Υπάρχουν αρκετές ιστορίες επιτυχίας καινοτόμων και νεοφυών επιχειρήσεων στην Ελλάδα, που τις μαθαίνουμε κυρίως γιατί οι εταιρείες πουλήθηκαν σε ξένους επενδυτές. Ανάμεσα στους νέους επιστήμονες και επιχειρηματίες της χώρας είναι ισχυρά ανεπτυγμένο το κίνητρο της διάκρισης με ιδέες που μπορούν να αλλάξουν τις αγορές και την οικονομία. Δυστυχώς, τα διαθέσιμα κεφάλαια για να στηρίξουν την εξέλιξη καινοτόμων προσπαθειών εξαντλούνται πολύ πριν από την επιτυχία του τελικού στόχου. Οι ιδέες, ανεπτυγμένες σε κάποιο βαθμό αλλά χωρίς δυνατότητες παραπέρα χρηματοδότησης, πωλούνται σε άλλους, αποτελεσματικότερους μηχανισμούς. Αυτή είναι η τυφλή καινοτομία που ευδοκιμεί στη χώρα.

Για να μεταφράζονται συστηματικά καινοτομικές ιδέες σε εμπορικές επιτυχίες πρέπει να έχουν παγκόσμιο βεληνεκές και γι’ αυτό χρειάζονται μυαλά υψηλότατου επιπέδου, ισχυρά προσωπικά κίνητρα και άφθονα κεφάλαια. Όσο μεγαλύτερη η πρόκληση και νεωτεριστική η προσέγγιση, τόσο μεγαλύτερη αξία και αναγνώριση αποδίδει η αγορά. Ενδεικτικά, η αγορά πριμοδοτεί βιομηχανίες που κινούνται με τις καινοτομίες τους ταχύτερα προς την ηλεκτροκίνηση. Η Tesla, που παράγει λιγότερες από 500.000 ηλεκτρικά αυτοκίνητα τον χρόνο, έχει αξία 692 δισ. δολάρια, υψηλότερη από το άθροισμα της αξίας των οκτώ μεγαλύτερων αυτοκινητοβιομηχανιών του κόσμου. Η Quantum Space, η οποία αναπτύσσει μπαταρίες solid state με πολύ μεγάλη χωρητικότητα, έχει ημερομηνία έναρξης παραγωγής το 2024 και χρηματιστηριακή αξία 19,3 δισ. δολάρια. Χάριν σύγκρισης, η αξία της Ford είναι 34 δισ.

Για να είναι η δημιουργία καινοτόμων επιχειρηματικών προσεγγίσεων από τέτοια φαινόμενα ισχυρή, πρέπει να την τροφοδοτούν πολλές σχετικές ιδέες από τα πανεπιστήμια και νεοφυείς επιχειρήσεις. Η Quantum Space δεν δουλεύει εν κενώ, αλλά μέσα σε έναν αστερισμό πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και άλλων επιχειρήσεων που συνεισφέρουν στην ολοκλήρωση της νέας προσέγγισης. Η γέφυρα που ενώνει την εμπορική καινοτομία με την αρχική έρευνα, και επιτρέπει στους αστερισμούς αυτούς να λειτουργούν, είναι η χρηματοδότηση μεγάλου εύρους και βαθιάς κατανόησης, το venture capital. Για να είναι ισχυρή η καινοτομικότητα σε μια οικονομία θα πρέπει οι τρεις συνιστώσες της, η βασική έρευνα, η εφαρμοσμένη ανάπτυξη και η χρηματοδότηση, να είναι πλήρως διασυνδεδεμένες και οργανωμένες σε οικοσυστήματα με σαφείς κατευθύνσεις.

Το σημαντικό ερώτημα είναι πώς ένα κράτος πυροδοτεί την καινοτομία. Στο Ισραήλ, για παράδειγμα, οδηγήθηκε αρχικά από την αμυντική βιομηχανία, αλλά τώρα ένα μέρος της είναι αφοσιωμένο στην αυτόνομη οδήγηση. Οι τομείς εστιασμού πρέπει να αποτελούν κομβικά σημεία της οικονομίας, ώστε να είναι και τα βασικά κανάλια από τα οποία η καινοτομία περνάει στην αγορά και επέρχεται η υπερπήδηση του ανταγωνισμού και έτσι η αναγνώριση. Στην Ελλάδα, η αμυντική βιομηχανία στη σημερινή συγκυρία, που θα δαπανηθούν πολλά κεφάλαια για την αναβάθμιση των εξοπλισμών, ο τουρισμός που είναι ισχυρός παίκτης στην παγκόσμια τουριστική βιομηχανία, η μεσογειακή αγροτοπαραγωγή, διεθνώς αναγνωρισμένη και σημαντικό κομμάτι της οικονομίας, και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση και πολλούς τεχνικούς περιορισμούς θα μπορούσαν να αποτελέσουν οδηγούς καινοτομίας με δύο προϋποθέσεις. Πρώτον, οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε αυτούς τους χώρους να φιλοδοξούν να αποκτήσουν μέγεθος παγκόσμιας παρουσίας και δεύτερον, η φιλοδοξία να στηριχθεί οικονομικά.

