Τα κεφάλαια ESG παρείχαν καλύτερες αποδόσεις για τους ευρωπαϊκούς επενδυτές μεταξύ 2010 και 2020, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (European Securities and Markets Authority, ESMA). Με βάση την τέταρτη ετήσια στατιστική έκθεσή της που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Απρίλιο, οι οργανισμοί συλλογικών επενδύσεων σε κινητές αξίες με στρατηγική ESG, συμπεριλαμβανομένων ιδίων κεφαλαίων, ομολογιών και μικτών, είχαν καλύτερη απόδοση από κεφάλαια μη ESG. Ειδικότερα, η ESMA σημειώνει ότι τα κεφάλαια αντίκτυπου (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, νέα προοπτική για τους επενδυτές, η χρηματοοικονομική με αντίκτυπο, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 26.03.2022), έχουν επειδείξει καλύτερες επιδόσεις από άλλες στρατηγικές ESG.

Τα στοιχεία που αναλύθηκαν από την ESMA αποκαλύπτουν επίσης ότι το κόστος των κεφαλαίων ESG ήταν χαμηλότερο από αυτό των άλλων κεφαλαίων. Με αυτόν τον τρόπο, η έκθεση ESMA υπογραμίζει τα κίνητρα για τους ιδιώτες επενδυτές να στραφούν ακόμη περισσότερο στα χρηματοοικονομικά εργαλεία ESG. Ωστόσο, ήδη υπό την πίεση των αλλαγών στη συμπεριφορά των πελατών τους και των κανονισμών ESG, οι παράγοντες της χρηματοοικονομικής βιομηχανίας βρίσκονται τώρα υπό αμφισβήτηση από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC). H IPCC προειδοποιεί λοιπόν για το γεγονός ότι, χωρίς βαθιά και άμεση μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε όλους τους τομείς, θα είναι αδύνατο να περιοριστεί η υπερθέρμανση του πλανήτη στους 1,5 C. Μεταξύ 2010 και 2020, οι μέσες παγκόσμιες εκπομπές έφτασαν στο υψηλότερο μέγιστο στην ανθρώπινη ιστορία, αν και ο ρυθμός ανάπτυξής τους έχει επιβραδυνθεί. Η τελευταία έκθεση της IPCC καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μπορούμε ακόμη να μειώσουμε στο μισό τις εκπομπές αλλά ότι βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι.

ESG και κλιματική αλλαγή

Ο όρος ESG χρονολογείται από το 2004. Η ιδέα είναι ότι οι επενδυτές θα πρέπει να αξιολογούν τις επιχειρήσεις με βάση όχι μόνο τη χρηματοοικονομική τους επίδοση, αλλά και το περιβαλλοντικό και κοινωνικό τους ιστορικό και τη διακυβέρνησή τους, χρησιμοποιώντας συνήθως αριθμητικές βαθμολογίες (βλ. Μ. Εσκαντάρ, Μ. Δούμπος, Κ. Ζοπουνίδης, Δείκτης ESG: ένα μοντέλο πολυκριτήριας ανάλυσης αποφάσεων, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 04.05.2022). Αρκετές δυνάμεις το θεωρούν ως επικρατούσα τάση. Περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να επενδύσουν με τρόπο που να ευθυγραμμίζεται  με τις ανησυχίες τους σχετικά με τις παγκόσμιες προειδοποιήσεις και την αδικία. Με τις κυβερνήσεις συχνά σε αδιέξοδο, πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να λύνουν τα προβλήματα της κοινωνίας και να εξυπηρετούν όλους τους ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένων των προμηθευτών, των πελατών και των εργαζομένων, όχι μόνο των μετόχων (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, Α. Λιαδάκη, επιχειρήσεις και κλίμα, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 09.07.2022).

Όσοι σκέφτονται να επενδύσουν σε επιχειρήσεις που μολύνουν τον πλανήτη, να κακολογούν τους εργαζομένους και να «γεμίζουν» τα συμβούλια  με φίλους τους, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι το ESG ήρθε για να τους σταματήσει. Είναι μια προσπάθεια να κάνει τον καπιταλισμό να λειτουργήσει καλύτερα και να αντιμετωπίσει τη σοβαρή απειλή που θέτει η κλιματική αλλαγή. Πρόσφατα, οι επενδύσεις έχουν εκτιναχθεί: οι κολοσσοί της διαχείρισης επενδύσεων ισχυρίζονται ότι περισσότερο από το ένα τρίτο των περιουσιακών τους στοιχείων ή 35 τρισεκατομμύρια δολάρια συνολικά, διαχειρίζονται μέσω κεφαλαίων ESG. Βρίσκονται στο λεξιλόγιο των CEO και εργαζομένων. Ίσως όλοι ελπίζουν ότι θα προκύψουν μεγάλα σχέδια από το ESG. Δυστυχώς, αυτά τα τρία γράμματα έχουν μετατραπεί σε κοινό τόπο αντιπαραθέσεων. Οι διάφοροι πληροφοριοδότες κατηγορούν τη βιομηχανία ESG για «greenwashing» εξαπατώντας τους πελάτες της. Όπως συμφωνούν οι διάφοροι εμπειρογνώμονες, αν και το ESG είναι συχνά μια καλοπροαίρετη επένδυση, παραμένει προβληματικό. Κινδυνεύει να θέσει αντικρουόμενους στόχους για τις επιχειρήσεις, να απομακρύνει τους αποταμιευτές και να αποσπάσει την προσοχή από το ζωτικό καθήκον της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Δημιουργεί ένα χάος που πρέπει να εξορθολογιστεί.

Θεμελιώδη προβλήματα

Τρία βασικά προβλήματα μπορούν να αναφερθούν. Πρώτον, επειδή συγκεντρώνει μια μεγάλη σειρά στόχων, δεν παρέχει κανένα αρμονικό οδηγό για τους επενδυτές και τις επιχειρήσεις να κάνουν τους συμβιβασμούς που είναι αναπόφευκτοι σε όποιαδήποτε κοινωνία. Για παράδειγμα, το κλείσιμο μιας επιχείρησης εξόρυξης άνθρακα είναι κακό για τους προμηθευτές και τους εργαζόμενούς της. Είναι πραγματικά δυνατόν να κατασκευαστούν γρήγορα πολυάριθμα αιολικά πάρκα χωρίς να ζημιωθεί η τοπική οικολογία; Υπονοώντας ότι αυτές οι συγκρούσεις δεν υπάρχουν ή μπορούν να επιλυθούν εύκολα, το ESG ενθαρρύνει την αυταπάτη.

Το δεύτερο πρόβλημα της βιομηχανίας ESG είναι ότι υπάρχει δυσκολία κατανόησης ως προς τα κίνητρα. Η βιομηχανία ESG ισχυρίζεται ότι η καλή συμπεριφορά είναι πιο επικερδής για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές. Στην πραγματικότητα, είναι συχνά πολύ κερδοφόρο για μια επιχείρηση να εξωτερικεύσει στην κοινωνία κόστη, όπως η ρύπανση, αντί να τα επιβαρυνθεί η ίδια άμεσα. Ως αποτέλεσμα η σχέση μεταξύ αρετής και χρηματοοικονομικής υπεραπόδοσης είναι ύποπτη.

Τέλος, το ESG έχει ένα πρόβλημα μέτρησης: τα διάφορα συστήματα βαθμολόγησης έχουν ασυνέπειες και φαίνονται εύκολα. Οι αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας έχουν συσχέτιση 99% μεταξύ οργανισμών  αξιολόγησης. Αντίοθετα, οι αξιολογήσεις ESG παίρνουν λίγο περισσότερο από το ήμισυ του χρόνου. Οι επιχειρήσεις μπορούν να βελιτώσουν τη βαθμολογία ESG τους πουλώντας περιουσιακά στοιχεία σε διαφορετικό ιδιοκτήτη που συνεχίζει να τα διαχειρίζεται όπως πριν (για το πρόβλημα της μέτρησης βλ. το βιβλίο των Κ. Ζοπουνίδη, Μ. Εσκαντάρ, κοινωνικά υπεύθυνη επένδυση: μέθοδοι και κριτήρια ESG, εκδόσεις Κλειδάριθμος, 2022). Καθώς οι επενδυτές γίνονται πιο σοφοί σε τέτοιου είδους ασάφειες, γίνονται όλο και πιο σκεπτιστικές. Αυτό, σε συνδυασμό με την αναταραχή στις χρηματοοικονομικές αγορές, επιβραδύνει την εισροή χρημάτων σε βιώσιμα κεφάλαια (sustainable funds). Είναι σίγουρα καλό, λοιπόν, για μια επανεξέταση.

Το πρώτο βήμα είναι να αποδεσμευτούν αυτά τα τρία γράμματα E, S και G. Όσον αφορά το S, σε μια δυναμική, αποκεντρωμένη οικονομία, οι μενονωμένες επιχειρήσεις θα λαμβάνουν διαφορετικές αποφάσεις σχετικά με την κοινωνική τους συμπεριφορά επιδιώκοντας μακροπρόθεσμα κέρδη εντός του νόμου. Οι επιχειρήσεις τεχνολογίας μπορούν να κάνουν έκκληση στις αξίες των νέων εργαζομένων για να τους επανεκπαιδεύσουν. Επιχειρήσεις σε παρακμάζουσες βιομηχανίες, μπορεί να χρειαστεί να απολύσουν άτομα. Δεν υπάρχει ένα πρότυπο. Η τέχνη του μάνατζμεντ, ή αλλιώς G, είναι πολύ δύσκολο να γίνει ακόμη κατανοητή από τα διάφορα στελέχη του ESG.

Είναι καλύτερα να εστιάσουμε απλώς στο Ε. Ωστόσο, ακόμη και αυτό δεν είναι αρκετά ακριβές. Το περιβάλλον είναι ένας όρος που καλύπτει τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης της βιοποικιλότητας, της λειψυδρίας, και ούτω καθεξής. Ο πιο σημαντικός κίνδυνος είναι μακράν οι εκπομπές, ιδιαίτερα αυτές που παράγονται από τις βιομηχανίες «διαρροής» άνθρακα. Με απλά λόγια, το Ε δεν πρέπει να σημαίνει περιβαλλοντικούς παράγοντες, αλλά μόνο για εκπομπές.

Οι επενδυτές και οι ρυθμιστικές αρχές πιέζουν ήδη για να γίνει πιο ομοιόμορφη και καθολική η αποκάλυψη από τις επιχειρήσεις των εκπομπών τους. Όσο πιο τυποποιημένες είναι, τόσο πιο εύκολο θα είναι να αξιολογήσουμε ποιές επιχειρήσεις είναι οι μεγάλοι ένοχοι άνθρακα και ποιές κάνουν τα περισσότερα για να μειώσουν τις εκπομπές.

Συπερασματικά, η καλύτερη ενημέρωση από μόνη της θα βοηθήσει στον αγώνα κατά της παγκόσμιας προειδοποίησης. Αποκαλύπτοντας με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιες επιχειρήσεις ρυπαίνουν, θα βοηθήσει την κοινωνία να καταλάβει τί πραγματικά κάνει τη διαφορά στο κλίμα. Ένας αυξανόμενος αριθμός αλτρουιστών καταναλωτών και επενδυτών μπορεί να επιλέξει να ευνοήσει τις καθαρές επιχειρήσεις, ακόμη και αν τους κοστίσει χρηματοοικονομικά (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, η ηθική λειτουργία επιχειρήσεων συνεπάγεται ηθικά προιόντα; Οικονομικός Ταχυδρόμος, 17.11.2021). Και ακόμη και αν μπορούν να ξεφύγουν από τη ρύπανση σήμερα, πολλές επιχειρήσεις και επενδυτές αναμένουν ότι τελικά θα έρθουν αυστηρότεροι κανονισμοί για τις εκπομπές άνθρακα και θα θελήσουν να μετρήσουν τους κινδύνους τους και να προσαρμόσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα.

*Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός
Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών
Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων
Επίτιμος Δρ. ΑΠΘ
Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France
CIHEAM – International Center for Advanced Mediterranean Agronomic Studies, France, Greece

*Υποψήφια Δρ. Μαριάννα Εσκαντάρ
Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering
Πολυτεχνείο Κρήτης

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Επενδύσεις ESG και σωτηρία του πλανήτη… Των Κωνσταντίνο Ζοπουνίδη & Μαριάννα Εσκαντάρ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός

Υποψήφια Δρ Μαριάννα Εσκαντάρ
Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering
Πολυτεχνείο Κρήτης

Ο όρος επινοήθηκε στις ΗΠΑ για να περιγράψει μια προσέγγιση που αναπτύχθηκε αρχικά στη Σιγκαπούρη, για τη διδασκαλία των μαθηματικών χρησιμοποιώντας τρεις θεμελιώδεις έννοιες: μοντελοποίηση, η προσέγγιση «συγκεκριμένη εικόνα – αφηρημένη» και η διατύπωση με τη γλώσσα (λεκτικοποίηση).

Είναι μια διεθνής σύνθεση πολλών διδακτικών και παιδαγωγικών πρακτικών. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η μικρή χώρα που βρισκόταν στα νότια της Μαλαισίας, φιλοδοξούσε να γίνει παγκόσμιος ηγέτης σε πολλούς τομείς, αλλά καθώς δεν είχε τοπικούς πόρους, οι ηγέτες της κοίταζαν τους καλύτερους στο εξωτερικό. Το συμπερασμά τους: η ηγεσία της χώρας τους θα περάσει από την εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων των μαθηματικών, ειδικά στην αυγή ενός αιώνα επιστήμης και τεχνολογίας.

Προέλευση

Σχεδιασμένη στις αρχές της δεκαετίας του 1980 από μια ομάδα καθηγητών μαθηματικών που ανατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας της Σιγκαπούρης, με βάση την έρευνα που διεξήχθη από παιδαγωγούς σε όλο τον κόσμο (ιδίως Jerome Brumer, Jean Piaget, George Polya και Maria Montessori), η μέθοδος εφαρμόστηκε στη συνέχεια στα σχολεία της Σιγκαπούρης για μια μακρά περίοδο δεκαπέντε ετών, κάθε καθηγητής έχοντας εκπαιδευτεί, στην αρχική και συνεχή επιμόρφωση, σε αυτό το νέο πρόγραμμα σπουδών.

