Κάτι που ενδεχομένως θα σας φανεί χρήσιμο για να καταλάβετε ορισμένα πράγματα γύρω από τη ρωσική διείσδυση στην Ευρώπη. Εδώ παραθέτω τμήμα ενός μεγαλύτερου κειμένου που έχω συντάξει – που αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η ρωσική προπαγάνδα στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ. Εδώ παραθέτω τις διαφορές στην Ε.Ε. Δηλαδή το ποια διαφορετικά εργαλεία χρησιμοποιεί στις χώρες της Ευρώπης, σε αντίθεση με τις πρώην σοβιετικές χώρες. Εδώ μιλάμε μόνο για το επικοινωνιακό σκέλος της ρωσικής επίθεσης στην Ευρώπη, δεν μιλάνε δηλαδή για τα περιστατικά υβριδικού πολέμου, πρακτόρων κ.λπ.:

Στην Ε.Ε. ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να γίνει μια χώρα «φιλορωσική» που είναι συνήθως αρκετά δύσκολο εγχείρημα. Ο πιο ρεαλιστικός στόχος είναι να γίνει περισσότερο εχθρική στην Ουκρανία, στην πράξη, λιγότερο πειθαρχημένη στις κυρώσεις, πιο καχύποπτη απέναντι στις Βρυξέλλες, πιο κουρασμένη από τον πόλεμο και πιο πρόθυμη να μπλοκάρει κοινές ευρωπαϊκές αποφάσεις. Δηλαδή, η Ρωσία δεν χρειάζεται να ελέγχει όλη την Ευρώπη. Της αρκεί να δημιουργεί αρκετά βέτο, αρκετή κόπωση και αρκετή σύγχυση ώστε η Ε.Ε. να κινείται αργά.

Αυτά όσον αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Όσον αφορά τη γενική της τακτική έναντι της Ευρώπης – εκείνο που την ενδιαφέρει είναι η διάσπαση των κοινωνιών από μέσα με τη χρήση υπαρχόντων προβλημάτων και τη διόγκωσή τους στην αντίληψη των λαών. Παράλληλα, η «απλοποίηση των λύσεων» και η υπόδειξη των «ενόχων» στο πρόσωπο της ηεγσίας της Ε.Ε. και των νόμιμων κυβερνήσεων με στόχο την υπονόμευση της Ε.Ε. και την πρόκληση εσωτερικού χάους. Όσον αφορά λοιπόν τις διαφορές για τις χώρες της Ευρώπης – είναι μεταξύ άλλων οι παρακάτω οκτώ:

1. Η βασική διαφοροποίηση είναι ότι στις χώρες της Ε.Ε. το ρωσικό αφήγημα ντύνεται με ευρωπαϊκή γλώσσα. Δεν λέει «η Ρωσία έχει δίκιο» αλλά «η ειρήνη είναι πάνω απ’ όλα», «οι κυρώσεις βλάπτουν εμάς», «τα λεφτά να πάνε στους δικούς μας πολίτες», «η Ουκρανία είναι διεφθαρμένη», «οι Βρυξέλλες δεν σέβονται την εθνική κυριαρχία», «μας σέρνουν σε πόλεμο». Αυτά τα μηνύματα μπορούν να ακουστούν από αριστερά, δεξιά, ακροδεξιά ή δήθεν αντισυστημικά ακροατήρια.

2. Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η χρήση νόμιμων δημοκρατικών εργαλείων εναντίον της ίδιας της δημοκρατικής συνοχής. Στην Ε.Ε. οι ρώσοι ή οι φιλορωσικοί κύκλοι δεν χρειάζεται να στήσουν πάντα παράνομες δομές. Μπορούν να αξιοποιήσουν κόμματα, ευρωβουλευτές, δημοσιολόγους, μικρά ή μεγαλύτερα ΜΜΕ, think tanks, ΜΚΟ, ομάδες στο Facebook, κανάλια Telegram, «αντιπολεμικές» πρωτοβουλίες ή δήθεν ανεξάρτητους αναλυτές. Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει επισημάνει ότι υπάρχουν αξιόπιστοι ισχυρισμοί για Ευρωπαίους πολιτικούς που πληρώθηκαν για να διαδίδουν ρωσική προπαγάνδα, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ασχοληθεί επανειλημμένα με το θέμα της ξένης παρέμβασης στις ευρωπαϊκές δημοκρατικές διαδικασίες.

