό όμως που προσωπικά μου προκαλεί εντύπωση είναι η ευκολία με την οποία ο Αμερικανός Πρόεδρος παραδέχθηκε σε δηλώσεις του την επομένη της σύλληψης του Μαδούρο τα μεγαλεπίβολα σχέδια του για το πλούσιο υπέδαφος της Βενεζουέλας καθώς οι αμερικανικές εταιρίες εξαγωγής πετρελαίου είναι έτοιμες να οικειοποιηθούν τον φυσικό πλούτο μιας τρίτης χώρας και σημαντικού εταίρου του μεγαλύτερου ανταγωνιστή των ΗΠΑ αυτόν τον καιρό, της Κίνας.

Οι Κινέζοι μάλιστα έχουν προβεί σε επενδύσεις πολλών δίσ. στις υποδομές της χώρας απο την Λατινική Αμερική και προκαλούσαν επιπλοκές στην ισοτιμία του λεγόμενου πετροδόλαρου, το οποίο αποτελεί μονάδα μέτρησης των βαρελιών που παράγονται καθημερινά στην Βενεζουέλα. Διπλό όφελος για την Αμερική καθώς και αυξάνει την ποσότητα πετρελαίου που περνά απο τα χέρια της και εξασφαλίζει το δολάριο ως μονάδα συναλλαγής των βαρελιών που διοχετεύονται στην αγορά.
Πρόκειται για ξεκάθαρη αμφισβήτηση εθνικής κυριαρχίας ενός ανεξάρτητου κράτους της Λατινικής Αμερικής , καλυμμένη απο δικαιολογίες περί έλλειψης νομιμότητας του καθεστώτος Μαδούρο και πάντα για το καλό των πολιτών της Βενεζουέλας , στους οποίους μάλιστα ο Τραμπ άφησε την ελπίδα οτι θα απολαύσουν οι ίδιοι τα προνόμια της εκμετάλλευσης των πλουτοπαραγωγικών πηγών του έθνους τους απο τις αμερικανικές πετρελαϊκές, πράγμα ξεκάθαρο, εφ’ όσον το όλο εγχείρημα έλαβε χώρα για να απαλλαγεί αυτός ο πολύπαθος λαός απο την τυραννία του Μαδούρο (;)

Οι αντιδράσεις, αν και αμυδρές, προήλθαν απο κράτη γνωστά για την μη φιλική τους προδιάθεση για την Αμερική (όπως Ρωσία , Ιράν , Κολομβία και Κούβα. Οι δύο τελευταίες μάλιστα ζήτησαν την άμεση παρέμβαση του Συμβουλίου Αμερικανικών Κρατών). Βέβαια σαν να μην έφταναν όλα αυτά μετά απο λίγες εβδομάδες ο Αμερικάνος Πρόεδρος έκλεισε το μάτι και στην Γροιλανδία , η οποία όπως ο ίδιος ανέφερε είναι ζωτικής σημασίας για την άμυνα των Ηνωμένων Πολιτειών και θεώρησε οτι η Δανία (η οποία έχει την αποκλειστική και νόμιμη κατοχή του νησιού) δεν είναι ικανή να την προστατέψει απο μια εξωτερική απειλή που στόχο θα είχε την κατάληψη αυτού του κομματιού πάγου στα πολύ Βόρεια του Ατλαντικού (* λόγια του ίδιου του Τραμπ).

Στην αρχή δεν φαινόταν ιδιαίτερα διαλλακτικός σε αυτή του την θέση και είχε προχωρήσει μάλιστα σε δημοσίευση εικόνας A.I. που έδειχνε αυτόν ,τον αντιπρόεδρο J.D. Vance και τον Υπουργό Εξωτερικών Μ. Rubio να τοποθετούν την αμερικανική σημαία στην Γροιλανδία. Σαφώς και η απάντηση της Δανίας ήταν στο ίδιο μήκος κύματος, καθώς δεν πρέπει να λησμονούμε οτι σαν έδαφος της Δανίας η Γροιλανδία αποτελεί μέρος του ΝΑΤΟ, οπότε καταλαβαίνει κανείς την διεθνή κατακραυγή που θα υφίστατο η Αμερική αν επιχειρούσε ένα τόσο τολμηρό εγχείρημα! Αντί μιας λύσης τύπου Βενεζουέλας αποφασίστηκε οι δύο χώρες να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για το εν λόγω ζήτημα θέτοντας απο την πλευρά της Δανίας- Γροιλανδίας τουλάχιστον ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές. (Η Γροιλανδία ούτε πωλείται, ούτε αγοράζεται).

Το τρίτο χτύπημα Τραμπ έγινε στην συνδιάσκεψη του World Economic Forum και ως αποδέκτη είχε αυτή την φορά σύσσωμη την Ευρώπη η οποία σύμφωνα πάντα με τα λεγόμενα του Τραμπ δεν είναι ικανή να συνεισφέρει στη Συμμαχία (ΝΑΤΟ), όσα έχει προσφέρει η Αμερική όλα αυτά τα χρόνια μιλώντας σε οικονομικά μεγέθη, ενταφιάζοντας με αυτόν τον τρόπο το όλο πνεύμα της Συμμαχίας και αφήνοντας πολλαπλά ερωτήματα για το ποιο θα είναι το μέλλον της. Μια τέτοια δήλωση απο μόνη της μπορεί εύκολα να καταλάβει κανείς πως βάζει βόμβα στα θεμέλια του ΝΑΤΟ και αμφισβητεί την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων, τουλάχιστον όπως διαμορφώθηκε και όπως την γνωρίζουμε μέχρι σήμερα! Ανακεφαλαιωνοντας, βλέπουμε πλέον μια Αμερική η οποία πλέον κοιτάει πρώτα εκείνη (άλλωστε αυτό ήταν και το μήνυμα της εκστρατείας του Τραμπ « America First») και δεν είναι πλέον διατεθειμένη να υπερασπιστεί αξίες τις οποίες υπερασπιζόταν τα τελευταία 80 χρόνια.

Ειδικότερα , θέλει να έχει αποκλειστικό έλεγχο στις υποθέσεις της δικής της πλευράς του χάρτη (Βενεζουέλα , Πουέρτο Ρίκο) κατα το πάλαι ποτέ Δόγμα Μονρόε , το οποίο όριζε οτι για ζητήματα που αφορούν το δικό της ημισφαίριο πάντα η ίδια έχει τον πρώτο αλλά και τον τελευταίο λόγο, ενώ στην Ευρώπη φαίνεται να ακολουθεί μια στρατηγική διακριτικής παρακολούθησης των εξελίξεων και μη επέμβασης σε υποθέσεις που δεν θα της αποφέρουν κάποιο κέρδος. Παράλληλα εντείνει τις πιέσεις της προς την Ε.Ε. για αύξηση των δαπανών για τα εξοπλιστικά και απειλεί με υψηλούς δασμούς στα αμερικανικά προϊόντα αν δεν συμμορφώνεται με τις επιθυμίες της.

Το ερώτημα είναι βέβαια πως η Ευρώπη θα βρει τον τρόπο να αποσυνδεθεί σιγά σιγά απο το άρμα της Αμερικής χωρίς αυτό να φέρει κλυδωνισμούς στην οικονομία της και στην εξωτερική της ασφάλεια , λύση η οποία προφανώς ακόμα αναζητείται μέσα σε ένα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον..

* Ο Κων/νος Τοπούζης είναι Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος, μέλος του IMES

Το άρθρο Γεωπολιτική και Οικονομία στην Αμερική του σήμερα… Του Κωνσταντίνου Τοπούζη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.