Η φήμη της έγινε παγκόσμια όταν, το 1995, η Σιγκαπούρη κατέλαβε την πρώτη θέση στις αξιολογήσεις ΤΙMSS (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, 2022, Οικονομικός Ταχυδρόμος) για πρώτη φορά και στη συνέχεια το 2008 στις αξιολογήσεις PISA ( Programme for International Student Assessment). Έκτοτε, η Σιγκαπούρη κατέχει σταθερά την πρώτη ή δεύτερη θέση σε όλες τις νέες αξιολογήσεις. Το 2002, η μέθοδος της Σιγκαπούρης χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από το Ισραήλ, το 2008 από τις ΗΠΑ και μέχρι το 2016 τα μισά σχολεία στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν εξοπλισμένα για αυτή τη μέθοδο. Το 2013 περισσότερες από 60 χώρες σε όλο τον κόσμο τη χρησιμοποιούν.

Διαδικασία

Η υλοποίηση του έργου διαρκεί περίπου δέκα χρόνια, αλλά η Σιγκαπούρη δημιουργεί μια ακριβή και αποτελεσματική στρατηγική. Στην αρχή του προγράμματος οι καθηγητές εξηγούν στους μαθητές που βρίσκονται στη μάθησή τους, ποιον στόχο πρέπει να επιτύχουν και πως. Η μέθοδος της Σιγκαπούρης προτείνει να διδάξουμε λιγότερο, αλλά σε βάθος. Οι μαθητές του δημοτικού ξεκινούν για παράδειγμα να πραγματοποιούν μόνο προσθέσεις και αφαιρέσεις για τρεις εβδομάδες, χωρίς γεωμετρία ή μετρήσεις, αλλά με αναφορά σε εικόνες και αντικείμενα (συγκεκριμένο, εικονοποιημένο, αφηρημένο). Οι καθηγητές ζητούν επίσης από τους μαθητές να παρουσιάσουν ένα πρόβλημα μέσω διαγραμμάτων πριν καν περάσουν στον υπολογισμό. Επιλύουν έτσι όλο και πιο περίπλοκα προβλήματα με τη μορφή συγκεκριμένων και διασκεδαστικών παιχνιδιών, που συνδυάζουν σχέδια, διαγράμματα και υπολογισμούς. Για να κατανοήσουν καλύτερα τις δεκάδες και γενικότερα τη δεκαδική κατασκευή των ζυγών αριθμών, κατασκευάζουν πολυώροφα λεωφορεία με συμπλεγμένους κύβους. Οι καθηγητές χρησιμοποιούν φορτηγά που μεταφέρουν δύο ή τέσσερα αυτοκίνητα με σκοπό την εισαγωγή ζυγών και περιττών αριθμών. Αυτό τους χορηγεί μια νοητική εικόνα και τους επιτρέπει να καταλάβουν ότι το άθροισμα δύο περιττών αριθμών δίνει ένα ζυγό αριθμό και να καλλιεργήσουν τη δημιουργικότητα τους.

Η μέθοδος της Σιγκαπούρης στοχεύει, ευρύτερα, να δώσει στους μαθητές εργαλεία για να λύσουν τα προβλήματα μόνοι τους. Για να το πετύχει αυτό, στηρίζεται στη θετική στάση της μάθησης, τη σημασία της δημιουργικής ευχαρίστησης και χαράς, άρα και ενδιαφέροντος και επιμονής. Πρέπει να δείξουμε την ομορφιά των μαθηματικών, να θυμόμαστε ότι αποτελούν μέρος των καλύτερων και ευγενέστερων παραδόσεων όλων των πολιτισμών, ότι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, όπως ακριβώς οι τέχνες και η λογοτεχνία. Μια άλλη θεμελιώδης έννοια: η αυτοπεποίθηση. Σε ορισμένες χώρες, το σφάλμα στιγματίζεται. Στην προσέγγιση της Σιγκαπούρης, το λάθος είναι απαραίτητο. Αν ήταν απαραίτητο να εκφράσουμε την εμπιστοσύνη του παιδιού χάρη σε ένα μαθηματικό τύπο, θα έπαιρνε την εξής μορφή: «ΕΠ = (Εμπιστοσύνη του ενήλικα στο παιδί). Τέλος, η μεταγνώση, ένας άλλος βασικός πυλώνας, στοχεύει στο να διασφαλίσει ότι κάθε παιδί ακούει τη σκέψη του και αποκτά επίγνωση του τρόπου συμπεριφοράς του και επομένως είναι πιο αυτόνομο και ανεξάρτητο στην επίλυση προβλημάτων.

Συμπερασματικά, πρέπει να προσέξουμε να μην εξιδανικεύουμε την περίπτωση της Σιγκαπούρης, όπου η πίεση στους μαθητές είναι τεράστια, αν και αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να μάθουμε από τις επιτυχίες των άλλων. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η αξιολόγηση TIMSS, για παράδειγμα, επέστησε την προσοχή της διεθνούς κοινότητας σε ένα σύστημα επαγγελματικής ανάπτυξης για τους εκπαιδευτικούς που υπήρχε στην Ιαπωνία για περισσότερα από 150 χρόνια: Ονομάζεται Lesson Studies και βασίζεται σε συλλογική εργασία. Αλλά τα Lesson Studies προσαρμόζονται στους περιορισμούς του πλαισίου κάθε χώρας. Τα ξένα μοντέλα πρέπει να εξετάζονται με προσοχή γιατί αποτελούν μέρος μιας συστημικής πραγματικότητας της οποίας μόνο μερικές παραμέτρους μπορούν να διακρίνουν.

Εάν δεν υπάρχει θαυματουργή μέθοδος, οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα σημείο: υπάρχει ένα σύνολο προϋποθέσεων που επιτρέπουν την εγκαθίδρυση μιας γόνιμης παιδαγωγικής, όπως η απαίτηση για προοδευτική οικοδόμηση της γνώσης. Χώρες όπως η Φινλανδία, η Ιρλανδία ή η Πολωνία έχουν εφαρμόσει με επιτυχία μεταρρυθμίσεις στη διδασκαλία των μαθηματικών τα τελευταία χρόνια. Οι μέθοδοί τους διαφέρουν ως προς τη μορφή, αλλά όλες έχουν τα ίδια συστατικά, την επιθυμία να περάσουν από το συγκεκριμένο στο αφηρημένο μέσω εικόνων, τη «βήμα προς βήμα» μάθηση καθώς και έναν εξαιρετικά αυστηρό σχεδιασμό μακροπρόθεσμων στόχων.

Τέλος, όπως αναφέρει και ο Αθανάσιος Παπανδρόπουλος πριν τέσσερα περίπου χρόνια για τη μέθοδο της Σιγκαπούρης στα Σχολεία (15/01/2018), «Το μεγάλο διακύβευμα είναι το σχολείο και η επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης. Αυτή τη διάσταση της εποχής μας πρώτοι και καλύτερα από όλους την κατάλαβαν οι ηγέτες της Σιγκαπούρης – μία πόλη-κράτος όπου οι δάσκαλοι και οι καθηγητές είναι οι πιο καλοπληρωμένοι στον κόσμο. Και αυτό είναι πολύ σωστό».

Το άρθρο Η Μέθοδος της Σιγκαπούρης στα Μαθηματικά… Των Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη & Μαριάννα Εσκαντάρ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η κοινωνική υπευθυνότητα είναι ένας πολύ χρησιμοποιημένος όρος που έγινε γνωστός κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1980 και του 1990, αλλά οι ρίζες του εντοπίζονται πριν από δύο χιλιετίες, διαμορφωμένες από στοχαστές της εποχής των πολιτικών δικαιωμάτων, οργανώσεις που βασίζονται στη θρησκευτική πίστη και τις γυναίκες. Η σύγχρονη πλέον διαδικασία της κοινωνικής ευθύνης βασίζεται σε τρεις πυλώνες:

1. Κοινωνικά θέματα προς αποφυγή που βασίζονται σε αξίες.
2. Στοιχεία με επίκεντρο τη βιωσιμότητα — κοινώς αποκαλούμενα “περιβαλλοντικά ζητήματα” και
3. Εταιρική δέσμευση και επενδύσεις με αντίκτυπο.

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2000 στην Ευρώπη, υπήρχαν τρεις κύριοι καταλύτες που δημιούργησαν τη ζήτηση για ανάλυση σε θέματα ESG από μεγάλους επενδυτές. Το πρώτο ήταν μια έντονη διανοητική και νομική συζήτηση σχετικά με τη σχέση μεταξύ του καθήκοντος εμπιστοσύνης και των θεμάτων βιωσιμότητας. Το δεύτερο ήταν η κλιματική αλλαγή. Το τρίτο ήταν μια συνθηκολόγηση με τη θέση ότι η κακή εταιρική διακυβέρνηση ήταν επιβλαβής για τις αγορές.

Στο άρθρο αυτό, το τέταρτο στη σειρά, αναλύουμε τη σημαντικότητα των κριτηρίων ανά πυλώνα διαχρονικά (βλ. Μ. Εσκαντάρ, Μ. Δούμπος, Κ. Ζοπουνίδης, δείκτης ESG: ένα μοντέλο πολυκριτήριας ανάλυσης αποφάσεων, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 04.05.2022, Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, ESG: ανάλυση αποφάσεων για ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 16.05.2022).

Μεθοδολογία

Σε αυτή την έρευνα εξετάστηκε η βαρύτητα των τριών πυλώνων του ESG για τα έτη 2007-2019. Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε ανά πενταετία καθώς κύριος στόχος ήταν να παρατηρηθεί η εξέλιξη σημαντικότητας του κάθε πυλώνα για όλους τους κλάδους. Στον Πίνακα 1 παρουσιάζονται όλοι κλάδοι που χρησιμοποιήθηκαν στην ανάλυση καθώς και το πλήθος και η κωδικοποίηση τους.

Χρησιμοποιήθηκε το μοντέλο προσθετικής χρησιμότητας στο ίδιο δείγμα της Thomson Reuters που περιέχει 39 χώρες με 16 κλάδους και χρονική περίοδο 2007-2019 (βλ. Μ. Εσκαντάρ, Μ. Δούμπος, Κ. Ζοπουνίδης, Δείκτης ESG: Ένα Μοντέλο Πολυκριτήριας Ανάλυσης Αποφάσεων, Οικονομικός Ταχυδρόμος 04.05.2022).

Πίνακας 1. Η κωδικοποίηση και οι παρατηρήσεις του κάθε κλάδου

Αποτελέσματα

Στον Πίνακα 2 παρουσιάζονται τα βάρη των τριών πυλώνων για την πρώτη πενταετία 2007-2011. Παρατηρείται ότι οι περισσότεροι κλάδοι (Α – Γεωργία, δασοκομία και αλιεία, Β – Μεταλλεία και λατομεία, C – Βιομηχανία, F – Κατασκευή, G – Χονδρικό και λιανικό εμπόριο, H – Μεταφορά και αποθήκευση, J – Πληροφορίες και επικοινωνία, Κ – Χρηματοοικονομικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες) δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στον πυλώνα κοινωνία ενώ οι κλάδοι ΑΒ (Α – Γεωργία, δασοκομία και αλιεία, Β – Μεταλλεία και λατομεία) και ED (D – Παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, αερίου, ατμού και κλιματισμού, E – Παροχή νερού; δίκτυο αποχέτευσης; δραστηριότητες διαχείρισης απορριμμάτων και αποκατάστασης) δίνουν μεγαλύτερη σημασία στον πυλώνα περιβάλλον. Στον πυλώνα διακυβέρνηση δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα οι κλάδοι ILMNQR (I – Δραστηριότητες εξυπηρέτησης διαμονής και εστίασης, L – Δραστηριότητες ακίνητης περιουσίας, Μ – Επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες, Ν – Διοικητικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες, Q – Δραστηριότητες ανθρώπινης υγείας και κοινωνικής εργασίας, R – Τέχνες, ψυχαγωγία και αναψυχή) .

Πίνακας 2. Βάρη κριτηρίων ανά πυλώνα για τη χρονική περίοδο 2007-2011

Στη συνέχεια για τα έτη 2011-2015 τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στον Πίνακα 3. Σε αυτή τη δεύτερη πενταετία όλο και μεγαλύτερο φαίνεται να είναι το ενδιαφέρον για τα κοινωνικά ζητήματα καθώς οι περισσότεροι κλάδοι (Α – Γεωργία, δασοκομία και αλιεία, Β – Μεταλλεία και λατομεία, C – Βιομηχανία, D – Παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, αερίου, ατμού και κλιματισμού, E – Παροχή νερού; δίκτυο αποχέτευσης; δραστηριότητες διαχείρισης απορριμμάτων και αποκατάστασης, F – Κατασκευή, G – Χονδρικό και λιανικό εμπόριο, H – Μεταφορά και αποθήκευση) δείχνουν περισσότερο ενδιαφέρον για το δεύτερο πυλώνα του ESG. Οι κλάδοι που μέσα σε αυτά τα έτη παρουσιάζουν μεγαλύτερη βαρύτητα σε περιβαλλοντικά ζητήματα είναι οι ILMNQR (I – Δραστηριότητες εξυπηρέτησης διαμονής και εστίασης, L – Δραστηριότητες ακίνητης περιουσίας, Μ – Επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες, Ν – Διοικητικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες, Q – Δραστηριότητες ανθρώπινης υγείας και κοινωνικής εργασίας, R – Τέχνες, ψυχαγωγία και αναψυχή).