Το κράτος πρέπει να κινητροδοτήσει και να συγχρηματοδοτήσει προς αυτές τις δύο κατευθύνσεις. Ταυτόχρονα όμως οφείλει να ενισχύει συστηματικά με κεφάλαια την έρευνα στα πανεπιστήμια και τη στήριξη νεοφυών επιχειρήσεων, ώστε να τροφοδοτείται η διεργασία συνεχώς με καινούργιες ιδέες. Η χρηματοδότηση των δύο άκρων της γέφυρας της καινοτομίας θα δημιουργήσει τον όγκο νέων δυνατοτήτων που είναι αναγκαίος για την προσέλκυση venture capital που χρηματοδοτεί τη μετάβαση. Τέλος, είναι θεμελιακό να γίνει κατανοητό ότι η καινοτομία ανθίζει μέσα σε οικοσυστήματα, που το καθένα οδηγείται από τις δικές του οικονομικές δυναμικές, και να διευκολυνθεί η δημιουργία τους.

Μια συνολική προσέγγιση της καινοτομίας ως κινητήριας δύναμης της οικονομίας και κύριου πυλώνα εθνικής ανταγωνιστικότητας απαιτεί εμπειρία του φαινομένου από άλλες χώρες, πολλαπλές παρεμβάσεις και συντονισμό πανεπιστημίων, επιχειρήσεων και χρηματοδότησης. Η καινοτομία ωριμάζει σε βάθος χρόνου και χρειάζεται σταθερά πλαίσια αναφοράς. Η δημιουργία μιας ανεξάρτητης αρχής, στα πρότυπα του αμερικανικού Office of Science and Technology, θα ενίσχυε σημαντικά την αποτελεσματικότητά της.

Μόνο με μια ρεαλιστική, ολιστική πολιτική πάνω σε αυτούς τους άξονες θα πάψει η καινοτομία στην Ελλάδα να είναι τυφλή και ελλειμματική και θα γίνει αυτοοδηγούμενη και αυτοενισχυόμενη, δυναμώνοντας το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της χώρας, προσθέτοντας στους ισολογισμούς των καινοτόμων επιχειρήσεων και δημιουργώντας παγκόσμιους πρωταθλητές.

*σύμβουλος επιχειρήσεων

Το άρθρο Τρόποι πυροδότησης της καινοτομίας… Του Κώστα Σ. Μητρόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Των Κώστα Μητρόπουλου και Γεωργίου Δουκίδη*

Η οικονομική ύφεση που ζούμε είναι αποτέλεσμα της εφαρμογής εθνικών πολιτικών που προσπάθησαν να περιορίσουν τις αρνητικές συνέπειες της Covid- 19. Η ραγδαία εξάπλωση του ιού σε όλο τον κόσμο και οι σχετικά συγχρονισμένες αντιδράσεις των περισσότερων χώρων αποκάλυψαν τον υψηλό βαθμό διασύνδεσης των οικονομιών και ενίσχυσαν την ύφεση.

Τα lockdowns και η αυστηρή τήρηση των μέτρων στις πύλες εισόδου των χωρών διατάραξαν τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, μείωσαν τις εξαγωγές, προκάλεσαν τεράστια κρίση στον τουρισμό και στις αεροπορικές μεταφορές, μείωσαν την παραγωγή και έφεραν αλλαγές στις εμπορικές ροές. Η απειλή κατά της υγείας και η προσπάθεια ανάσχεσης της οδήγησαν στην κοινωνική αποστασιοποίηση, τηλεργασία, και σε μέτρα φυσικής προστασίας που με τη σειρά τους επηρέασαν τουλάχιστον προσωρινά τις ανθρώπινες συμπεριφορές, την κατανάλωση, τις μετακινήσεις, τις εργασιακές συνήθειες, και φυσικά το management.

