Το Ιράν δέχθηκε τον απόλυτο αιφνιδιασμό με την εξόντωση του Αγιατολάχ Χαμενεΐ κι άλλων επιφανών στελεχών του, ενώ η συντριπτική στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ οδήγησε στην σημαντική αποδυνάμωση της άμυνάς του. Ωστόσο, τέσσερις εβδομάδες μετά το ξέσπασμα του πολέμου, το ιρανικό καθεστώς δείχνει να αντιστέκεται και αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος ότι οι αναλύσεις, στις οποίες  βασίστηκαν τα σχέδια του Ισραήλ και των ΗΠΑ, αγνόησαν κάποιες σημαντικές παραμέτρους σε τρία επίπεδα – πολιτικό, επιχειρησιακό και γεωστρατηγικό.

Σε πολιτικό επίπεδο

Πρώτον, ο στόχος της αλλαγής καθεστώτος δεν φαίνεται ρεαλιστικός κι έχει κατ’ ουσίαν εγκαταλειφθεί. Το Ιράν έχει περίτεχνη θεσμική αρχιτεκτονική που αντισταθμίζει την ενδεχόμενη απώλεια της ηγετικής ομάδας του και συμβάλλει στην ανθεκτικότητα του κράτους. Διαθέτει δομές που είναι σχεδιασμένες να αντέξουν σε ισχυρές εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις. Παρά την συγκέντρωση εξουσιών στα χέρια του αγιατολάχ ως ανώτατου ηγέτη της χώρας, προβλέπονται συνταγματικά κατοχυρωμένες διαδικασίες διαδοχής σε περίπτωση θανάτου του.

Δεύτερον, παρά την βάναυση καταστολή του πρόσφατου κύματος διαμαρτυριών στην χώρα, οι αρχές του Ιράν δεν φαίνεται να αντιμετωπίζουν κάποια ουσιαστική αμφισβήτηση. Αντιθέτως, η επίθεση που δέχθηκε η χώρα διεγείρει τον ιρανικό εθνικισμό και προκαλεί συσπείρωση γύρω από την κυβέρνηση, όσο μισητό κι αν είναι το καθεστώς σε ορισμένα τμήματα της κοινωνίας.

Τρίτον, η Ισλαμική Δημοκρατία διαπνέεται από νοοτροπία που δεν προσιδιάζει στα ορθολογικά δυτικά πρότυπα διακυβέρνησης. Ο ηθικός κώδικας του σιιτικού Ισλάμ, βασισμένος σε ακλόνητες μεταφυσικές βεβαιότητες και γνωστός ως shahadat (“θάνατος για την πίστη”), προτάσσει τους μάρτυρες και την αυτοθυσία ως θέματα ύψιστης τιμής και ο θρησκευτικός φανατισμός λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως συγκολλητική ουσία του ιρανικού καθεστώτος.

Τέταρτον, ως απόρροια της σιιτικής ταυτότητας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η ιρανική ηγεσία δεν είχε ενδοιασμούς για την κατά μέτωπο σύγκρουση με τις σουνιτικές μοναρχίες στα δυτικά παράλια του Κόλπου και την διεύρυνση των εχθροπραξιών σε περιφερειακή κλίμακα. Το δε μένος για το Ισραήλ αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της ιδεολογίας του θεοκρατικού καθεστώτος περίπου μισό αιώνα τώρα.

Πέμπτον, εκτός από την αίσθηση εξαιρετισμού του Ιράν, έπρεπε να είχε ληφθεί υπόψη η αποφασιστικότητα για περιφρούρηση της ισλαμικής επανάστασης και επιβίωση του θεοκρατικού καθεστώτος. Αυτό σημαίνει ότι η ηγεσία της χώρας δεν φοβάται την διεθνή απομόνωση και είναι έτοιμη να φτάσει στα άκρα, χωρίς να υπολογίζει τις επιπτώσεις αυτής της κρίσης στην Μέση Ανατολή, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.

Σε επιχειρησιακό επίπεδο

Έκτον, μετά τον πόλεμο των 12 ημερών τον περασμένο Ιούνιο και τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς στις πυρηνικές του εγκαταστάσεις, το Ιράν προέβη σε εντατική προετοιμασία για την αναμενόμενη νέα σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Φρόντισε να αναβαθμίσει τις επιχειρησιακές του ικανότητες τόσο ως προς το οπλοστάσιό του, όσο και ως προς την οργάνωση των ενόπλων δυνάμεών του. Η αποκέντρωση των στρατιωτικών μονάδων, όπως και η ενίσχυσή τους με πόρους και διοικητική αυτοτέλεια σε τοπικό επίπεδο, διασφαλίζουν το αξιόμαχό τους σε περίπτωση απωλειών στα ανώτατα κλιμάκια του κράτους.