Πίνακας 3. Βάρη κριτηρίων ανά πυλώνα για τη χρονική περίοδο 2011-2015

Ωστόσο, τα αποτελέσματα του Πίνακα 4, για την τελευταία πενταετία 2015-2019 δείχνουν ότι τα θέματα της εταιρικής διακυβέρνησης και κοινωνίας να απασχολούν τους περισσότερους κλάδους ILMNQR, K (I – Δραστηριότητες εξυπηρέτησης διαμονής και εστίασης, L – Δραστηριότητες ακίνητης περιουσίας, Μ – Επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες, Ν – Διοικητικές και υποστηρικτικές υπηρεσίες, Q – Δραστηριότητες ανθρώπινης υγείας και κοινωνικής εργασίας, R – Τέχνες, ψυχαγωγία και αναψυχή, Κ – Χρηματοοικονομικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες) και ΑΒ, CF, GH, J (Α – Γεωργία, δασοκομία και αλιεία, Β – Μεταλλεία και λατομεία, C – Βιομηχανία, F – Κατασκευή, G – Χονδρικό και λιανικό εμπόριο, H – Μεταφορά και αποθήκευση, J – Πληροφορίες και επικοινωνία) αντίστοιχα. Στον πυλώνα περιβάλλον δίνουν περισσότερη βαρύτητα οι κλάδοι DE (D – Παροχή ηλεκτρικής ενέργειας, αερίου, ατμού και κλιματισμού, E – Παροχή νερού; δίκτυο αποχέτευσης; δραστηριότητες διαχείρισης απορριμμάτων και αποκατάστασης).

Πίνακας 4. Βάρη κριτηρίων ανά πυλώνα για τη χρονική περίοδο 2015-2019

Συμπερασματικά, παρόλη την αύξηση των περιβαλλοντικών ζητημάτων που χρήζουν άμεση αντιμετώπιση παρατηρούμε ότι ο πρώτος πυλώνας E δεν υπάρχει ως προτεραιότητα για τους περισσότερους κλάδους και για στις τρεις πενταετίες. Θεωρητικά το αποτέλεσμα αυτό μοιάζει να μην είναι συμβατό με την πραγματικότητα, καθώς τουλάχιστον από το 2016 και έπειτα γίνονται κινήσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής (Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, χρηματοδότηση της Οικολογικής Μετάβασης και Αποδοτικότητα, Οικονομικός Ταχυδρόμος 24.05.2022). Ωστόσο στο πρακτικό μέρος της αντιμετώπισης συναντάμε πολλές δυσκολίες, όπως είναι οι περιορισμένες χρηματοδοτήσεις.
Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει ο πυλώνας κοινωνία και στις τρεις πενταετίες. Είναι γνωστό ότι τα κοινωνικά ζητήματα ήταν θέματα που αιώνες τώρα απασχολούσαν διάφορες ομάδες ατόμων προσπαθώντας να καταπολεμήσουν την κοινωνική ανισότητα. Επομένως, λογικό είναι να δίνεται τόση μεγάλη βαρύτητα σε θέματα που αφορούν την κοινωνία.
Ακόμη, για τις πενταετίες 2007-2011 και 2015-2019 δίνεται μεγάλη βαρύτητα στον πυλώνα G. Η Εταιρική Διακυβέρνηση αφορά κυρίως τις εταιρείες που είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, και στη χώρα μας αρχίζει να καθιερώνεται από το 2002. Η γενική φιλοσοφία της Εταιρικής Διακυβέρνησης είναι η λήψη των αποφάσεων να λαμβάνεται από όσο το δυνατόν περισσότερα πρόσωπα και με δημοκρατική λειτουργία του ΔΣ μιας επιχείρησης. Δείχνει το βαθμό σοβαρότητας της κάθε εταιρείας και το κατά πόσο σέβεται τους μετόχους της.

Επομένως, ίσως μια σημαντική παρατήρηση είναι ότι όσο πιο παλιά είναι τα ζητήματα που αφορούν τις επιχειρήσεις, τόσο πιο μεγάλη είναι και η βαρύτητα που δίνουν για την αντιμετώπισή τους.

*Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering Πολυτεχνείο Κρήτης
**Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών
Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων
Επίτιμος Δρ. ΑΠΘ
Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France
CIHEAM – International Center for Advanced Mediterranean Agronomic Studies, Greece, France

Το άρθρο Διαχρονική Σημαντικότητα των Πυλώνων ESG… Των Μαριάννα Εσκαντάρ & Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Σε ένα προηγούμενο άρθρο έγινε αναφορά στις νέες προκλήσεις της διαχείρισης ανθρωπίνων πόρων και της πορείας της εξέλιξης αυτής.Οι νέες ερωτήσεις που τίθενται είναι: θα μπορούσαν οι εργαζόμενοι στο μέλλον, να επιλέγουν τον τόπο εργασία τους, την προσωπική τους οργάνωση, ή ακόμα και την εργασιακή τους κατάσταση; Η φιλοδοξία των εργαζομένων για περισσότερη αυτονομία δεν είναι νέα, αλλά υπερβαίνει κατά πολύ την υγειονομική κρίση, η οποία για άλλη μια φορά, λειτούργησε ως επιταχυντής προς μια θεμελιώδη τάση. Ο μάνατζερ οφείλει να δίνει χώρο και να εμπιστεύεται τις ομάδες του με περισσότερη αυτονομία. Αυτή η κρίση θα έχει δείξει περισσότερο την αποτελεσματικότητα των αποκεντρωμένων οργανώσεων που απελευθερώνουν ενέργειες στο πεδίο των δραστηριοτήτων και που αρνούνται να συγκεντρώσουν την εξουσία στα χέρια μιας μικρής ομάδας κυρίαρχων μάνατζερ. Στις διάφορες επιχειρήσεις κατά την περίοδο του Covid, έχουμε δει την άνοδο του ατομικισμού. Σε ποσοστό 40% των επιχειρήσεων, οι δεσμοί με την εργασιακή συλλογικότητα έχουν διευρυνθεί. Έχει αναφερθεί στο παρελθόν ότι το ατομικό δεν πρέπει να ισχύει του συλλογικού.

Αύξηση της εξατομίκευσης

Σε μια μικρή επιχείρηση δίνεται όλο και μεγαλύτερη προσοχή στις ανησυχίες των εργαζομένων. Δεν διστάζουν πλέον να έχουν προσωπικές απαιτήσεις για τη διαμονή τους και το μισθό τους.

Η ενίσχυση της θέσης του ατόμου στη σχέση του με την εργασία καλύπτει, στην πραγματικότητα, δύο έννοιες. Πρέπει να διακρίνουμε τον ατομικισμό που υποδηλώνει την απομόνωση στον εαυτό του εργαζομένου που επιδιώκει να προοδεύσει για τον εαυτό του, χωρίς να ενδιαφέρεται για τους άλλους, από την εξατομίκευση, δηλαδή τη φιλοδοξία για περισσότερη ελευθερία να «χτίσει» τη ζωή του σύμφωνα με τις δικές του αξίες και τις παρορμήσεις του. Αυτή η δεύτερη ιδέα είναι που προχωρά. Τα στατιστικά στοιχεία της European Values Survey επιβεβαιώνουν ότι η εξατομίκευση συνεχίζει να αυξάνεται. Έτσι αυξήθηκε από 27% σε 35% μεταξύ 1999 και 2017, ενώ ο ατομικισμός μειώθηκε από 65% σε 54% την ίδια περίοδο για τις 22 ευρωπαϊκές χώρες που μελετήθηκαν. Πριν από πολύ περισσότερα από είκοσι χρόνια, οι εργαζόμενοι θέλουν να επιτύχουν κάτι, να αναλάβουν πρωτοβουλίες και επίσης, φυσικά, να αμείβονται καλά. Σχεδόν το ένα τρίτο αναφέρει ότι μια καλή δουλειά πρέπει να είναι χρήσιμη για την κοινωνία, όχι μόνο για την επιχείρηση. Η εξατομίκευση θα είναι επομένως ο φορέας της αναζήτησης καλύτερης ισορροπίας μεταξύ ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής. Στο δημόσιο τομέα, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι εργαζόμενοι υπάγονταν μόνο σε συλλογική διαχείριση. Στη συνέχεια, τη δεκαετία του 2000, οι στόχοι εξατομικεύτηκαν, γεγονός που οδήγησε στον ανταγωνισμό. Στο εξής, όλοι εργάζονται για την ανασύνδεση του κοινωνικού ιστού, θέτοντας συλλογικούς στόχους. Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, να επιτρέπονται διαφορετικές διαδρομές όσον αφορά τη γεωγραφική κινητικότητα ή να δίνεται εξουσιοδότηση στους εργαζόμενους να έχουν άλλη δραστηριότητα.

Συμπερασματικά, δεν είναι δυνατόν να επιτύχουμε επιδόσεις χωρίς εμπιστοσύνη και υπευθυνότητα των εργαζομένων. Έτσι, δημιουργεί ομαδικές συμβάσεις για να δοκιμαστούν και να αποφασιστούν από κοινού νέοι τρόπου οργάνωσης της εργασίας. Η κοινή ανησυχία είναι ο συνδυασμός εξατομίκευσης και επιδόσεων. Η επιχείρηση ασχολείται με την ατομική επίδοση, αλλά η συλλογική επίδοση δεν είναι το άθροισμα των ατομικών επιδόσεων, προκύπτει από την ποιότητα των διαπροσωπικών σχέσεων. Η κρίση του Covid μας υπενθύμισε ότι βρισκόμαστε σε έναν πολύπλοκο κόσμο, για τον οποίο χρειαζόμαστε περισσότερη διασταύρωση γνώσεων και σχέσεων. .

Το άρθρο Διαχείριση Ανθρωπίνων Πόρων Η πορεία από την εξατομίκευση στον ατομικισμό… Των Κωνσταντίνο Ζοπουνίδη & Μαριάννας Εσκαντάρ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Οι συνεχείς αλλαγές και η ανάγκη  ανταπόκρισης αναγκάζει τον ηγέτη να κουβαλά μαζί του όλες τις απαραίτητες γνώσεις. Πρέπει να είναι πάντα έτοιμος να πάρει την κατάλληλη απόφαση με πλήρη αφομοίωση του μυαλού και της ζωής του. Οι γνώσεις του ηγέτη πρέπει να μετατραπούν σε μια γενική ικανότητα» (Von Clausewitz, 1984, σ. 147).

Σε αυτό το απόσπασμα, ο Von Clausewitz δηλώνει ένα θεμελιώδες ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπιστεί σε κάθε προσπάθεια ανάπτυξης μιας θεωρίας ηγεσίας. Λίγοι από εμάς θα αμφισβητούσαν το σημείο ότι οι ηγέτες ασκούν επιρροή, αναλαμβάνοντας ενέργειες που, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, διαμορφώνουν τη συμπεριφορά των άλλων (Bass, B. M. (1990). Bass & Stogdill’s handbook of leadership: Theory, research, and managerial application (3rd ed.). New York: Free Press; Fleishman, E. A. (1973). Twenty years of consideration and structure. In E. A. Fleishman & J. G. Hunt (Eds.), Current developments in the study of leadership (pp. 1–37). Carbondale, IL: University of Southern Illinois Press). Ωστόσο, δεν αρκεί για τους ηγέτες να ασκούν μόνο επιρροή, όσο σημαντική και αν είναι αυτή για τις αντιλήψεις περί ηγεσίας (Hall, R. J., & Lord, R. G. (1995). Multi-level information processing explanations of followers’ leadership perceptions. Leadership Quarterly). Σίγουρα, οι άνθρωποι στα Γκουλάγκ (στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στην πρώην Ε.Σ.Σ.Δ.) δεν θα αμφισβητούσαν το γεγονός ότι ο Στάλιν επηρέασε τη ζωή τους. Ωστόσο, είναι ανοιχτό το ερώτημα, δεδομένων των μακροπρόθεσμων συνεπειών των πράξεών του για τη Ρωσία, εάν ο Στάλιν ήταν αποτελεσματικός ηγέτης. Οι ηγέτες δεν πρέπει μόνο να ασκούν επιρροή, αλλά πρέπει επίσης να αποφασίσουν πότε, πού και πώς θα ασκηθεί επιρροή για την επίτευξη κοινωνικών στόχων (House, R. J. (1996). Path-goal theory of leadership: Lessons, legacy, and a reformulated theory. Leadership Quarterly).

Με την πάροδο των ετών, έχουν προταθεί πολλές θεωρίες που περιγράφουν τα είδη συμπεριφορών που καθιστούν δυνατή την αποτελεσματική ηγεσία – θεωρίες για το στυλ συμπεριφοράς (Lindell, M., & Rosenqvist, G. (1992). Management behavior dimensions and development orientation. Leadership Quarterly), μετασχηματιστική ή χαρισματική ηγεσία (Klein, K. J., & House, R. J. (1995). On fire: Charismatic leadership and levels of analysis. Leadership Quarterly). και ανταλλαγή ηγέτη-μελών (Graen, G. B., & Uhl-Bien, M. (1995). Relationship-based approach to leadership. Development of leader-member exchange theory (LMX) of leadership over 25 years: Applying a multi-level multi-domain perspective. Leadership Quarterly). Αυτές οι θεωρίες έχουν όλες από κοινού μια εστίαση σε ορισμένα πρότυπα συμπεριφοράς και τις επιπτώσεις αυτών των προτύπων για την απόδοση του ηγέτη. Αντίθετα, ωστόσο, η ηγεσία μπορεί να πλαισιωθεί όχι με όρους συγκεκριμένων συμπεριφορών, αλλά με όρους ικανοτήτων, γνώσεων και δεξιοτήτων που καθιστούν δυνατή την αποτελεσματική ηγεσία.

Οργανώσεις και προβλήματα

Οι Hackman και Walton (1986, Leading groups in organizations. In P. S. Goodman et al. (Eds.), Designing effective work groups. San Francisco: Jossey-Bass.) δηλώνουν ότι η κύρια δουλειά του ηγέτη είναι να βρίσκει λύσεις σε οτιδήποτε δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς, για τις ανάγκες της ομάδας. Εάν ένας ηγέτης καταφέρει, με οποιοδήποτε μέσο, ​​να διασφαλίσει ότι όλες οι λειτουργίες που είναι κρίσιμες τόσο για την ολοκλήρωση των εργασιών όσο και για τη συντήρηση της ομάδας λαμβάνονται επαρκώς υπόψη, τότε ο ηγέτης έχει κάνει καλά τη δουλειά του.