Η κατάσταση έφερε επίσης στο προσκήνιο τη δημόσια διακυβέρνηση. δυσλειτουργίες και αστοχίες παρατηρήθηκαν στις εθνικές κυβερνήσεις και τις περιφερειακές διοικήσεις, σε λειτουργικό και επιχειρησιακό επίπεδο. Τα παραδοσιακά πρότυπα διακυβέρνησης στις δυτικές κοινωνίες έφτασαν γρήγορα στα όριά τους ενώ οι θεωρίες και τα μοντέλα του παρελθόντος δεν μπόρεσα να κατανοήσουν τα νέα δεδομένα και να παράγουν γρήγορα χρήσιμες αντιδράσεις.

Η κρίση ανέδειξε και ευκαιρίες αποκαλύπτοντας νέες αγορές όπως για παράδειγμα για μάσκες, αντισηπτικά και βελτιωμένη ηλεκτρονική μάθηση, κατέδειξε ρωγμές σε υπάρχουσες αγορές, όπως στον κινηματογράφο, στο λιανικό εμπόριο και τη βίντεο διάσκεψη και οδήγησε σε νέα προϊόντα όπως τα rapid tests και τα εμβόλια για την Covid-19 και τις ψηφιακές πλατφόρμες συνεργασίας. Εάν οι κεφαλαιαγορές θεωρηθούν καλός προγνώστης, η πρόσφατη ανοδική πορεία τους αντικατοπτρίζει τις πεποιθήσεις των επενδυτών ότι η κατάσταση στην υγεία θα ελεγχθεί με τη βοήθεια εμβολίων και ότι οι εταιρείες τεχνολογίας διαμορφώνουν το μέλλον.

Ο κορονοϊός αποκάλυψε ανεπαρκής αλλά και ευκαιρίες μέσα στην οικονομία. ταυτόχρονα αναδείχθηκαν άξονες οι οποίοι προκύπτουν από τα μαθήματα της κρίσης και αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία για τη διαμόρφωση επιτυχημένων στρατηγικών για την επόμενη μέρα.

Η ψηφιοποίηση βρίσκεται πλέον παντού από τις εφοδιαστικές αλυσίδες και το ηλεκτρονικό εμπόριο έως την ευέλικτη τη βιομηχανική παραγωγή και την τηλεργασία. η αξιοποίηση της σε μεγαλύτερη ακόμα κλίμακα θα βελτιώσει την ανθεκτικότητα των παραγωγικών συστημάτων και θα μειώσει τα κόστη. αλλά επίσης θα διευκολύνει την καινοτομία σε προϊόντα και σε διαδικασίες μετασχηματισμού σε επιχειρήσεις και οργανισμούς.

Η εργασία από μόνη της παρέχει νέες δυνατότητες ειδικά σε επιχειρήσεις και οργανισμούς με ισχυρά οργανωτικά μοντέλα, αλλά δημιουργεί και καινούργιες απαιτήσεις. Το περιεχόμενο της εργασίας αλλάζει και εμφανίζονται νέες δεξιότητες που επικεντρώνονται στη διαχείριση των διεπαφών και τη διασυνδεσιμότητα. Η τεχνολογία γίνεται υπεύθυνη για επαναλαμβανόμενες εργασίες και ολόκληρες αλγοριθμοποιήσιμες διαδικασίες και έτσι δημιουργεί συνεχή ζήτηση για ανάπτυξη, εφαρμογή, συντήρηση και λειτουργία νέων εφαρμογών και των απαραίτητων υποδομών. η παραγωγικότητα θα αυξηθεί και οι ανθρώπινοι πόροι θα μπορούν να ανακατανεμηθούν, σε καταστάσεις αυξημένης δημιουργικότητας. Το management θα προσαρμοσθεί στη λειτουργία μέσω συστημάτων, ενώ η παρακολούθηση της εργασίας και η άσκηση διοίκησης παιδιού έχουν ήδη αποκτήσει αυξημένη σημασία.

Η διασυνδεσιμότητα προσδιόρισε το βάθος της ύφεσης και η αποκατάσταση της θα καθορίσει την πορεία της ανάκαμψης. η επιβράδυνση κάθε Εθνικής οικονομίας τροφοδοτούσε και ενίσχυε την πτώση των συνδεδεμένων με αυτήν οικονομιών και αντίστροφα.

