Χωρίς αμφιβολία οι απρόβλεπτες, πολλαπλές κρίσεις, τις οποίες αντιμετωπίζει με επιτυχία μέχρι στιγμής η κυβέρνηση Μητσοτάκη, επηρεάζουν την πορεία υλοποίησης του μεταρρυθμιστικού προγράμματος με το οποίο – και για το οποίο – εξελέγη. Μία από τις εμβληματικές μεταρρυθμίσεις του προγράμματος αφορά στη “μεταφορά” του ΕΝΦΙΑ στους δήμους.

Ειδικότερα, η βασική μορφή της συγκεκριμένης πρότασης συνίσταται στα εξής : κατάργηση όλων των φόρων που βαρύνουν την ιδιοκτησία ακίνητης περιουσίας. Ταυτόχρονη κατάργηση των περίπου ισόποσων Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, με τους οποίους το κράτος επιδοτεί τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Παροχή του δικαιώματος σε κάθε δήμο να καθορίζει ένα ανταποδοτικό τέλος, το οποίο θα υπολογίζεται με βάση την επιφάνεια κάθε ακινήτου προσαυξημένη με τον συντελεστή δόμησης. Το τέλος θα υπολογίζεται από τους κατά τόπο δήμους με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτει τις λειτουργικές και επενδυτικές δαπάνες τους. Η είσπραξη του ανταποδοτικού τέλους θα επιτυγχάνεται με την σύνδεση των δήμων με την βάση δεδομένων του υπουργείου Οικονομικών, τον προσδιορισμό του ανταποδοτικού τέλους για κάθε ακίνητο με την υποβολή των ετήσιων δηλώσεων φορολογίας εισοδήματος και την επακόλουθη καταβολή των ποσών που αντιστοιχούν σε κάθε δήμο.

Τα οφέλη που προκύπτουν από την μεταρρύθμιση αυτή είναι τεράστια. Κατ’ αρχάς, γίνονται πράξη οι συνταγματικές επιταγές, κατά τις οποίες ‘’η διοίκηση του Κράτους οργανώνεται σύμφωνα με το αποκεντρωτικό σύστημα’’ (άρθρο 101, παραγρ.1) και ‘’η διοίκηση των τοπικών υποθέσεων ανήκει στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης’’ (άρθρο 102, παραγρ.1). Βεβαίως, δεν νοείται διοικητική αυτοτέλεια χωρίς οικονομική αυτοτέλεια. Ανεξαρτήτως τούτου, όμως, η προτεινόμενη μεταρρύθμιση προάγει την δημοσιονομική διαφάνεια, καθόσον οι δημότες μέσω τοπικών διαβουλεύσεων θα έχουν πιο σαφή εικόνα και πιο αποφασιστικό ρόλο για τις υπηρεσίες που επιθυμούν να λαμβάνουν από τον δήμο τους και για τα συνεπαγόμενα δημοτικά έσοδα, δηλ. τα ανταποδοτικά τέλη που θα καταβάλλουν.

Παραλλήλως, απλοποιείται δραστικά το σημερινό περίπλοκο φορολογικό σύστημα. Ενισχύεται το αίσθημα ευθύνης σε ατομικό και τοπικό επίπεδο. Οι δαπάνες των δήμων καλύπτονται από τους δημότες τους και όχι από τους φορολογούμενους άλλων δήμων (με εξαίρεση στις περιπτώσεις απομακρυσμένων ορεινών ή νησιώτικων δήμων, που μπορεί να τυγχάνουν συμπληρωματικής ενίσχυσης από τον κρατικό προϋπολογισμό). Κατ’ αυτόν τον τρόπο γίνεται σαφέστερη και η σύγκριση μεταξύ επιτυχημένων και μη δημοτικών αρχόντων ενώ αυξάνεται και η ευθύνη των δημοτών για σωστές επιλογές. Ήδη και υπό το σημερινό καθεστώς είναι καταλυτική η σύγκριση μεταξύ των δήμων που συλλέγουν τα απορρίμματα με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλ. μέσω δημοτικών υπαλλήλων, με κόστος πενταπλάσιο ή εξαπλάσιο ανά τόνο απορριμμάτων από αυτό που καταβάλλει π.χ. ο δήμος Ρόδου, ο οποίος έχει αναθέσει το σχετικό έργο σε ιδιωτική επιχείρηση. Επιπλέον, μειώνεται η δυνατότητα των κεντρικών κυβερνήσεων να αναπτύσσουν κομματικές, πελατειακές σχέσεις. Όχι ότι τέτοιες σχέσεις δεν υφίστανται και σε επίπεδο δήμου, αλλά με την μεγαλύτερη διαφάνεια και ευθύνη των δημοτών, οι δυνατότητες αυτές περιορίζονται. Τέλος, ενισχύεται ο πολιτικός ανταγωνισμός σε τοπικό, πρωτοβάθμιο επίπεδο από τον οποίο αναμένεται να αναδειχθούν ικανά στελέχη πανελλήνιας εμβέλειας στο μέλλον. Για όλους αυτούς τους λόγους θα ήταν ευχής έργο η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση να υλοποιηθεί το συντομότερο δυνατόν.