Αυτή η περιγραφή της απόδοσης του ηγέτη, ωστόσο, θέτει ένα άλλο, κάπως βαθύτερο ερώτημα. Τι πρέπει να κάνει ο ηγέτης για να διευκολύνει τη λειτουργία της ομάδας και την ολοκλήρωση των εργασιών; Για να απαντηθεί αυτό το ερώτημα, πρέπει κανείς να εξετάσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι οργανωτικοί ηγέτες καθώς προσπαθούν να διαχειριστούν τους ανθρώπους και την εργασία τους.

Η περιβαλλοντικές αλλαγές, οι διαφορές υποσυστημάτων και η ποικιλομορφία των ανθρώπινων όντων καταλήγουν σε οργανωτικά πλαίσια που ορίζονται από την πολυπλοκότητα, τις συγκρούσεις και το δυναμισμό. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι τελικοί στόχοι και τα μονοπάτια για την επίτευξη του στόχου είναι, στην καλύτερη περίπτωση, αβέβαια. Για να επιβιώσουν και να ευημερήσουν, οι οργανισμοί πρέπει να ελέγξουν τις συγκρούσεις, να τοποθετηθούν ώστε να προσαρμοστούν στην αλλαγή και να επιλέξουν τους καλύτερους δρόμους για την επίτευξη του στόχου. Αντίστοιχα, οι ηγέτες του οργανισμού που είναι επιφορτισμένοι με τη διατήρηση της οργανωσιακής βιωσιμότητας πρέπει να αναζητήσουν νέους στόχους και μονοπάτια για την επίτευξη των στόχων του οργανισμού για τη διατήρησή του και να διασφαλίσουν ότι η εργασία θα ολοκληρωθεί. Έτσι, η απόδοση ενός ηγέτη είναι συνάρτηση του εάν μπορεί να προσδιορίσει στόχους, να δημιουργήσει βιώσιμα μονοπάτια στόχων και να κατευθύνει άλλους σε αυτά τα μονοπάτια σε ένα ασταθές, μεταβαλλόμενο κοινωνικό-τεχνικό περιβάλλον (Mumford, M. D., & Connelly, M. S. (1991). Leaders as creators: Leader performance and problem solving in ill-defined domains. Leadership Quarterly). Οι ηγέτες δεν πρέπει μόνο να είναι σε θέση να ορίζουν τις αποστολές της κάθε μονάδας ή οργάνωσης, αλλά πρέπει να είναι σε θέση να συντονίζουν τις δραστηριότητες άλλων παρακινώντας τους να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της αποστολής. Επιπλέον, πρέπει να παρακάμπτουν ή να επιλύουν ζητήματα που εμποδίζουν την πρόοδο προς την επίτευξη των οργανωτικών στόχων. Η επιλογή και η εφαρμογή ενεργειών για την επίτευξη του στόχου αντιπροσωπεύουν μια μορφή επίλυσης προβλημάτων που καθιστούν τη δημιουργία, την αξιολόγηση και την εφαρμογή προληπτικών και αντιδραστικών λύσεων κλειδί για την αποτελεσματικότητα του ηγέτη.

Προβλήματα ηγεσίας

Η δήλωση ότι η οργανωτική ηγεσία περιλαμβάνει επίλυση προβλημάτων δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως υπονοούμενη ότι η ηγεσία είναι το ισοδύναμο της απόδοσης στο Τεστ Σχολικής Επίτευξης (κάθε τεστ που μετρά τις γνώσεις και τις ικανότητες ενός ατόμου σε έναν συγκεκριμένο τομέα ακαδημαϊκών σπουδών, όπως η χημεία, η ιστορία, τα μαθηματικά, τα ισπανικά ή η λογοτεχνία). Αντίθετα, η ηγεσία αντιπροσωπεύει μια σύνθετη μορφή κοινωνικής επίλυσης προβλημάτων. Ένας τρόπος με τον οποίο τα προβλήματα ηγεσίας διαφέρουν από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα, είναι ότι η πολυπλοκότητα, η σύγκρουση και η αλλαγή που χαρακτηρίζουν τους οργανισμούς αναγκάζουν τους ηγέτες να έρχονται αντιμέτωποι με ασαφή προβλήματα (Fleishman, E. A., Mumford, M. D., Zaccaro, S. J., Levin, K. Y., Korotkin, A. L., & Hein, M. B. (1991). Taxonomic efforts in the description of leader behavior: A synthesis and functional interpretation. Leadership Quarterly; Mumford & Connelly, 1991). Το πρόβλημα με τα ασαφή προβλήματα είναι ότι δεν υπάρχει μια διαδρομή επίλυσης – σωστή απάντηση ή λάθος απάντηση – και έτσι στο πρόβλημα αυτό μπορεί να ερμηνευτεί με διάφορους τρόπους (Runco, M. A. (Ed.). (1994). Problem finding, problem solving, and creativity. Norwood, NJ: Ablex.). Όπως επισημαίνει ο Amabile (1997, Entrepreneurial creativity through motivational synergy. Journal of Creative Behavior), ένα από τα βασικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι ηγέτες, ιδιαίτερα οι επιχειρηματίες, είναι να ορίσουν ακριβώς ποιο είναι το πρόβλημα στην αρχή.

Όχι μόνο είναι δύσκολο σε πολλά οργανωτικά περιβάλλοντα για τους ηγέτες να πουν ακριβώς ποιο είναι το πρόβλημα, αλλά μπορεί επίσης να μην είναι σαφές ποιες ακριβώς πληροφορίες πρέπει να ληφθούν για το πρόβλημα. Υπάρχει πληθώρα διαθέσιμων πληροφοριών σε πολύπλοκα οργανωτικά συστήματα, μερικές μόνο από τις οποίες σχετίζονται με το πρόβλημα. Επιπλέον, μπορεί να είναι δύσκολο να ληφθούν ακριβείς, έγκαιρες πληροφορίες και να εντοπιστούν βασικές διαγνωστικές πληροφορίες. Ως αποτέλεσμα, οι ηγέτες πρέπει να αναζητούν ενεργά και να αξιολογούν προσεκτικά πληροφορίες που σχετίζονται με πιθανά προβλήματα και την επίτευξη των στόχων.

Ακόμα ένας άλλος τρόπος με τον οποίο τα προβλήματα ηγεσίας διαφέρουν από τα πιο συνηθισμένα είδη προβλημάτων είναι ότι τείνουν να είναι νέα. Πολλά προβλήματα ρουτίνας διαχείρισης, επιχειρηματικές προβολές, για παράδειγμα, δεν αντιπροσωπεύουν ιδιαίτερα νέα προβλήματα σε έμπειρους ηγέτες (Nutt, P. C. (1984). Planning process archetypes and their effectiveness. Decision Sciences). Αυτά τα καθημερινά οργανωτικά ζητήματα δεν απαιτούν εξαιρετική ηγεσία. Η ηγεσία, ωστόσο, γίνεται πιο κρίσιμη όταν κάποιος πρέπει να αναπτύξει και να καθοδηγήσει προσαρμοστικές αντιδράσεις σε νέες ή μεταβαλλόμενες καταστάσεις. Όπως επισημαίνουν οι Hackman and Walton (1986, Leading groups in organizations. In P. S. Goodman et al. (Eds.), Designing effective work groups. San Francisco: Jossey-Bass), όταν οι ομάδες πρέπει να αντιμετωπίσουν νέα σενάρια προβλημάτων, η ηγεσία είναι πιθανό να έχει το μεγαλύτερο αντίκτυπό της στην απόδοση.

Η πολυπλοκότητα, η καινοτομία και η ασάφεια των πληροφοριών ορίζουν ένα σύνολο χαρακτηριστικών που ξεχωρίζουν τις προσπάθειες επίλυσης προβλημάτων των ηγετών. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι ηγέτες επιλύουν προβλήματα σε περιβάλλοντα του «πραγματικού κόσμου» όπου ο χρόνος είναι λίγος και οι απαιτήσεις πολλές. Ως αποτέλεσμα, οι ηγέτες συνήθως δεν έχουν την πολυτέλεια να εργάζονται αναλυτικά σε όλες τις επιλογές που συνδέονται με ένα πρόβλημα (Lord, R. G., & Maher, K. J. (1990). Alternative information processing models and their implications for theory research and practice. Academy of Management Review). Αντίθετα, πρέπει συχνά να δημιουργούν λύσεις σε πολλαπλά προβλήματα που εκτυλίσσονται γρήγορα, χρησιμοποιώντας συντομεύσεις και εφαρμόζοντας γενικά μοντέλα (Wagner, R. K. (1991). Managerial problem solving. In R. J. Sternberg, & P. A. Frensch (Eds.), Complex problem solving: Principles and mechanisms). Οι λύσεις μπορεί συχνά να είναι αυτοσχέδιες, που περιλαμβάνουν αλληλεπιδράσεις μεταξύ πολλαπλών διαφορετικών προβλημάτων καθώς αυτά ξεδιπλώνονται με την πάροδο του χρόνου σε ένα δυναμικό σύστημα.

Επιπλέον, στους οργανισμούς, είναι συχνά πολύ πιο σημαντικό να υπάρχει μια εφαρμόσιμη λύση την κατάλληλη στιγμή από μια πραγματικά καλύτερη λύση. Μια συνέπεια αυτής της παρατήρησης είναι ότι οι ηγέτες παρακολουθούν περιορισμούς που επιβάλλονται από το χρονικό πλαίσιο, τους πόρους, τις απαιτήσεις του συστήματος, τους αντικρουόμενους στόχους και τα αντικρουόμενα προβλήματα στη δημιουργία και την εφαρμογή πιθανών λύσεων (Schor, D. P. (1983). The reflective practitioner. New York: Harper & Brothers). Ο καθορισμός του τρόπου εργασίας εντός αυτών των περιορισμών μπορεί, στην πραγματικότητα, να αντιπροσωπεύει την πιο κοινή εκδήλωση κορυφαίας καινοτομίας. Στους οργανισμούς, ωστόσο, η σκοπιμότητα δεν είναι απλώς θέμα αντιμετώπισης των περιορισμών. Οι ηγέτες πρέπει επίσης να προσέχουν τις πιθανές αρνητικές συνέπειες μιας λύσης σε σχέση με άλλες συνεχείς προσπάθειες επίλυσης προβλημάτων και ευρύτερους στόχους του συστήματος. Λύσεις που δεν συνάδουν με ευρύτερους στόχους και πολιτικές ή λύσεις που σχετίζονται με αρνητικές συνέπειες πρέπει να απορρίπτονται ως μη εφαρμόσιμες. Δεδομένων αυτών των ανησυχιών του συστήματος και των πιέσεων, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι ηγέτες αξιολογούν συχνά τη σημασία του προβλήματος και τη σκοπιμότητα της λύσης πριν ξεκινήσουν τη διαδικασία επίλυσης.

Από τη σκοπιά ενός ηγέτη, τα οργανωτικά τμήματα και τα ενδιαφερόμενα μέρη θέτουν σημαντικούς πιθανούς περιορισμούς. Έτσι, οι λύσεις των ηγετών πρέπει να βασίζονται σε συναίνεση. Οι ηγέτες πρέπει να αναπτύξουν και να εφαρμόσουν λύσεις σε ένα σαφώς κοινωνικό πλαίσιο. Οι λύσεις αναπτύσσονται συχνά διαδραστικά ή με τη βοήθεια βασικών υφισταμένων και προϊσταμένων. Η ανάγκη ανάπτυξης και εφαρμογής λύσεων με και μέσω άλλων δίνει προτεραιότητα στις κοινωνικές δεξιότητες (Zaccaro, S. J., Gilbert, J., Thor, K. K., & Mumford, M. D. (1991). Leadership and social intelligence: Linking social perceptiveness and behavioral flexibility to leader effectiveness. Leadership Quarterly), ιδιαίτερα στις δεξιότητες που χρησιμοποιούνται για την απόκτηση πληροφοριών, τη διαμόρφωση δράσεων και την προώθηση συνεκτικών ενεργειών από την πλευρά της ομάδας (βλ. Ε. Κρασαδάκη, Κ. Ζοπουνίδης, δεξιότητες και ηγεσία, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 15/02/2022).Υπό αυτή την έννοια, είναι σαφές ότι η επικοινωνία ενός κοινού οράματος και η ευελιξία στην εφαρμογή μπορεί να αντιπροσωπεύουν απαραίτητα στοιχεία για την αποτελεσματική επίλυση προβλημάτων στους οργανισμούς.

Υποψήφια Δρ. Μαριάννα Εσκαντάρ

Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering

Πολυτεχνείο Κρήτης

Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός

Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών

Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων

Επίτιμος Δρ. ΑΠΘ

ΠολυτεχνείοΚρήτης & Audencia Business School, France

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Δεξιότητες ηγεσίας σε ένα κόσμο που αλλάζει… Των Μαριάννα Εσκαντάρ & Κωνσταντίνο Ζοπουνίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι ηθικές αξίες βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων της κοινωνίας μας. Αλλά, η τιμή που πρέπει να πληρώσουμε για να υπερασπιστούμε αυτές τις αξίες σπάνια αναφέρεται. Ότι η προσήλωση σε ένα ηθικό αγαθό όπως, οικολογία, διαφορετικότητα, προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βοήθεια για τους άπορους, εξαρτάται από το οικονομικό του κόστος, μας κάνει να νιώθουμε άβολα.

Η υπεράσπιση μιας ηθικής αξίας σημαίνει ότι συμφωνεί κάποιος να πληρώσει την τιμή για αυτήν. Για παράδειγμα, για να έχει μια χώρα αξιόλογα μουσεία και να προβάλει τον πολιτισμό της, συμφωνούν οι πολίτες της να πληρώσουν περισσότερους φόρους; Για την προστασία του κοινωνικού ιστού, συμφωνούμε να επιδοτήσουμε ορισμένες επιχειρήσεις; Ένα κράτος επιθυμεί να υποδεχτεί περισσότερους πρόσφυγες με κίνδυνο κορεσμού των κοινωνικών υπηρεσιών; Οι απαντήσεις που δίνονται σε αυτά τα ερωτήματα διαμορφώνουν σήμερα τις «οικονομικές-ηθικές» προτιμήσεις που είναι καθοριστικές στις κοινωνίες μας.

Γιατί όσο περισσότερο προχωρούν οι δημοκρατίες μας, τόσο περισσότερο οι επιλογές μας θέτουν σε συζήτηση τόσο τα συμφέροντά μας όσο και τις αξίες μας.