Έβδομον, φαίνεται πως την ανθεκτικότητα του Ιράν στην σύρραξη με τις απείρως ισχυρότερες δυνάμεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχει ενισχύσει και η διακριτική υποστήριξη της Τεχεράνης από την Ρωσία και την Κίνα. Η Μόσχα φέρεται να δίνει στην Τεχεράνη συντεταγμένες πιθανών στόχων, ενώ είναι πιθανό η χρήση του κινεζικού συστήματος γεωεντοπισμού και πλοήγησης BeiDou να συμβάλλει στην αυξημένη ακρίβεια των ιρανικών πληγμάτων στις χώρες του Κόλπου, όπως και στο Ισραήλ.

Όγδοον, είναι φανερό ότι, παρά την συντριπτική υπεροχή της ισραηλινής και αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας και τους ανεμπόδιστους βομβαρδισμούς που υφίσταται το Ιράν, το οπλοστάσιο της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν έχει εξαλειφθεί ακόμη. Σ’ αυτό, ως βασικό στρατηγικό πλεονέκτημα του ιρανικού καθεστώτος, προστίθεται και ο ασύμμετρος πόλεμος φθοράς, στον οποίο καταφεύγει. Οι βαλλιστικοί πύραυλοι και τα φθηνά drones του Ιράν έχουν καταφέρει σε πολλές περιπτώσεις να διαπεράσουν την κατά πολύ ακριβότερη αεράμυνα του Ισραήλ και των γειτονικών χωρών στον Κόλπο.

Σε γεωστρατηγικό επίπεδο

Ένατον, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ πάντα ήταν ένα ισχυρό όπλο στην φαρέτρα της Τεχεράνης και οι ΗΠΑ δεν είχαν προετοιμαστεί επαρκώς γι ’αυτό το ενδεχόμενο. Εξ ου οι εκ των υστέρων εκκλήσεις του Αμερικανού προέδρου για εμπλοκή των δυτικών συμμάχων, παρά το γεγονός ότι δεν τούς συμβουλεύτηκε – και ούτε καν τους ενημέρωσε – πριν την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου. Αυτό και μόνο καταδεικνύει ελλιπή σχεδιασμό από τους επιτελείς του Τραμπ και του Νετανιάχου.

Δέκατον, όλα δείχνουν ότι το δίκτυο των πληρεξουσίων (proxies) του Ιράν δεν έχει εξαρθρωθεί. Παρά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ στην Συρία και την αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ, το Ισραήλ εξακολουθεί να δέχεται επιθέσεις από βορρά και δεσμεύει σημαντικούς πόρους σ’ αυτό το μέτωπο. Οι δε Χούθι της Υεμένης δεν έχουν μπει ακόμη στην εξίσωση και παραμένουν ένα κρυφό ατού της Τεχεράνης εν όψει ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης.

Καθίσταται σαφές, λοιπόν, ότι τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ – που γνωρίζει το Ιράν όσο κανείς άλλος – αιφνιδιάστηκαν με την ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος. Δεν περίμεναν την ένταση και την έκταση των αντιδράσεών του και προφανώς υποτίμησαν την αποφασιστικότητά του. Διατυπώνονται, επίσης, πολλά ερωτήματα για την νομιμότητα και την πολιτική λογική αυτού του πολέμου. Πάντως, ανεξαρτήτως της τελικής έκβασης της σύρραξης, οι ιστορικοί του μέλλοντος θα κρίνουν αυστηρά τόσο το καθεστώς του αμυνόμενου Ιράν όσο ακριβώς και την αποτυχία του επιτιθέμενου αμερικανοϊσραηλινού διδύμου να διαβάσει σωστά τον αντίπαλό του.

(*) Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: kreport.gr

Το άρθρο Πόλεμος στο Ιράν: Γιατί έπεσαν έξω στις εκτιμήσεις τους ΗΠΑ και Ισραήλ;… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Την ώρα που φλέγεται η Μέση Ανατολή και πολιορκείται το Ιράν, είναι εντυπωσιακή η προσεκτική στάση της Κίνας, σημαντικού εταίρου της Τεχεράνης. Ενώ το Πεκίνο κατακεραυνώνει την στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αποφεύγει να στηρίξει το Ιράν εμπράκτως, παρά την στενή εταιρική σχέση μαζί του. Υπενθυμίζεται ότι, με την υποστήριξη της Κίνας και της Ρωσίας, το Ιράν κατέστη πλήρες μέλος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης το 2023 και της ομάδας BRICS ένα χρόνο αργότερα.