3. Στην Ε.Ε. η Μόσχα δουλεύει πολύ με το αίσθημα κόπωσης. Στον μετασοβιετικό χώρο λέει συχνά «η Δύση θα σας καταστρέψει». Στην Ε.Ε. λέει πιο συχνά «κουραστήκατε, πληρώνετε πολλά, οι δικοί σας πολιτικοί νοιάζονται περισσότερο για την Ουκρανία παρά για εσάς». Αυτό είναι πιο αποτελεσματικό σε κοινωνίες που έχουν πληθωρισμό, ακριβά ενοίκια, ενεργειακό άγχος, αγροτικές κινητοποιήσεις ή αίσθηση εγκατάλειψης από το κέντρο. Η Ουκρανία παρουσιάζεται όχι ως θύμα επίθεσης, αλλά ως βάρος.

4. Η Ρωσία προσαρμόζει το αφήγημα σε θέματα που έχουν απήχηση στην εκάστοτε χώρα. Στην Ουγγαρία, παίζει πολύ το θέμα της «ειρήνης», της κυριαρχίας απέναντι στις Βρυξέλλες και της προστασίας της χώρας από έναν πόλεμο που δήθεν προκαλεί η Δύση. Στη Σλοβακία ή σε τμήματα της Κεντρικής Ευρώπης, αξιοποιούνται παλιά φιλορωσικά ή αντιδυτικά αντανακλαστικά. Στη Γερμανία, το μήνυμα μπορεί να περνά μέσα από φόβο πυρηνικής κλιμάκωσης, ενεργειακό κόστος και νοσταλγία της Ostpolitik. Στη Γαλλία ή στην Ιταλία, μπορεί να συνδεθεί με αντι-αμερικανισμό και ιδέα «ευρωπαϊκής αυτονομίας» που όμως στην πράξη γίνεται άλλοθι αδράνειας. Στην Ελλάδα, πιθανά σημεία εισόδου είναι ο αντιδυτικισμός, η Ορθοδοξία, η καχυποψία απέναντι στις ΗΠΑ, η κόπωση από την ακρίβεια και η ιδέα ότι «δεν είναι δικός μας πόλεμος».

5. Μετά τις κυρώσεις κατά RT, Sputnik και άλλων ρωσικών κρατικών μέσων, το σύστημα έγινε πιο αποκεντρωμένο και καμουφλαρισμένο. Η Ε.Ε. είχε ήδη αναστείλει τη μετάδοση RT και Sputnik από το 2022, ενώ το 2024 κινήθηκε και εναντίον άλλων ρωσικών μέσων όπως Voice of Europe, RIA Novosti, Izvestija και Rossiyskaya Gazeta. Αυτό έσπρωξε τη ρωσική προπαγάνδα σε αντιγραφές περιεχομένου, sites – βιτρίνες, «ανεξάρτητες» πλατφόρμες, influencers, μεταφρασμένα αποσπάσματα και μικρά κανάλια που αναπαράγουν τα ίδια μοτίβα χωρίς να φαίνεται πάντα η αρχική πηγή.

Είναι ένα ενδιαφέρον θέμα το πως δημιουργούν τις «ειδήσεις» οι ρώσοι, για παράδειγμα αναπαράγοντας τις δηλώσεις ενός δήθεν «ανεξάρτητου» αναλυτή ως να ήταν γεγονός ή να ανήκε σε κάποια επίσημη πηγή. Ή αναφέροντας την πηγή της «αποκάλυψης» με τέτοιον τρόπο (π.χ. πολύ χαμηλά στο κείμενο) ώστε ελάχιστοι να τη διαβάσουν και οι περισσότεροι με μείνουν στον πηχαίο τίτλο. Είναι ολόκληρη «επιστήμη» αυτό, οι φίλοι του πιο Τίμιου Καναλιού με έχουν ακούσει πολλές φορές να αναφέρομαι σε αυτό.

6. Στις χώρες της Ε.Ε. η ρωσική επιρροή έχει συχνά στόχο το μπλοκάρισμα, όχι την κατάκτηση. Αρκεί ένα κράτος–μέλος να καθυστερήσει κυρώσεις προς τη ρωσία, να ζητήσει εξαιρέσεις, να μπλοκάρει πακέτο βοήθειας, να θολώσει μια κοινή δήλωση, να αποδυναμώσει την πολιτική βούληση. Όπως έκανε μέχρι πρότινος η Ουγγαρία. Η Ε.Ε. αποφασίζει συχνά με δύσκολες ισορροπίες.