Το άρθρο αυτό βασίζεται στο πρόσφατο βιβλίο δύο νέων Γάλλων οικονομικών επιστημόνων David Thesmar, καθηγητή στο ΜΙΤ Boston και Augustin Landier, καθηγητή στο ΗΕC, με τίτλο: le prix de nos valeurs, εκδόσεις Flammarion, 12/01/2022.

Εκτίμηση των οικονομικών-ηθικών προτιμήσεων

Οι συγγραφείς ξεκινούν με μια πνευματική περιγραφή. Μεταξύ ειδικών, τα διλήμματα μεταξύ αξιών και κόστους κατανοούνται ελάχιστα, αν όχι απλώς αγνοούνται.

Ο λόγος είναι απλός: οι ειδικοί στις ηθικές αξίες (ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι, φιλόσοφοι) προτιμούν να αφήσουν τις ποσοτικές αναλύσεις στους οικονομικούς επιστήμονες. Αυτό τους δίνει πολύ δύναμη, ίσως πάρα πολύ: έχουν γίνει έτσι κορυφαίοι αναλυτές με μείζονα θέματα δημόσιας πολιτικής.

Όμως, όπως ο φιλόσοφος αγνοεί την τιμή που πρέπει να πληρώσει για να υπερασπιστεί τις αξίες, ο οικονομολόγος είναι συχνά τυφλός απέναντι στο σύστημα αξιών που επικρατεί μεταξύ των συμπολιτών του. Διότι υπάρχει αντίθεση μεταξύ της γνώμης των οικονομολόγων και των συμπολιτών τους.

Σύμφωνα με την πνευματική παράδοση, οι οικονομολόγοι εμμένουν σε ένα διπλό κριτήριο ανάλυσης: την αποτελεσματικότητα, που συνίσταται στο «να μην χαλάσουμε τίποτα» και τη δικαιοσύνη, που αμφισβητεί, για παράδειγμα, την ισότητα ευκαιριών ή συνθηκών. Πέρα από τα δύο αυτά κριτήρια, η οικονομική τεχνογνωσία αγνοεί μια ολόκληρη σειρά αξιών που έχουν σημασία για τους ανθρώπους: ταυτότητα, κουλτούρα, αλληλεγγύη με την κοινότητα ή ελευθερία…

Παραλείποντας να λάβουν υπόψη αυτές τις αξίες, οι οικονομολόγοι βαθαίνουν άθελά τους την παρεξήγηση μεταξύ των ελίτ και του λαού.

Γεγονός είναι ότι κατά τη διάρκεια των δεκαετιών, τα οικονομικά έχουν γίνει η επιστήμη της σφαίρας της αγοράς. Εναπόκειται στα οικονομικά να μεγιστοποιήσουν την αποτελεσματικότητα, στην πολιτική το πιο πολύπλοκο είναι το ζήτημα των αξιών. Αυτός ο διαχωρισμός μεταξύ οικονομίας και ηθικής δεν ισχύει πλέον.

Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τους μετασχηματισμούς που βιώνουν οι επιχειρήσεις τα τελευταία χρόνια. Η ηθική, η εταιρική κοινωνική ευθύνη, η δράση των πολιτών δεν είναι πλέον αποκλειστικά προνόμια ενός συνεργατικού κόσμου ή του κράτους: βρίσκονται όλο και περισσότερο στο επίκεντρο του επιχειρηματικού κόσμου. Οι καταναλωτές θέλουν να είναι δίκαιοι.

Οι επενδυτές φιλοδοξούν να είναι υπεύθυνοι (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, η ηθική λειτουργία των επιχειρήσεων συνεπάγεται ηθικά προιόντα, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 17/11/2021).

Οι εργαζόμενοι θέλουν να βρουν νόημα στην εργασία τους, να εκπληρώσουν μια αποστολή στην κοινωνία. Ως εκ τούτου, η επιχείρηση έχει γίνει ένα από τα μέρη όπου οι αξίες και το κόστος τους είναι τακτικά σε ένταση και δεν είναι πλέον της μόδας να θυσιάζουμε κυνικά ηθικές αξίες στο βωμό των κερδών.

Στο εξής, ο πολίτης δεν θέλει να θεωρείται ως καταναλωτής.

Οι μεγάλες οικονομικές αποφάσεις (για παράδειγμα, η παγκοσμιοποίηση) επηρεάζουν την κοινωνία, και αντίθετα, οι κύριες ηθικές κατευθυντήριες γραμμές (όπως η οικολογία) έχουν ένα οικονομικό κόστος (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, οικολογικός σχεδιασμός: ένα νέο εργαλείο για την επιβίωση του πλανήτη, Πολυτεχνείο Κρήτης, Δευτέρα 08 Ιουνίου 2020).

Είτε μέσα στην επιχείρηση είτε μέσα στην κοινωνία, η οικονομική τεχνογνωσία οφείλει να εισάγει αποτελεσματικά τις αξίες που αναζωογονούν τα άτομα και ειδικά την ελευθερία, την ταυτότητα, την κουλτούρα, την ισότητα και τη συμπόνια. Αυτή η λίστα δεν είναι εξαντλητική, αλλά πρέπει να αρχίσουμε να τη μελετάμε.

Συμπερασματικά, οι συγγραφείς φτάνουν σε δύο σημαντικά αποτελέσματα από την εμπειρική τους μελέτη.

Πρώτον, όποιο και αν είναι το πρόβλημα, οι ερωτηθέντες δεν είναι ηθικοί φονταμενταλιστές: η προσήλωση σε μια επιλογή που υπαγορεύεται από την ηθική μετριάζεται καθώς αυξάνεται το χρηματοοικονομικό της κόστος. Χωρίς έκπληξη, αυτή η ευαισθησία κόστους ποικίλλει ανάλογα με το πλαίσιο. Είναι αδύναμη για θέματα που σχετίζονται με την ταυτότητα (μετανάστευση, κουλτούρα): σε αυτά τα θέματα οι άνθρωποι δεν ενοχλούνται πολύ, ακόμα και αν είναι πολύ ακριβό. Η ευαισθησία στο κόστος είναι πολύ μεγαλύτερη για θέματα που σχετίζονται με τον περιορισμό του ανταγωνισμού (προστατευτισμός, διατήρηση των κέντρων των πόλεων).

Συνολικά, υπάρχει μια αναζήτηση για ένα δίκαιο χώρο: οι πολίτες αναζητούν έναν εύλογο συμβιβασμό μεταξύ των αξιών τους και του κόστους που συνεπάγεται.

Το δεύτερο αποτέλεσμα είναι ότι, στον πληθυσμό, η υποστήριξη για τα προτεινόμενα μέτρα μπορεί να εξηγηθεί πολύ καλά από δύο άξονες που περιγράφουν τις πολιτικές ευαισθησίες. Από τη μια πλευρά, το παραδοσιακό χάσμα αριστερά-δεξιά είναι λειτουργικό για την κατανόηση ζητημάτων πολιτισμού και μετανάστευσης, καθώς και για την υποστήριξη του κράτους πρόνοιας (υγεία, εκπαίδευση, αλληλεγγύη) σε βάρος του κυρίαρχου κράτους (αστυνομία, δικαιοσύνη, άμυνα). Από την άλλη πλευρά, δείχνουμε τη σημασία ενός διαχωρισμού συλλογικότητας-ατομικισμού, ανεξάρτητου από το χάσμα αριστερά-δεξιά, που δομεί τη στάση απέναντι στον ανταγωνισμό και την υπεύθυνη επιχείρηση.

Αυτοί που τοποθετούν το άτομο πριν από την κοινωνία προτιμούν την ανταγωνιστικότητα από τη διατήρηση των κοινωνικών ισορροπιών και ζητούν αυστηρό διαχωρισμό μεταξύ οικονομίας και ηθικής (άρνηση δίκαιου εμπορίου και υπεύθυνης επιχείρησης).

Αυτός ο ατομικισμός ανταποκρίνεται καλά στο ήθος των οικονομολόγων που παρουσιάστηκε πιο πάνω.

Τέλος, η ανανέωση της δημοκρατίας δεν καθιστά αναγκαίο να σκεφτούμε άλλες μεθόδους για τη σύνθεση των ατομικών προτιμήσεων μεταξύ οικονομίας-ηθικών αξιών;

* Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός , Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών, Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων, Επίτιμος Δρ. ΑΠΘ, Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France

* Υποψήφια Δρ. Μαριάννα Εσκαντάρ, Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering, Πολυτεχνείο Κρήτης

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Η Τιμή των Ηθικών Αξιών… Των Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη & Μαριάννας Εσκαντάρ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Λαμβάνοντας μια ολοένα και πιο σημαντική θέση στην καθημερινή μας ζωή, οι επιχειρήσεις ψηφιακής τεχνολογίας έχουν αυξήσει τον περιβαλλοντικό αντίκτυπό τους και έχουν συνειδητοποιήσει την κοινωνική τους ευθύνη.

Σε τάξεις μεγέθους, η ψηφιακή τεχνολογία αντιπροσωπεύει μεταξύ 6% και 10% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και 4% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Από το 2007, έχουν πουληθεί 10 δισεκατομμύρια κινητά τηλέφωνα και υπάρχουν 8,9 συσκευές ανά άτομο το 2021 στη Δυτική Ευρώπη.

Από κοινωνική σκοπιά, ο τομέας είναι μια κινητήρια δύναμη για την απασχόληση, αλλά προσπαθεί να επιτύχει την ισότητα των δύο φύλων. Σήμερα, λιγότερο από το 27% των εργαζομένων σε αυτή τη δραστηριότητα στη Γαλλία είναι γυναίκες. Ενώ οι προκλήσεις είναι πολλές, ο τομέας έχει συνειδητοποιήσει την υπευθυνότητά του και έχει καταβάλει, σημαντικές προσπάθειες για ριζικό μετασχηματισμό.

Οι καταναλωτές δεν ανέχονται πλέον το «green washing» ή το «social washing» και η εποχή της κατανομής των μικρών μέτρων σε πολλά θέματα έχει περάσει (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, ο κίνδυνος του greenwashing, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 09/07/2021). Η εταιρική κοινωνική ευθύνη (ΕΚΕ) πρέπει πλέον να ενσωματωθεί στο νέο λειτουργικό μοντέλο της επιχείρισης.

Σίγουρα βλέπουμε να επέρχονται μεγάλες αλλαγές, με τις επιχειρήσεις να βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση για να επιδείξουν μεγαλύτερη δέσμευση για μακροπρόθεσμη, βιώσιμη δημιουργία αξίας, που ενσωματώνει τις ευρύτερες απαιτήσεις των ανθρώπων και του πλανήτη.

Η επιχείρηση ως τρόπος προσωπικής ολοκλήρωσης

Στο πλαίσιο αυτό, μια επιχείρηση τεχνολογίας πρέπει να οδηγήσει έναν ολιστικό μετασχηματισμό. Από το νερό μέχρι τα απόβλητα, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής, της συσκευασίας, της δυνατότητας ανακύκλωσης, της υγείας, των κοινωνικών επιπτώσεων, της ηθικής ή του μάνατζμεντ, όλοι οι τομείς υπόκεινται σε μόνιμη αξιολόγηση και τα θέματα υπευθυνότητας προωθούνται στο υψηλότερο επίπεδο, χάρη στη σύσταση ειδικής επιτροπής: η ESG εκτελεστική επιτροπή εποπτείας.

«Η καλά οργανωμένη φιλανθρωπία ξεκινά από τον εαυτό σου», λέει μια παροιμία. Οι πιο αφοσιωμένες επιχειρήσεις επιδιώκουν να δημιουργήσουν υγιή, ανοιχτά και χωρίς αποκλεισμούς περιβάλλοντα για τους εργαζομένους τους. Πέρα από την επιτακτική ηθική, αυτή η μορφή επιχείρησης ως τρόπος προσωπικής ολοκλήρωσης καθιστά δυνατή την προσέλκυση και διατήρηση των καλύτερων ταλέντων σε μια ενάρετη λογική.

Ως επιχειρήσεις τεχνολογίας, αυτές ενδιαφέρονται για δύο κοινωνικά ζητήματα: την ισότητα των φύλων και την καταπολέμηση του ψηφιακού χάσματος.

Το πρώτο αποτελεί μέρος της αποστολής της Επιτροπής Διαφορετικότητας και Ένταξης και της οποίας αποστολή είναι να καταπολεμήσει τις διακρίσεις λόγω ηλικίας και φύλου που συνδέονται με σεξουαλική ταυτότητα, εθνικότητα, πολιτιστική προέλευση ή αναπηρίες (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, η διαφορετικότητα των φύλων επηρεάζει τον κίνδυνο της επιχείρησης, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 21/09/2021).

Όσον αφορά το ζήτημα του ψηφιακού χάσματος, οι επιχειρήσεις τεχνολογίας μπορούν να βασιστούν στο φιλανθρωπικό τους στόχο που φιλοδοξεί να θέσει τις τεχνολογίες στην υπηρεσία της εκπαίδευσης ή των μειονεκτούντων κοινοτήτων. Ως παράδειγμα, μπορούμε να αναφέρουμε την επιχείρηση Lenovo στη Γαλλία, που πρόσφερε δύο χιλιάδες tablets και υπολογιστές σε νοσοκομεία για να προωθήσει την επαφή των ασθενών με τις οικογένειές τους.

Παραγωγή με καλύτερες συνθήκες

Η ενεργειακή απόδοση, το αποτύπωμα άνθρακα, η ανακυκλωσιμότητα ή η χρήση των πρώτων υλών βρίσκονται στο επίκεντρο των ανησυχιών σήμερα και μεταμορφώνουν σε βάθος το ζήτημα παραγωγής των επιχειρήσεων τεχνολογίας.

Στον ενεργειακό τομέα, έχει έρθει η ώρα της βελτιστοποίησης. Για παράδειγμα, η επιχείρηση Lenovo μείωσε σε δέκα χρόνια κατά 92% τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που συνδέονται με τις δραστηριότητές της και την κατανάλωση ενέργειας. Ο όμιλος έχει επίσης δεσμευτεί να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην αλυσίδα εφοδιασμού κατά ένα εκατομμύριο τόνους έως το 2025. Μέχρι το 2025, το 100% των υπολογιστών Lenovo θα ενσωματώνει ανακυκλωμένα υλικά και 50000 τόνοι ανακυκλωμένου πλαστικού θα έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή προϊόντων της μάρκας και συσκευασίας από το 2005.