*Νομικός – Οικονομολόγος

Το άρθρο Ουσιαστική αποκέντρωση εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη μέσα στον πρώτο χρόνο της θητείας της σημείωσε μερικά πολύ αξιόλογα επιτεύγματα. Ωστόσο, και όπως είναι φυσικό, υπάρχουν πολλοί ‘’δράκοι’’ που πρέπει να αντιμετωπισθούν. Οι δράκοι αυτοί είναι πολύ ανθεκτικοί και η εξουδετέρωσή τους πιθανόν να απαιτεί περισσότερες από μία θητείες κυβερνήσεων προσηλωμένων σε μεταρρυθμιστικούς στόχους που σήμερα μπορεί να φαντάζουν πολύ προχωρημένοι ή ανέφικτοι. Οι πολιτικοί, απασχολούμενοι σχεδόν πλήρως με τα τρέχοντα θέματα της επικαιρότητας, τείνουν να χάνουν από το οπτικό τους πεδίο σημαντικά αλλά μακροπρόθεσμα θέματα και, εν πάση περιπτώσει, για να είναι αποδεκτοί από την εκάστοτε πλειοψηφία, δεν μπορούν – σχεδόν εξ ορισμού – να είναι πρωτοπόροι στον χώρο των ιδεών. Είναι, ωστόσο, η επικράτηση στον ιδεολογικό χώρο που καθορίζει με ετεροχρονισμό τις πολιτικές εξελίξεις.

Στο πλαίσιο αυτό, ως απλός φιλελεύθερος πολίτης, θα ήθελα να διατυπώσω μερικές ριζικές τομές που θα ευχόμουν να υλοποιηθούν σε διάστημα δεκαετίας, μέχρι το 2030.

Η πρώτη αφορά στο φορολογικό μας σύστημα, το οποίο, παρά τις μειώσεις ορισμένων φορολογικών συντελεστών που ήδη έγιναν ή θα γίνουν, παραμένει πολυδαίδαλο, άδικο και αντιαναπτυξιακό. Στόχος πρέπει να είναι η κατάργηση της ‘’προοδευτικής’’ φορολογίας (άλλη μία διαστρεβλωμένη χρήση της έννοιας της ‘’προόδου’’) και η αντικατάστασή της με έναν, ενιαίο φορολογικό συντελεστή 20%, με ένα αφορολόγητο όριο για όλους και κατάργηση όλων των φοροαπαλλαγών. Έτσι, η ετήσια δήλωση φόρου εισοδήματος θα έχει μέγεθος μίας καρτ-ποστάλ και η Ημέρα Φορολογικής Ανεξαρτησίας θα μεταφερθεί από τον Ιούλιο στον Μάρτιο κάθε έτους.

Δεύτερη αναγκαία κίνηση, η σύσταση γενικής νομοκαταργητικής επιτροπής, πιθανόν υπό τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Παναγιώτη Πικραμμένο ή τον υπουργό Επικρατείας Γιώργο Γεραπετρίτη, με υποεπιτροπές ανά θεματικό αντικείμενο, και με έργο την κατάργηση όλων των άχρηστων νόμων, διατάξεων και ρυθμίσεων. Έτσι θα διευκολυνθεί σημαντικά και ο σε εξέλιξη ευρισκόμενος ψηφιακός μετασχηματισμός του κράτους.

Τρίτη τομή, η παροχή εκπαιδευτικών επιταγών ή κουπονιών (vouchers) στους χρήστες εκπαιδευτικών υπηρεσιών (μαθητές, φοιτητές και στους γονείς τους) που θα καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος ή και το σύνολο του κόστους των υπηρεσιών αυτών σε όλες τις βαθμίδες, με δικαίωμα επιλογής των παρόχων από τους χρήστες. Ανάλογα συστήματα μπορούν να λειτουργήσουν σταδιακά και στον ευρύτερο χώρο της πρόνοιας, όπου το κράτος θα πρέπει να έχει το ρόλο εγγυητή, κυρίως μέσω του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, αλλά όχι παρόχου (ή, τουλάχιστον, όχι σε αποκλειστική βάση).

Τέταρτη τομή, στο ασφαλιστικό σύστημα. Στόχος, η πλήρης μετάβαση εντός δεκαετίας από αναδιανεμητικό σε κεφαλαιοποιητικό σύστημα, με ολοσχερή κατάργηση των ασφαλιστικών εισφορών των εργαζομένων και υποχρέωση των εργοδοτών να καταθέτουν εισφορές ανερχόμενες σε 10% επί των μισθών των εργαζομένων σε επαγγελματικά ταμεία ή επενδυτικές και ασφαλιστικές εταιρείες που θα ελέγχονται από την Τράπεζα της Ελλάδος και από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. 

Πέμπτον, περιορισμός του πελατειακού κράτους, με ψήφιση εκλογικού νόμου κατά τον οποίο 160 βουλευτές θα εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες με απλή πλειοψηφία και 80 βουλευτές βάσει κομματικής λίστας με αναλογικό σύστημα σε ολόκληρη την επικράτεια.

Με τέτοιες ριζικές τομές η Ελλάδα θα παύσει να είναι κράτος στο οποίο όλοι προσπαθούν να ζήσουν σε βάρος όλων των άλλων και θα μετατραπεί σε υπόδειγμα φιλελεύθερης, ευημερούσας χώρας.

Νομικός – Οικονομολόγος 

Το άρθρο Μετατρέποντας το επιθυμητό σε εφικτό εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.