7. Η Ρωσία στην Ε.Ε. εκμεταλλεύεται την πολυφωνία. Σε αυταρχικά περιβάλλοντα η προπαγάνδα είναι κάθετη: ένα κέντρο, ένα μήνυμα. Στην Ευρώπη γίνεται οριζόντια: πολλά μηνύματα, συχνά αντιφατικά. Σε έναν λέει «η Ρωσία είναι χριστιανικό ανάχωμα». Σε άλλον λέει «η Ρωσία αντιστέκεται στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό». Σε άλλον λέει «η Ουκρανία είναι φασιστική». Σε άλλον λέει «όλοι είναι διεφθαρμένοι, άρα μην ασχολείσαι». Δεν χρειάζεται οι άνθρωποι να πιστέψουν το ίδιο πράγμα. Αρκεί να μη μπορούν πια να συμφωνήσουν σε μια κοινή πραγματικότητα.

8. Στις ευρωπαϊκές χώρες γίνεται μεγάλη προσπάθεια να μετατραπεί η Ουκρανία από ηθικό ζήτημα σε εσωτερικό κομματικό πρόβλημα. Δηλαδή, η στάση απέναντι στην Ουκρανία παύει να είναι θέμα διεθνούς δικαίου και γίνεται εργαλείο εσωτερικής πόλωσης. Τα μηνύματα έχουν τη μορφή του ότι «οι ελίτ με την Ουκρανία, ο λαός με την ειρήνη», «οι παγκοσμιοποιητές με τον Ζελένσκι, οι πατριώτες με την ουδετερότητα». Αυτό είναι εξαιρετικά χρήσιμο για τη Μόσχα, γιατί σπάει τη διακομματική συναίνεση που χρειάζεται η μακροχρόνια στήριξη προς την Ουκρανία. Και εν τέλει αυτό είναι που διασπά τις κοινωνίες από μέσα και προκαλεί μακροχρόνια προβλήματα, τα οποία θα μείνουν σε αυτές τις χώρες υπονομεύοντας το μέλλον τους.

Σε αντίθεση με τις πρώην σοβιετικές χώρες, στις χώρες της Ε.Ε. η ρωσική δουλειά είναι πιο λεπτή. Δεν πουλάει τόσο τη Ρωσία όσο πουλάει την αμφιβολία για την Ευρώπη. Ζητάει δυσπιστία προς τις Βρυξέλλες, θυμό προς την Ουκρανία, φόβο για τον πόλεμο, κούραση από τις κυρώσεις και αποστροφή προς την ίδια την ιδέα της κοινής ευρωπαϊκής δράσης.

Το άρθρο Η ΡΩΣΙΚΗ ΔΙΕΙΣΔΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ… Του ΚΩΣΤΑ ΟΝΙΣΕΝΚΟ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Κώστα Ονισένκο

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που βγήκε την περασμένη Τρίτη χρεώνει στο ρωσικό κράτος τη δολοφονία του πρώην πράκτορα της FSB Αλεξάντρ Λιτβινένκο. Πρόκειται για την πρώτη «απόδειξη» ότι οι μυστικές υπηρεσίες της χώρας έστησαν δίκτυο δηλητηριάσεων των πολιτικών αντιπάλων του συστήματος Πούτιν. Η ερευνητική ομάδα Bellingcat, η οποία ασχολήθηκε διεξοδικά με την απόπειρα δηλητηρίασης του αντιπολιτευόμενου πολιτικού Αλεξέι Ναβάλνι, είχε φέρει στο φως όχι μόνο τον τρόπο λειτουργίας αυτού του δικτύου αλλά και συγκεκριμένα ονόματα συνεργατών των μυστικών υπηρεσιών της Ρωσικής Ομοσπονδίας, οι οποίοι φέρεται να συμμετείχαν στις επιχειρήσεις δηλητηριάσεων των μη αρεστών, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Ωστόσο, η απόφαση της περασμένης Τρίτης είναι η πρώτη «επίσημη» επιβεβαίωση ότι όλα αυτά δεν είναι απλώς «σενάρια συνωμοσίας» και «λασπολογία».

Ο Λιτβινένκο είχε δολοφονηθεί το 2006 στο Λονδίνο όταν δύο πρώην συνάδελφοί του, ο Ντμίτρι Κοβτούν και Αντρέι Λουγκοβόι, του έριξαν ραδιενεργό πολώνιο 210 στο τσάι. Σημειωτέον ότι στη χώρα τους δεν υπήρξε κάποια προσπάθεια να έρθουν προ των ευθυνών τους τα συγκεκριμένα άτομα, ενώ ο Λουγκοβόι έγινε μάλιστα και βουλευτής της ρωσικής Δούμας. Ο Λιτβινένκο, όντας ενεργό στέλεχος της FSB, είχε βγει δημοσίως το 1998 και κατήγγειλε ότι η διοίκηση της υπηρεσίας του ωθούσε τον ίδιο και συναδέλφους του σε πράξεις που δεν συμβαδίζουν ούτε με τον ρόλο τους ούτε και με τη ρωσική νομοθεσία. Και συγκεκριμένα στη δολοφονία του ολιγάρχη επιχειρηματία και επίδοξου πολιτικού παράγοντα της εποχής Μπορίς Μπερεζόβσκι.