Εκτός από την ανακύκλωση, η μείωση της χρησιμοποίησης πρώτων υλών είναι θεμελιώδης. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Lenovo έχει ήδη περιορίσει την κατανάλωση συσκευασίας κατά περισσότερους από 3240 τόνους από το 2008.

Συμπερασματικά, πέρα από τις ίδιες τις επιχειρήσεις τεχνολογίας, η κοινωνία στο σύνολό της μπορεί να επωφεληθεί από τη ψηφιακή τεχνολογία στην υπηρεσία του κοινού καλού.

Η τεχνητή νοημοσύνη, οι μεγάλες υπολογιστικές δυνάμεις ή η προηγμένη επεξεργασία δεδομένων καθιστούν πλέον δυνατό να φανταστούμε εφαρμογές που ανήκαν ακόμη στην επιστημονική φαντασία πριν από μερικά χρόνια.

Για παράδειγμα, η πολωνική επιχείρηση byteLAKE μπόρεσε έτσι να βασιστεί στις τεχνολογίες της Lenovo για να αναπτύξει ένα σύστημα μέτρησης υγειών δένδρων που ονομάζεται «Eva Guard». Η λύση χρησιμοποιεί βίντεο υψηλής ανάλυσης που τραβήχτηκε από drones. Άλλα παραδείγματα είναι η προστασία των κοραλλιογενών υφάλων από την ΜΚΟ, The Hydrous, και η αναβίωση των παγκόσμιων πολιτισμών (North Carolina State University).

Τελικά, οι επιχειρήσεις τεχνολογίας έχουν σήμερα την τεράστια ευκαιρία να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στην οικοδόμηση μιας δικαιότερης και πιο βιώσιμης κοινωνίας (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Α. Γαλαριώτης, Μ. Εσκαντάρ, η τεχνολογική και η χρηματοοικονομική καινοτομία είναι κοινωνικά χρήσιμη; Οικονομικός Ταχυδρόμος, 17/10/2021).

* Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών, Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων, Επίτιμος Δρ. ΑΠΘ, Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France

* Υποψήφια Δρ. Μαριάννα Εσκαντάρ, Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering, Πολυτεχνείο Κρήτης

* Δρ. Αιμίλιος Γαλαριώτης, Καθηγητής Χρηματοοικονομικής, Αντιπρύτανης Έρευνας, Audencia Business School, France

Το άρθρο Επιχειρήσεις Τεχνολογίας και ESG… Των Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη, Μαριάννας Εσκεντάρ, Αιμίλιου Γαλαριώτη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός

Υποψήφια Δρ Μαριάννα Εσκαντάρ
Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering
Πολυτεχνείο Κρήτης

Καθώς πολλές επιχειρήσεις έχουν βιώσιμη και ηθική δραστηριότητα που αυτό συνεπάγεται με ασφαλή προϊόντα για την κοινωνία και το περιβάλλον, πολλές άλλες έχουν μπει στο στόχαστρο ηθικών επενδυτικών ταμείων καθώς η δραστηριότητά τους είναι αμφιλεγόμενη όσων αφορά τις επιπτώσεις που έχει στο άτομο, στην κοινωνία και το περιβάλλον. Μερικές επιχειρήσεις από αυτές είναι του καπνού, του αλκοόλ και του τζόγου οι οποίες αναλύονται παρακάτω.

Καπνοβιομηχανίες

Η παραγωγή και πώληση προϊόντων καπνού, παρά το γεγονός ότι αποτελεί νόμιμη δραστηριότητα, θεωρείται από πολλούς ως ανήθικη. Το προϊόν έχει αποδειχθεί ότι είναι τόσο εθιστικό όσο και δυνητικά επικίνδυνο (συμπεριλαμβανομένης της επίδρασης του παθητικού καπνίσματος), γεγονός που υποδηλώνει ότι θα πρέπει να συμπεριληφθεί ηθικός έλεγχος. Σύμφωνα με τον Δρ. Jeffrey Wigand (Αμερικανός βιοχημικός και πρώην αντιπρόεδρος έρευνας και ανάπτυξης στην Brown & Williamson στο Λούισβιλ του Κεντάκι), τα τσιγάρα είναι «. . . το μόνο νόμιμο προϊόν που, όταν λαμβάνεται κατά την κοινή του χρήση, σε σκοτώνει». Ένας σχολιαστής επιχειρηματικής ηθικής προτείνει ότι «σχεδόν κανένα άλλο καταναλωτικό αγαθό δεν συγκρίνεται με τα τσιγάρα όσον αφορά την ατομική βλάβη και το κοινωνικό κόστος».

Η χρήση καπνού παραμένει η κύρια αιτία θανάτου που μπορεί να προληφθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας περισσότερους από 400.000 θανάτους κάθε χρόνο και με ετήσιο κόστος άνω των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε άμεσο ιατρικό κόστος. Κάθε χρόνο, το κάπνισμα σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους από το AIDS, το αλκοόλ, την κατάχρηση ναρκωτικών, τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα, τις δολοφονίες, τις αυτοκτονίες και τις πυρκαγιές – μαζί! Το κάπνισμα έχει ως αποτέλεσμα περισσότερα από 5 εκατομμύρια χρόνια πιθανής απώλειας ζωής κάθε χρόνο.

Ο καπνός είναι η μόνη νομιμοποιημένη ουσία που βλάπτει την ανθρώπινη υγεία ακόμη και σε μέτρια επίπεδα χρήσης. Η θεραπεία ασθενειών που σχετίζεται με το κάπνισμα επιβαρύνει σημαντικά το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, που υπολογίζεται σε 9,6 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως από την Health Canada. Επιπλέον, οι καπνοβιομηχανίες αντιμετωπίζουν πιθανές μελλοντικές υποχρεώσεις καθώς οι ενάγοντες αναζητούν και κερδίζουν αποζημίωση σε συλλογικές αγωγές για δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία που προκαλούνται από τον καπνό.

Οι καπνοβιομηχανίες με την πώληση προϊόντων καπνού στους πολίτες συμβάλλουν σε μια ποικιλία οικονομικών προβλημάτων και προβλημάτων υγείας που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο τόσο τον καταναλωτή όσο και τον επενδυτή. Όλα αυτά τα επιχειρήματα υποδηλώνουν ότι η παραγωγή και η πώληση προϊόντων καπνού είναι ανήθικες.

Λίγα ηθικά επιχειρήματα υπάρχουν για να αντικρούσουν αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω. Σύμφωνα με ορισμένους, εφόσον ο καπνός θεωρείται νόμιμο προϊόν, και υπάρχει πλήρη παρουσίαση των κινδύνων για την υγεία, θα πρέπει να έχει κανείς το ηθικό δικαίωμα να αποφασίσει αν θα καπνίσει ή όχι. Σύμφωνα με μεγάλη καπνοβιομηχανία: «τα τσιγάρα είναι ένα νόμιμο προϊόν που απολαμβάνουν πολλοί ενήλικες, παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας που σχετίζονται με το κάπνισμα. Αν και είναι σκόπιμο για τις κυβερνήσεις και τις υγειονομικές αρχές να ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να αποφεύγουν επικίνδυνες συμπεριφορές, δεν πιστεύουμε ότι πρέπει να απαγορεύουν στους ενήλικες να επιλέγουν το κάπνισμα». Η απόφαση για το αν θα καπνίσουν ή όχι θα πρέπει να βρίσκεται στην ευχέρεια του ενήλικου ατόμου. Η υπόθεση στην οποία βασίζεται το επιχείρημα της εταιρείας είναι ότι επειδή η απόφαση να καπνίσει είναι ηθικά αποδεκτή, θα πρέπει να θεωρείται ηθικά αποδεκτό για μια εταιρεία να παρέχει το προϊόν.

Άλλοι (συμπεριλαμβανομένων εκείνων της καπνοβιομηχανίας) προτείνουν ότι εάν η παροχή τσιγάρων θεωρείται ανήθικη, τότε ομοίως εταιρείες αναψυκτικών και fast- food  θα πρέπει να θεωρούνται ανήθικες καθώς παρέχουν επίσης δυνητικά επικίνδυνα και εθιστικά προϊόντα (σόδα και χάμπουργκερ). Εάν μπορούν να παραχθούν ουσιαστικά ιατρικά και επιστημονικά στοιχεία παρόμοια με αυτά που υπάρχουν για τα τσιγάρα, τότε τέτοιες επιχειρήσεις  θα πρέπει επίσης να ελεγχθούν (αν και ότι τέτοια στοιχεία δεν έχουν τεκμηριωθεί μέχρι σήμερα).

Επιχειρήσεις αλκοολούχων ποτών

Το αλκοόλ συμπεριλαμβάνεται επίσης από πολλά ηθικά επενδυτικά ταμεία ως μη ηθική επένδυση. Το προϊόν αυτό, παρόμοιο με τον καπνό, είναι δυνητικά εθιστικό και επικίνδυνο. Για παράδειγμα, το αλκοόλ έχει συνδεθεί με χιλιάδες θανάτους κάθε χρόνο στις ΗΠΑ που προκαλούνται από κίρρωση του ήπατος. Σε αντίθεση με τα τσιγάρα, το αλκοόλ έχει συσχετιστεί με άλλους σχετικούς θανάτους. Το αλκοόλ έχει επίσης συνδεθεί με αποβολές, γενετικές ανωμαλίες, συζυγική ή παιδική κακοποίηση και σεξουαλική επίθεση. Είναι όμως αυτά όλα αρκετά για να το συμπεριλάβουμε ως ένα ακατάλληλο προϊόν προς διάθεση στους πολίτες; Για ορισμένα θρησκευτικά επενδυτικά ταμεία, το αλκοόλ πρέπει να αποκλειστεί από την αγορά. Όπως για παράδειγμα, το Ισλάμ απαγορεύει την κατανάλωση αλκοόλ, επομένως οι επενδύσεις σε τέτοιες εταιρείες αποκλείονται αναγκαστικά. Ορισμένες θρησκείες, ωστόσο, ενσωματώνουν το αλκοόλ στις θρησκευτικές τους πρακτικές. Ο Ιουδαϊσμός ενσωματώνει τις ευλογίες του κρασιού κατά την έναρξη των γευμάτων του Σαββάτου και άλλων θρησκευτικών εορτών. Ο Χριστιανισμός περιλαμβάνει το κρασί ως μέρος ορισμένων θρησκευτικών τελετών. Σε αντίθεση με τον καπνό, το αλκοόλ δεν σκοτώνει απαραίτητα το χρήστη ή ακόμη και δεν μειώνει τη ζωή του χρήστη. Σίγουρα, μπορεί να υπάρξουν επιπτώσεις στην υγεία (π.χ. ηπατική βλάβη) από τη μακροχρόνια κατάχρηση. Ωστόσο, όταν χρησιμοποιούνται με μέτρο, ορισμένοι τύποι αλκοόλ μπορεί να οδηγήσουν σε βελτιώσεις στην υγεία κάποιου. Αρκετές ιατρικές μελέτες υποδεικνύουν ότι η κατανάλωση κόκκινου κρασιού ή ακόμα και μπύρας ή οινοπνευματωδών ποτών (αν καταναλώνονται με μέτρο) (Mukamal, Kenneth J.: 9 January 2003, ‘Roles of Drinking Pattern and Type of Alcohol Consumed in Coronary Heart Disease in Men’, The New England Journal of Medicine 348(2), 109–118) μπορεί να βοηθήσει την καρδιά κάποιου.

Θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί εν τέλη, αν οι επιχειρήσεις που παράγουν οινοπνευματώδη ποτά πρέπει απαραίτητα να αποκλειστούν ως παραγωγοί ανήθικων προϊόντων; Ή εάν όσοι ενδιαφέρονται για τα ηθικά αμοιβαία κεφαλαία, καταναλώνουν ποτέ αλκοόλ εφόσον πιστεύουν ότι είναι μια ανήθικη δραστηριότητα; Παρά ταύτα, γενικά, η παροχή αλκοολούχων προϊόντων (εκτός από πιθανή παραγωγή κόκκινου κρασιού ή ποτών χαμηλής περιεκτικότητας σε αλκοόλ) μπορεί να είναι σωματικά επικίνδυνη για τον άνθρωπο (καθώς και δυνητικά εθιστική) και επομένως μπορεί να γίνει δυνητικά αποδεκτή ως μη ηθική.

Επιχειρήσεις τυχερών παιχνιδιών

Ο τζόγος είναι μια άλλη δραστηριότητα που πολλοί υποστηρίζουν ότι είναι ηθικά προβληματική. Ο τζόγος, ο οποίος αναγνωρίστηκε επίσημα ως διαταραχή στο DSM-III (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρίας) το 1980, μπορεί να γίνει σοβαρός εθισμός για ένα ορισμένο ποσοστό του πληθυσμού. Μεγάλη είναι η ζημιά που μπορεί να προκύψει από τον εθισμό σε τυχερά παιχνίδια, όπως η οικονομική καταστροφή, η κακοποίηση, το έγκλημα και η αυτοκτονία (Lesieur, H. R: ‘Pathological Gambling in Canada’, in C. S. Campbell and J. Lowman (eds.), Gambling in Canada: Golden Goose or Trojan Horse? (Simon Fraser University), pp. 221–242). Ορισμένες θρησκείες όπως το Ισλάμ απαγορεύουν τα τυχερά παιχνίδια.