Η αποκατάσταση των διασυνδέσεων θα επιταχύνει την ανάπτυξη και ταυτόχρονα θα ενισχύσει την ανθεκτικότητα κάθε οικονομίας. Τα ταξιδιωτικά πρωτόκολλα τουλάχιστον εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα επιτρέψουν πάλι τα ταξίδια. Η ανάπτυξη ρυθμιζόμενων και παραμετροποιήσιμων “καθολικών” πρωτοκόλλων για πολλές κατηγορίες δραστηριοτήτων θα βοηθήσει σημαντικά την επανασύνδεση των οικονομιών και θα αποτελέσει σημαντικό εργαλείο στην ανάπτυξη των εξαγωγών αλλά και στη διαχείριση τοπικών καταστροφών η επίμονων αποκλεισμών από οποιαδήποτε αιτία. Συνεργατικά μοντέλα παραγωγής και υπηρεσιών και ευέλικτα περιβάλλοντα εφοδιασμού θα δημιουργήσουν συστάδες επιχειρήσεων που θα ενσωματώνουν βασική και σύνθετη παραγωγή με δυνατότητες διάθεσης των προϊόντων σε μεγάλη κλίμακα. Ένα οικονομικό περιβάλλον με πλήρως συμβατούς και παραμετροποιημένους κώδικες και διαδικασίες θα ενισχύσει τη συνεργατικότητα, θα μειώσει τους χρόνους απόκρισης σε έκτακτες και κανονικές καταστάσεις αλλά και το σχετικό κόστος.

Η ευελιξία και η προσαρμοστικότητα παραμένουν βασικοί κρίσιμοι παράγοντες για την αντιμετώπιση ειδικών καταστάσεων. Η κρίση έφερε τα φυσικά και ανθρώπινα συστήματα στα όριά τους, αλλά γενικά παρέμειναν διαχειρίσιμα. Η αξία της εσπευσμένης προσαρμογής με βάση τις διαθέσιμες, αλλά όχι απαραίτητα προφανείς επιλογές, έγινε ξεκάθαρη από την αρχή. παρά το ταυτόχρονο της πανδημίας, οι χώρες και επιχειρήσεις προσαρμόστηκαν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, εξερευνώντας επιλογές που ήδη υπάρχουν αλλά ποτέ δεν είχαν ενεργοποιηθεί.

Η ταχεία και επαρκής κατανόηση ανεξερεύνητων δυναμικών, οι γρήγορες τακτικές κινήσεις, αλλά και η συνεχής προσαρμογή της στρατηγικής είναι αναγκαία στοιχεία διαχείρισης κάθε ευκαιρίας ή κρίσης. Το νέο πρότυπο είναι η λήψη αποφάσεων με βάση σκληρά δεδομένα (hard data based). Τέτοιες δυνατότητες ενισχύουν την ποιότητα της διακυβέρνησης των επιχειρήσεων, αλλά και του δημόσιου τομέα και απαιτούν απλοποίηση και επιπεδοποίηση των οργανωτικών δομών για γρήγορη λήψη αποφάσεων και καινοτόμο σκέψη. Σε ένα ευρύτερο κοινωνικό και οικονομικό Πλαίσιο η συστηματοποίηση της γνώσης που παράγεται από τη διαχείριση οριακών καταστάσεων θα μας επιτρέψει να αναλαμβάνουμε περισσότερο ρίσκο και νέες επιχειρηματικές και κοινωνικές δραστηριότητες.

Η καινοτομία εκ των πραγμάτων ενισχύθηκε στις συνθήκες κρίσης τόσο στην παραγωγή υπηρεσιών και προϊόντων όσο και στη διαχείριση καταστάσεων σε πολλούς τομείς όπως η ιατρική, η υγεία, η παραγωγή φαρμάκων, η διαχείριση κρίσεων μεγάλης διάρκειας, οι εφοδιαστικές αλυσίδες, η τηλεδιοίκηση, η ευέλικτη βιομηχανική παραγωγή και οι εξατομικευμένες υπηρεσίες σε πελάτες. Η παραπέρα καλλιέργεια αυτής της συμπυκνωμένης εμπειρίας και ο διαμοιρασμός της την οικονομία θα ωφελήσει τομείς που δεν επηρεάστηκαν τόσο πολύ από τον κορονοϊό.