Ο Λιτβινένκο αναγκάστηκε να διαφύγει στη Βρετανία το 2000, αφού όχι μόνο δεν βρήκε υποστήριξη όσον αφορά τις καταγγελίες του, αλλά σε βάρος του ασκήθηκαν και ποινικές διώξεις που κατά πάσα πιθανότητα θα τον οδηγούσαν στη φυλακή. Στα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι τον θάνατό του, ο πρώην πράκτορας προέβη σε σειρά καταγγελιών κατά της FSB και του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν προσωπικά. Η πιο σοβαρή καταγγελία, την οποία είχε διατυπώσει ο Λιτβινένκο στο βιβλίο του «Η FSB ανατινάζει τη Ρωσία» αφορούσε τη διασύνδεση που – σύμφωνα με τον πρώην πράκτορα – είχε η μυστική υπηρεσία της Ρωσίας με τις εκρήξεις που είχαν σημειωθεί σε πολυκατοικίες σε διάφορα σημεία της Ρωσίας το 1999.

Η ίδια η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, που βγήκε έπειτα από προσφυγή της χήρας του Λιτβινένκο, ενόχλησε μεν το Κρεμλίνο αλλά δεν αναμένεται να επηρεάσει και ιδιαίτερα τις σχέσεις του με τη Δύση, επισημαίνουν αναλυτές. Περισσότερο πρόβλημα και μεγαλύτερες συνέπειες αναμένεται να έχει η απόφαση ολλανδικού δικαστηρίου που αφορά την κατάρριψη του μαλαισιανού Μπόινγκ ΜΗ17 στο Ντονμπάς της Ανατολικής Ουκρανίας το 2014, κατά την οξεία φάση των ρωσο-ουκρανικών συγκρούσεων στην περιοχή. Όπως φαίνεται από τη μέχρι τώρα διαδικασία στο δικαστήριο – το οποίο ολοκληρώνει τη φάση των ακροάσεων – το μοιραίο οπλικό σύστημα Μπουκ, με το οποίο καταρρίφθηκε το αεροπλάνο, είχε εισαχθεί από στρατιωτική μονάδα στη Ρωσία, ενώ και ο χειρισμός του φαίνεται να γινόταν από ρώσους στρατιώτες. Η απόφαση του δικαστηρίου, που αναμένεται το 2022, πιθανότατα θα επιβεβαιώσει αυτό το γεγονός.

Σε αυτή την περίπτωση βεβαίως τα πράγματα θα δυσκολέψουν αρκετά για τη Ρωσία. Η κατάρριψη του ΜΗ17 είχε ως θύματα όχι κάποιους πράκτορες ή μεμονωμένους αντιπολιτευόμενους αλλά 298 πολίτες διαφόρων εθνικοτήτων, μεταξύ των οποίων και 80 παιδιά. Πέραν τούτου βέβαια, εφόσον το ολλανδικό δικαστήριο αποδείξει τελικά ότι ο ρωσικός στρατός βρίσκεται πίσω από την κατάρριψη, ταυτόχρονα θα καταρριφθεί και ο επίσημος ισχυρισμός των Ρώσων ότι στην Ανατολική Ουκρανία διεξάγεται «εμφύλιος πόλεμος». Αντί δηλαδή για τους «ανθρακωρύχους που επαναστάτησαν κατά της χούντας του Κιέβου» θα αποκαλυφθεί τακτικός στρατός πυρηνικού κράτους που εισέβαλε σε ξένο έδαφος σκοτώνοντας 14.000 άτομα.

Στην Ολλανδία θα κριθεί τα επόμενα χρόνια και η υπόθεση της ρωσικής πετρελαϊκής εταιρείας Γιούκος, η οποία είχε κρατικοποιηθεί στις αρχές του 2000. Το ποσόν που θα κληθεί να πληρώσει η Ρωσία στους πρώην μετόχους της εταιρείας, εάν τελεσίδικα επιβεβαιωθεί η προηγούμενη δικαστική απόφαση, είναι 57 δισεκατομμύρια δολάρια.

Το άρθρο Τα ευρωπαϊκά δικαστήρια στριμώχνουν τη Μόσχα… Του Κώστα Ονισένκο εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.