Θα μπορούσε κανείς ωστόσο να υποστηρίξει ότι σύμφωνα με τον ηθικό σχετικισμό, η συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας δέχεται πλέον τον τζόγο ως ψυχαγωγική δραστηριότητα. Έρευνα από την American Gaming Association δείχνει ότι περίπου το 54% των ενηλίκων των ΗΠΑ πιστεύει ότι η ψυχαγωγία του καζίνο είναι «τέλεια αποδεκτή», ενώ ένα ποσοστό 26% πιστεύει ότι η ψυχαγωγία του καζίνο είναι «αποδεκτή για τους άλλους, αλλά όχι για μένα». Μόνο ένα ποσοστό 17% πιστεύει ότι αυτή η δραστηριότητα « δεν είναι αποδεκτή». Περίπου το 75% πιστεύει ότι ο τζόγος στο καζίνο μπορεί να είναι μια «διασκεδαστική βραδιά» ενώ μόνο το 21% διαφωνεί. Σε αντίθεση με τον καπνό και το αλκοόλ, ο τζόγος είναι συχνά μια δραστηριότητα που χρηματοδοτείται από την κυβέρνηση. Για παράδειγμα, πολλές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο λειτουργούν τώρα με λοταρία. Σε ορισμένες χώρες, οι κυβερνήσεις κατέχουν καζίνο (π.χ. αρκετές επαρχίες στον Καναδά).

Όσον αφορά τα ηθικά δικαιώματα, μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι οι τζογαδόροι συμμετέχουν οικειοθελώς στη δραστηριότητα, έχοντας επίγνωση της πιθανότητας απώλειας χρημάτων, παρόμοια με κάποιον που επενδύει στο χρηματιστήριο. Οι τζογαδόροι υφίστανται μόνο πιθανή φτωχοποίηση, κάτι που θα μπορούσε να συμβεί εξίσου εύκολα εάν ο παίκτης απολυθεί από τη δουλειά του. Θα μπορούσε να προβληθεί ένα επιχείρημα στο πλαίσιο του ωφελιμισμού ότι η κοινωνία επωφελείται συνολικά μέσω της παροχής τζόγου. Παρόμοια με τον καπνό, ο τζόγος δημιουργεί πλούτο των μετόχων, θέσεις εργασίας και πρόσθετους φόρους.

Σύμφωνα με την American Gaming Association: η εμπορική βιομηχανία τυχερών παιχνιδιών- καζίνο είναι ένας σημαντικός τομέας της οικονομίας του έθνους. Τα περισσότερα από 355.000 άτομα που απασχολούνται στη βιομηχανία απέφεραν περισσότερους από 9,8 δισεκατομμύρια δολάρια σε μισθούς (συμπεριλαμβανομένων των παροχών και των φιλοδωρημάτων) και οι δαπάνες της βιομηχανίας και των εργαζομένων της δημιούργησαν περίπου 500.000 περισσότερες θέσεις εργασίας σε εθνικό επίπεδο. Επιπλέον, τα περισσότερα από 3 δισεκατομμύρια δολάρια από φόρους τυχερών παιχνιδιών που καταβλήθηκαν από τη βιομηχανία στις πολιτείες και τις κοινότητες όπου λειτουργούσαν τα καζίνο παρείχαν χρηματοδότηση για τις απαραίτητες υπηρεσίες και προγράμματα προς όφελος κοινωνικών δραστηριοτήτων.

Ωστόσο, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι η επένδυση σε αμοιβαία κεφάλαια είναι μια πράξη τζόγου. Τόσο ο τζόγος όσο και τα αμοιβαία κεφάλαια περιλαμβάνουν την επένδυση χρημάτων με πιθανό κίνδυνο απώλειας, συμπεριλαμβανομένου θεωρητικά ολόκληρου του κεφαλαίου.

Από τα παραπάνω, δεν είναι σαφές ότι ο τζόγος είναι απαραιτήτως μια ανήθικη δραστηριότητα (εκτός από την παραβίαση ορισμένων θρησκευτικών δογμάτων). Αν και υπάρχει δυνητική βλάβη που προκαλείται τόσο στο μεμονωμένο τζογαδόρο όσο και στην κοινωνία, και παρά τον πιθανό εθισμό του, σε αντίθεση με τον καπνό, η βλάβη είναι απλά οικονομική και όχι σωματική.

Συμπερασματικά, όλες οι παραπάνω βιομηχανίες που εξετάσαμε και άλλες πολλές βρίσκονται στο επίκεντρο ως βλαβερές για το άτομο και την κοινωνία. Όμως, εφόσον δεν γίνεται κάποια παράνομη διακίνηση προϊόντων θεωρούμε ότι θα πρέπει το κάθε άτομο να έχει την ελευθερία επιλογής να πράξει αναλόγως. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις αλλά και οι εκάστοτε κυβερνήσεις θα αποποιούνται τις ευθύνες για τυχόν δημιουργία αρνητικών επιπτώσεων σε ένα μεγάλο μέρος των χρηστών. Επομένως, είναι κύριο μέλημά τους να υπάρχει σωστή ενημέρωση και εκπαίδευση. Όπως επίσης, διαφημιστικές καμπάνιες για τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις να χρειάζονται προέγκριση από την κυβέρνηση προτού προβληθούν στα ΜΜΕ.

Το βέλτιστο είναι να προταθεί στις επιχειρήσεις που η δραστηριότητά τους αφορά τέτοιου είδους προϊόντα και υπηρεσίες, να αρχίσουν να εισάγουν μέτρα τα οποία θα προστατεύουν τον πολίτη με την πλήρη ενημέρωση για τις πιθανές επιπτώσεις που μπορεί να έχει κατά τη χρήση του προϊόντος, και κατά συνέπεια την κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον. Τέτοιου είδους πρακτικές αντιπροσωπεύουν οι τρεις πυλώνες του ESG στο πλαίσιο της κοινωνικά υπεύθυνης επένδυσης (Κ. Ζοπουνίδης & Μ. Εσκαντάρ, Κοινωνικά Υπεύθυνη Επένδυση: Κριτήρια Εκτίμησης, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 21/04/2021). Ωστόσο, σημαντικές είναι και οι πρωτοβουλίες που θα πρέπει να λάβει το κάθε κράτος για την καλύτερη ενημέρωση και τη σωστή εκπαίδευση των πολιτών από μικρή ηλικία.

* Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών, Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων, Επίτιμος Καθηγητής Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου,Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France

* Υποψήφια Δρ. Μαριάννα Εσκαντάρ, Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering, Πολυτεχνείο Κρήτης

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Η Ηθική Λειτουργία Επιχειρήσεων συνεπάγεται Ηθικά Προϊόντα; εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός

Δρ. Αιμίλιος Γαλαριώτης
Καθηγητής Χρηματοοικονομικής
Αντιπρύτανης Έρευνας
Audencia Business School, France
Πρόεδρος της Γαλλικής Εταιρείας Χρηματοοικονομικής

Υποψήφια Δρ Μαριάννα Εσκαντάρ
Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering
Πολυτεχνείο Κρήτης

Το άρθρο αυτό αναφέρεται σε δύο συνεντεύξεις που έδωσαν στο περιοδικό L’ Express οι Sebastien Bazin, CEO του συγκροτήματος Hotelier Accor και ο Jean-Christophe Fromantin , δήμαρχος του Neuilly, σχετικά με την άσκηση εφαρμογής της απόφασης έναντι της επιδημίας του Covid-19 ( L’ Express, Idees, 22 Juillet 2021, p. 66-67).

Η απόφαση και κυρίως η λήψη αποφάσεων αποτελεί κυρίαρχη έννοια στον κόσμο των επιχειρήσεων αλλά και του κράτους ως οργανισμού πολιτικών επιλογών.

Από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος κυκλοφορεί και το βιβλίο “Η απόφαση”, σε μετάφραση δική μας, από τις εκδόσεις Presses Universitaires de Lyon και σε επιμέλεια του καθηγητή Bernard Roy (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, η Απόφαση, γνωστικά αντικείμενα και παράγοντες, εκδ. Κλειδάριθμος, 2021).

Ακόμη, έχουν δημοσιευθεί τα ακόλουθα δύο άρθρα.

· Κ. Ζοπουνίδης, Πώς παίρνεται μια απόφαση υπό καθεστώς κρίσης, Νευτεμπορική, 30/08/2020.

· Κ. Ζοπουνίδης, Η τέχνη της απόφασης σε περίοδο κρίσης, Ναυτεμπορική, 18/10/2020.

Έλλειψη αντίληψης

Σύμφωνα με το δήμαρχο του Neuilly, η πανδημία έφερε στο φως πολλές ελλείψεις της αντίληψης. Πρώτον, εκτός από μερικές εξαιρέσεις, ήταν περίπλοκο να προβλεφθεί η άφιξη ενός ιού και η παγκόσμια εξάπλωσή του. Στη συνέχεια, κατά τη διαχείριση της κρίσης, εκφράσθηκε η λύπη για την έλλειψη προμήθειας βασικών μέσων, γεγονός που θέτει το ζήτημα της μετεγκατάστασης ορισμένου αριθμού δραστηριοτήτων ή της σύστασης στρατηγικών αποθεμάτων. Τρίτη έλλειψη:

παρατηρήθηκε όλη η δυσκινησία των δημόσιων υπηρεσιών, η οποία ανάγκασε τον καθένα να προσπαθεί να δράσει όπως μπορεί. Τέταρτον, υπήρχε προφανώς έλλειψη προετοιμασίας για μια συντονισμένη απάντηση μεταξύ διαφόρων παραγόντων. Επίσης, αναγνωρίζεται η μεγάλη δυσκολία να δούμε τον κόσμο στην περίοδο μετά την κρίση. Μπορεί να υπάρχει ενθουσιασμός που η μεγέθυνση θα προσεγγίσει το 6% το 2021, αλλά θα υπάρχει μια ανησυχητική κατάσταση, χωρίς δημοσιονομική μόχλευση και με ρεκόρ χρέους και ελλείματος.

Ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου hotelier Accor, αναφέρθηκε σε επιχειρήσεις και απάντησε ότι δεν είχαν την επιλογή παρά να προσαρμοστούν στην κρίση. Για να μπορέσουν να λειτουργήσουν, να προστατεύσουν τους εργαζόμενους τους και να μην εισέλθουν σε δύσκολους ατραπούς. Επίσης, ανέφερε ότι ο ιδιωτικός τομέας δεν εισακούστηκε όπως θα έπρεπε από τις κρατικές υπηρεσίες. Με βάση τα παραπάνω, είναι δύσκολο να γίνει διαχειρίσιμη μια τέτοια κατάσταση και ακόμη είναι πολύ νωρίς να προκύψει ο ισολογισμός αυτής της κρίσης.

Πρόβλεψη για μελλοντικές κρίσεις

Στην πραγματικότητα, είναι πολύ δύσκολο για τις δημόσιες αρχές να έχουν δεκάδες σχέδια που προβλέπουν χιλιάδες κινδύνους (J.C. Fromantin). Υπάρχουν, παρόλα αυτά, ορισμένοι μηχανισμοί που παρέχουν πρωτόκολλα δράσης σε περίπτωση πλημμύρας ή τρομοκρατικής επίθεσης. Το πρόβλημα συνδέεται με την πολυπλοκότητα της οργάνωσης του κράτους, με τη διασπορά των μέσων δράσης και με τη σύγχυση στη λήψη αποφάσεων.

Για τον S. Bazin, υπάρχει μια μεγάλη διαφορά μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού κόσμου. Στον ιδιωτικό τομέα, όταν ξεσπάσει μια κρίση, δεν υπάρχει αμφιβολία για τη λήψη αποφάσεων. “Υπάρχει ένας καπετάνιος, έχει τα χέρια του στο τιμόνι, οι ομάδες το γνωρίζουν και κανείς δεν πρόκειται να τον επικρίνει.

Αντίστροφα, είναι εντυπωσιακό να βλέπεις την κακοφωνία που βασιλεύει από την πλευρά της δημόσιας διοίκησης”.

Antoine de Saint Exuperu έλεγε: “όσον αφορά το μέλλον, δεν πρόκειται να το προβλέψουμε, αλλά να το καταστήσουμε δυνατό”. Σε περίπτωση κρίσης, πρέπει να διασφαλιστεί ότι έχουμε δώσει στον εαυτό μας τα μέσα για να ανταποκριθούμε σε αυτή και ότι έχουμε ανοίξει “αρκετές πόρτες και παράθυρα για να μπορέσουμε να βγούμε”. Η κρίση είναι εξ ορισμού αβέβαιη. Όταν διευθύνετε μια επιχείρηση, πρέπει να γνωρίζετε πως να δημιουργείτε ελεύθερους χώρους, το περιθώριο ελιγμών, ανάλογα με το τι μπορεί να συναντήσετε.

Για ένα δημόσιο υπεύθυνο λήψης αποφάσεων, υπάρχουν τόσα πολλά στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη ώστε κάποιος να καταλήξει σε έναν κορεσμό του πολιτικο-διοικητικού χώρου. Σε περιόδους κρίσης, πρέπει να ξέρετε πως να το ξεπεράσετε. Διαφορετικά, υπάρχει ασφυξία με τον κίνδυνο να δημιουργηθεί ένα χάσμα μεταξύ των προσδοκιών των πολιτών που ανυπομονούν για γρήγορες αντιδράσεις και της πραγματικότητας μιας καταστροφικής κατάστασης.

Πρόβλεψη της μετά κρίσης εποχής

Έχουμε αναφερθεί σε πολλά άρθρα στη μετά Covid εποχή. Μερικά από αυτά είναι τα ακόλουθα.

· Κ. Ζοπουνδίης, Ιεραρχική δομή των χωρών στη μετά Covid εποχή, Ναυτεμπορική, Κυριακή 27 Δεκεμβρίου 2020.

· Κ. Ζοπουνίδης, Ο ρόλος του κράτους στη μετά Covid εποχή, Ναυτεμπορική, Κυριακή 24 Ιανουαρίου 2021.

· Κ. Ζοπουνίδης, Μερικές απόψεις για τον κόσμο του μετά, Ναυτεμπορική, Δευτέρα 9 Αυγούστου 2021.

Πρέπει το τοπ μάνατζμεντ να κάνει προβλέψεις πάνω από 18 ή 24 μήνες και όχι πάνω από 6, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος για λάθος στόχο. Το άμεσο μέλλον σε μιας επιχείρηση δεν σημαίνει και πολλά. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει μια ακριβή εικόνα που “θέλω να οδηγήσω τον όμιλο το 2026” (S. Bazin). “Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να καθορίσω με τους συνεργάτες μου τι θα συμβεί στα επόμενα δύο έως πέντε χρόνια”.