Η ακαμψία των υποδομών και η αδυναμία χρησιμοποίησης φυσικών περιουσιακών στοιχείων πολλαπλασίασαν σε αρκετές περιπτώσεις το μέγεθος του προβλήματος. Τα μέτρα περιορισμού της covid- 19 είχαν αντίκτυπο στη χρήση πλοίων, αεροπλάνων, αεροδρομίων, του οδικού δικτύου, λιμανιών, στην παραγωγή ενέργειας, στις εγκαταστάσεις παραγωγής και στα κτίρια, η οποία μειώθηκε σε πολλές περιπτώσεις σημαντικά. Οι ιδιοκτήτες των περιουσιακών αυτών στοιχείων υπέφεραν περισσότερο από εκείνους που θα λειτουργούσαν. Κάνοντας τις υποδομές αρθρωτά ρυθμιζόμενες, επιτρέποντας γρήγορα παρεμβάσεις σε βασικά σημεία συμφόρησης, όπως η ΜΕΘ ή η μεταφορά ηλεκτρισμού, ή δίκτυα τηλεπικοινωνιών, και χτίζοντας τη δυνατότητα αξιοποίησης του αργούντως δυναμικού σε άλλες χρήσεις, θα αυξήσει την ανθεκτικότητα της οικονομίας και παράλληλα θα διευκολύνει την απορρόφηση του κόστους από τις επιμέρους χρήσεις. Η ευελιξία και η επαναχάραξη της οικονομικής γραμμής μεταξύ ιδιοκτησίας και χρήσης περιουσιακών στοιχείων θα οδηγήσει σε μία καλύτερη ισορροπία αναγκαία για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων και για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Η κρίση ανέδειξε τον ρόλο των κυβερνήσεων ως διαχειριστής των καταστάσεων μεγάλης κλίμακας. Κλήθηκαν να λάβουν σκληρές αποφάσεις με βαριές, αλλά σαφείς επιπτώσεις. η ανάγκη για πραγματική ηγεσία και έλεγχο των γεγονότων εκτοξεύθηκε όπως και τα λάθη διαχείρισης. Ξαναδιατυπώθηκε στο πλαίσιο των έκτακτων συνθηκών, ισχυρή η απαίτηση οι κυβερνήσεις να παραμένουν ακόμη και σε περίοδο βαθιάς κρίσης, ελεγχόμενες και υπόλογες, προστατεύοντας ουσιαστικά τα κοινωνικά και ανθρώπινα δικαιώματα.

Με κορονοϊό ή χωρίς, η ζωή συνεχίζεται και τα μόνιμα προβλήματα (perma problems) συνεχώς σωρεύονται. η κατάρρευση της κινητικότητας και της άμεσης ανθρώπινης επαφής και οικονομική δυσπραγία έφεραν ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας στη διαχείριση τους. Το καθαρό περιβάλλον, η ενεργειακή επάρκεια, η προσβασιμότητα, η διαφάνεια και η λογοδοσία, το παγκόσμιο χρέος και εξασφάλιση εργασίας παραμένουν σημαντικά στην ατζέντα. Όσοι χαράζουν πολιτικοί οφείλουν να ξαναδούν τα μόνιμα θέματα που καθορίζουν το μέλλον μας, χρησιμοποιώντας τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν από την κρίση.

Η covid-19  αλλάζει τον κόσμο,  όχι τόσο εξαιτίας της ταχύτητας ή της έντασης των προβλημάτων που δημιουργεί, όσο εξαιτίας πρωτότυπων καταστάσεων και προσεγγίσεων. Η μετα- κορονοϊό εποχή θα είναι διαφορετική με πολλά νέα στοιχεία και θα απαιτήσει οικονομικές προσαρμογές, νέες πολιτικές και άλλη διαχειριστική αντίληψη. Αναδύεται μία ομάδα χρήσιμων δεξιοτήτων οι οποίες θα επηρεάσουν την αρχιτεκτονική της οικονομίας και τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Αλλά και η διαφάνεια , η λογοδοσία και η κοινωνική ελευθερία ενισχύθηκαν στη διαδρομή αυτή. Η μετατροπή των εμπειριών σε προσεγγίσεις και η εφαρμογή των νέων δυνατοτήτων στην πράξη, καθοδηγούμενες από ενισχυμένες πολιτικές αξίες, θα μας ωθήσει, ως πρόσωπα και ως κοινωνία, σε νέα όρια.

*Σύμβουλος επιχειρήσεων και καθηγητής στο οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Το άρθρο Η επόμενη ημέρα …. Των Κ. Μητρόπουλου & Γ. Δουκίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.