Με βάση αυτή τη φράση, η μεγαλύτερη τύχη σε αυτή την κρίση είναι ότι μπορέσαμε να μοιραστούμε το γεγονός ότι δεν γνωρίζαμε πολλά, επειδή υπήρχαν πολλοί παράγοντες που μας διαφεύγουν: εμβόλια, κλείσιμο συνόρων, Lockdown.

Ο πραγματικός λόγος της κρίσης για το S. Bazin είναι ο θρίαμβος της κοινής λογικής: “έχουμε μάθει να δίνουμε τα κλειδιά σε όσους γνωρίζουν το περιβάλλον πολύ καλύτερα από εμάς”.

*Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός

Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών

Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων

Επίτιμος Καθηγητής Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου

Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France

Δρ. Αιμίλιος Γαλαριώτης

Καθηγητής Χρηματοοικονομικής

Αντιπρύτανης Έρευνας

Audencia Business School, France

Πρόεδρος της Γαλλικής Εταιρείας Χρηματοοικονομικής

Υποψήφια Δρ. Μαριάννα Εσκαντάρ

Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering

Πολυτεχνείο Κρήτης

Το άρθρο Πλαίσιο Εφαρμογής Αποφάσεων έναντι της Πανδημίας … Των Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη, Αιμίλιου Γαλαριώτη και Μαριάννας Εσκαντάρ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Καθηγητής Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός

Καθηγητής Μιχάλης Δούμπος
Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering
Πολυτεχνείο Κρήτης

Υποψήφια Δρ Μαριάννα Εσκαντάρ
Μέλος του Εργαστηρίου Financial Engineering
Πολυτεχνείο Κρήτης

Οι κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις (ΚΥΕ) γνώρισαν ραγδαία ανάπτυξη την τελευταία δεκαετία, αντικατοπτρίζοντας την αύξηση της ευαισθητοποίησης των επενδυτών σε περιβαλλοντικά, κοινωνικά και θέματα διακυβέρνησης (ESG).

Έχουν προταθεί διάφοροι ορισμοί της ΚΥΕ. Στα παρακάτω άρθρα υπάρχουν διάφορες προσπάθειες προσδιορισμού της έννοιας της ΚΥΕ.

1. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, Υπεύθυνη επιχείρηση με βάση τα κριτήρια ESG, Ναυτεμπορική, Δευτέρα 23/11/2020.
2. Κ. Ζοπουνίδης, Α. Γαλαριώτης, Μ. Εσκαντάρ, ESG Investing, Ναυτεμπορική, Τετάρτη 03/02/2021.
3. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, Κλασική επένδυση και κοινωνικά υπεύθυνη επένδυση: κριτήρια εκτίμησης, Ναυτεμπορική, Κυριακή 18/04/2021.

Στο άρθρο αυτό γίνεται μια προσπάθεια εξεύρεσης μιας μεθοδολογικής προσέγγισης για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της ΚΥΕ. Προτείνεται η πολυκριτήρια υποστήριξη αποφάσεων ως μια δυνητικά ενδιαφέρουσα μεθοδολογία που θα βοηθήσει στον ορισμό και την αξιολόγηση της ΚΥΕ (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Δούμπος, Μ. Εσκαντάρ, Α. Λιαδάκη, Πολλαπλά κριτήρια για την αξιολόγηση επενδύσεων ESG, Ναυτεμπορική, Πέμπτη 01/07/2021).

Η εφαρμογή πολυκριτήριας υποστήριξης αποφάσεων στη χρηματοοικονομική επιστήμη δεν είναι νέα.

1. R. E. Steuer and P. Na (2003) Multiple criteria decision making combined with finance: A categorized bibliographic study, European Journal of Operational Research, 150 (3), 496-515.
2. C. Zopounidis and M. Doumpos (2002) Multi-Criteria decision aid in financial decision making: Methodologies and literature review, Journal of Multicriteria Decision Analysis, 11 (4-5), 167-186.
3. J. Spronk, R. E. Steuer and C. Zopounidis (2016) Multicriteria decision aid/analysis in finance, Multiple Criteria Decision Analysis, S. Greco, M. Ehrgott, J. Rui Figueira, (Eds), Springer, vol. 2, 1015-1069.

Καθώς η ΚΥΕ γίνεται πιο δημοφιλής, αυτό δίνει κίνητρο σε επενδυτικά ιδρύματα να επισημαίνουν τα αμοιβαία κεφάλαιά τους ως κοινωνικά υπεύθυνα, αν και αυτό δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα. Το πλαίσιο της πολυκριτήριας υποστήριξης αποφάσεων (ΠΥΑ) μπορεί και πάλι να βοηθήσει στη δημιουργία ενός εργαλείου για την ταξινόμηση των ΚΥΕ με βάση μια ευρεία αξιολόγηση ποικίλων κοινωνικά υπεύθυνων κριτηρίων.

Πολυκριτήρια Υποστήριξη Αποφάσεων (ΠΥΑ)

Η ΠΥΑ, ένα προηγμένο πεδίο της επιχειρησιακής έρευνας, έχει γνωρίσει τα τελευταία σαράντα χρόνια σημαντική ανάπτυξη. Αυτό αποδεικνύεται τόσο από τον αυξανόμενο αριθμό δημοσιεύσεων σε περιοδικά, όσο και από τις πολυάριθμες παρουσιάσεις στο θέμα αυτό σε διεθνή συνέδρια. Η ΠΥΑ στοχεύει, όπως υποδεικνύεται από τον τίτλο της, να παρέχει στον αποφασίζοντα εργαλεία που του επιτρέπουν να προχωρήσει στην επίλυση ενός προβλήματος απόφασης όπου πολλαπλές απόψεις, συνήθως αντικρουόμενες, πρέπει να ληφθούν υπόψη. Δεδομένων των διαφορετικών διαστάσεων της έννοιας της ΚΥΕ, η ΠΥΑ είναι επίσης σχετική με τη βαθμολόγηση και την ταξινόμηση κεφαλαίων ΚΥΕ.

Μέσα σε ένα πλαίσιο πολλαπλών κριτηρίων, τα προβλήματα λήψης αποφάσεων υλοποιούνται με το ακόλουθο παράδειγμα: ο υπεύθυνος λήψης αποφάσεων εξετάζει μια σειρά εναλλακτικών λύσεων και επιδιώκει να πάρει μια «βέλτιστη» απόφαση λαμβάνοντας υπόψη όλους τους παράγοντες που σχετίζονται με την ανάλυση. Δεδομένου ότι αυτοί οι παράγοντες οδηγούν συνήθως σε αντικρουόμενα αποτελέσματα και συμπεράσματα η «βέλτιστη» απόφαση δεν είναι πραγματικά βέλτιστη στην παραδοσιακή προοπτική βελτιστοποίησης. Αντίθετα είναι μια ικανοποιητική απόφαση που δεν κυριαρχείται, δηλαδή μια απόφαση που είναι σύμφωνη με το σύστημα αξιών των φορέων λήψης αποφάσεων και δεν κυριαρχείται από άλλες πιθανές αποφάσεις. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται στο πλαίσιο αυτό μπορούν να εκφραστούν με διαφορετικές μορφές, οι οποίες αναφέρονται ως προβληματικές (βλ. Μ. Δούμπος, Κ. Ζοπουνίδης, Πολυκριτήρια υποστήριξη αποφάσεων σε επιχειρήσεις και οργανισμούς, Εκδ. Αλέξανδρος ΙΚΕ, 2021). Προβληματική α: επιλογή μιας εναλλακτικής λύσης. Προβληματική β: ταξινόμηση των εναλλακτικών σε ομοιογενείς ομάδες που ορίζονται με σειρά προτίμησης. Προβληματική γ: κατάταξη των εναλλακτικών από την καλύτερη στη χειρότερη. Προβληματική δ: περιγραφή των εναλλακτικών και των συνεπειών τους.

Η επιλογή ενός επενδυτικού έργου είναι ένα τυπικό παράδειγμα λήψης χρηματοοικονομικών αποφάσεων όπου η προβληματική είναι α. Η ταξινόμηση των αμοιβαίων κεφαλαίων σύμφωνα με τις κοινωνικές τους επιδόσεις είναι ένα παράδειγμα προβληματικής β. Η συγκριτική αξιολόγηση και κατάταξη των μετοχών σύμφωνα με τις χρηματοοικονομικές και χρηματιστηριακές τους επιδόσεις είναι ένα παράδειγμα προβληματικής γ, ενώ η περιγραφή των χρηματοοικονομικών χαρακτηριστικών ενός συνόλου επιχειρήσεων είναι ένα καλό παράδειγμα προβληματικής δ.

Σε όλες τις περιπτώσεις η σύνθεση των κριτηρίων πραγματοποιείται έτσι ώστε να σέβονται την πολιτική κρίσης του υπεύθυνου λήψης αποφάσεων. Για να διασφαλιστεί ότι αυτός ο στόχος επιτυγχάνεται, ορισμένες πληροφορίες του προτιμησιακού συστήματος του υπεύθυνου λήψης αποφάσεων πρέπει να καθοριστούν, όπως τα βάρη των κριτηρίων (στάθμιση).

Η απαιτούμενη προτιμησιακή πληροφορία μπορεί να καθοριστεί είτε μέσω άμεσων διαδικασιών στις οποίες ο αναλυτής αποφάσεων την εξάγει απευθείας από τον υπεύθυνο λήψης αποφάσεων, είτε μέσω έμμεσων διαδικασιών στις οποίες ο υπεύθυνος αποφάσεων παρέχει παραδείγματα των καταστάσεων απόφασης που αντιμετωπίζει και ο αναλυτής τα επεξεργάζεται για να καθορίσει τις απαιτούμενες προτιμησιακές παραμέτρους που είναι πιο συμβατές με τις συνολικές αξιολογήσεις του υπεύθυνου αποφάσεων. Η τελευταία αυτή προσέγγιση ονομάζεται αναλυτική – συνθετική (preference disaggregation).

Οι Pardalos, Siskos and Zopounidis, Advances in multicriteria analysis, Springer, 1995, προτείνουν τέσσερις κατηγορίες μεθόδων ΠΥΑ:

– Πολυκριτήριος μαθηματικός προγραμματισμός,
– Θεωρία πολυκριτήριας χρησιμότητας / αξίας,
– Προσέγγιση σχέσεων υπεροχής,
– Αναλυτική – συνθετική προσέγγιση.

Παραδείγματα στο πλαίσιο των ΚΥΕ

Δείκτης κοινωνικής επίδοσης

Χρησιμοποιώντας το πλαίσιο της ΠΥΑ, μπορεί να δημιουργηθεί ένας δείκτης κοινωνικής επίδοσης για αμοιβαία κεφάλαια. Αντί για τη χρήση μιας διοχοτομικής ταξινόμησης, ένας δείκτης θα καθιστούσε δυνατή τη διάκριση μεταξύ αμοιβαίων κεφαλαίων με βάση την κοινωνική επίδοσή τους με συνεχή τρόπο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί είτε με μια φυσική βαθμολογία κοινωνικής επίδοσης ή με την κατανομή αμοιβαίων κεφαλαίων σε διαφορετικές κατηγορίες με βάση την κοινωνική τους επίδοση (προβληματική β). Και οι δύο επιλογές μπορούν να επιτευχθούν χρησιμοποιώντας μεθόδους ΠΥΑ. Ο δείκτης κοινωνικής επίδοσης θα επέτρεπε στους μελετητές να έχουν καλύτερη εκτίμηση της σχέσης μεταξύ της κοινωνικής δομής και των εταιρικών χρηματοοικονομικών επιδόσεων. Οι ρυθμιστικές αρχές θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν το δείκτη για να χορηγήσουν καλύτερα πιστοποιητικά βιωσιμότητας στα αμοιβαία κεφάλαια που επιτυγχάνουν βέλτιστες επιδόσεις στα κριτήρια ESG. Κατά την ανάπτυξη του δείκτη, είναι απαραίτητο να καθοριστεί μια συνεπής ομάδα κριτηρίων για την αξιολόγηση του περιεχομένου της κοινωνικής ευθύνης ενός αμοιβαίου κεφαλαίου, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις των διαφόρων συμμετεχόντων. Αυτό το σύνολο κριτηρίων πρέπει να είναι κατανοητό και όσο πιο συμπαγές γίνεται. Η υπόθεση της ανεξαρτησίας των προτιμήσεων πρέπει να ικανοποιηθεί.

Ο δείκτης κοινωνικών επιδόσεων αυξάνει τη διαφάνεια των προϊόντων καθώς προσαρμόζει τη σύγκριση διαφορετικών αμοιβαίων κεφαλαίων σε σχέση με την επίδοσή τους στα κριτήρια ESG.

Συμπερασματικά, οι ΚΥΕ έχουν πλέον ωριμάσει και δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν από την επενδυτική κοινότητα. Παρόλα αυτά, η συζήτηση για την υπεραπόδοση ή τη χαμηλή απόδοση των αμοιβαίων κεφαλαίων ΚΥΕ σε σχέση με τα συμβατικά κεφάλια εξακολουθεί να είναι ασαφής. Οι υποστηρικτές των ΚΥΕ επισημαίνουν την αξία του κοινωνικού ελέγχου, οι δε πολέμιοι τηρούν τη σύγχρονη θεωρία χαροφυλακίου που δηλώνει ότι πρόσθετοι περιορισμοί στο επενδυτικό περιβάλλον δεν μπορούν ενδεχομένως να αυξήσουν την αποτελεσματικότητα του χαρτοφυλακίου.
Δεδομένης αυτής της συζήτησης, επισημαίνεται ότι η ΠΥΑ θεωρείται το ιδανικό θεωρητικό εργαλείο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε μελλοντική έρευνα για την ανάπτυξη κατάλληλων λύσεων (βλ. Άρθρο μας, Πολλαπλά κριτήρια για την αξιολόγηση επενδύσεων ESG, Ναυτεμπορική, Πέμπτη 01/07/2021).

Το άρθρο Δείκτης Κοινωνικής Επίδοσης: Μια Πολυκριτήρια Προσέγγιση… Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.