H παθητική στάση της Ρωσίας είναι εν πολλοίς αναμενόμενη – η Μόσχα είναι απασχολημένη με τον τετραετή πλέον πόλεμο της Ουκρανίας, στον οποίον δεν έχει καταγάγει την νίκη που θεωρούσε δεδομένη τον Φεβρουάριο του 2022. Ως αποτέλεσμα, έχει παραγκωνιστεί σε μεγάλο βαθμό από το μωσαϊκό της Μέσης Ανατολής. Πού οφείλεται, όμως, η αδράνεια του Πεκίνου σ’ αυτόν τον πόλεμο που ενδέχεται να αναδιατάξει τον συσχετισμό δυνάμεων στον Περσικό Κόλπο και την Ανατολική Μεσόγειο;

Προνομιακός συνομιλητής του Πεκίνου η Τεχεράνη

Παρά τις πολυετείς οικονομικές κυρώσεις που υφίσταται από την Δύση, η Τεχεράνη πάντα ήταν προνομιακός συνομιλητής και πολύτιμος εταίρος του Πεκίνου. Μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα, η Κίνα αγόραζε από το Ιράν πάνω από 1 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως – ποσότητες που αντιστοιχούν σε τουλάχιστον 13% του συνόλου των κινεζικών εισαγωγών αργού πετρελαίου. Την ίδια στιγμή, όμως, το Πεκίνο είναι αναγκασμένο να κρατήσει λεπτές ισορροπίες ανάμεσα στο Ιράν και τις μοναρχίες του Κόλπου, από τις οποίες προμηθεύεται δεκαπλάσιες ποσότητες πετρελαίου σε σύγκριση με τις εισαγωγές από το Ιράν.

Ταυτόχρονα, οι σχέσεις της Τεχεράνης και του Πεκίνου δεν είναι ακριβώς ανέφελες. Τον Μάιο του 2021, οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία 25ετούς διάρκειας για κινεζικές επενδύσεις στο Ιράν αξίας 400 δισ. δολαρίων. Φαίνεται, όμως, πως οι Ιρανοί δυσανασχετούν με πολλούς επαχθείς όρους που επιβλήθηκαν από την κινεζική πλευρά, με αποτέλεσμα η υλοποίηση της συμφωνίας να είναι δυσχερής και με πενιχρά αποτελέσματα. Πέντε χρόνια αργότερα, η αξία των κινεζικών επενδύσεων στο Ιράν θα έπρεπε να είχε ανέλθει στα 80 δισ. δολάρια, ενώ στις αρχές του 2026 ο όγκος τους δεν φαίνεται να ξεπέρασε το ποσό των 3 δισ. δολαρίων.

Μειούμενη η επιρροή της Κίνας στην Μέση Ανατολή

Tην τελευταία τριετία η Κίνα έχει δει την επιρροή της τόσο στο Ιράν όσο και στην ευρύτερη περιοχή να μειώνεται αισθητά. Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023 και όσα ακολούθησαν στην Μέση Ανατολή, το Πεκίνο αναγκάστηκε να καταπιεί απανωτά πικρά χάπια. Η διαμεσολαβητική πρωτοβουλία της Κίνας τον Ιούλιο του 2024 για συμφιλίωση 14 παλαιστινιακών οργανώσεων, μεταξύ των οποίων ήταν η Χαμάς και η Φατάχ, αποδείχθηκε μια διπλωματική πομφόλυγα, με μηδαμινό πρακτικό αποτέλεσμα. Τις δε αρχικές επικριτικές δηλώσεις των Κινέζων αξιωματούχων για τις εχθροπραξίες στην Γάζα και τα ισραηλινά πλήγματα στην Χεζμπολάχ διαδέχθηκε μια πιο ισορροπημένη θέση και η δημόσια αναγνώριση ότι το Ισραήλ δικαιούται να αναδεικνύει την εθνική του ασφάλεια ως ύψιστη προτεραιότητα.

Τον Δεκέμβριο του 2024, η κινεζική ηγεσία αιφνιδιάστηκε με την ανατροπή του Σύρου προέδρου Άσαντ, ο οποίος μόλις το προηγούμενο έτος είχε επισκεφθεί την Κίνα και είχε υπογράψει μνημόνιο για την προσχώρηση της χώρας του στην εμβληματική πρωτοβουλία για τον νέο Δρόμο του Μεταξιού (Belt and Road Initiative). Σ’ αυτήν την εξέλιξη προστέθηκαν και οι ανησυχίες που προκάλεσε στο Πεκίνο η παρουσία μαχητών Ουιγούρων στην μεταβατική κυβέρνηση της Συρίας.

Η επιτυχία του Ισραήλ στο ξεδόντιασμα του λεγόμενου “άξονα της αντίστασης”, τον οποίον απαρτίζουν οι αντιπρόσωποι (proxies) της Τεχεράνης στην Μέση Ανατολή, έπεισε τους Κινέζους ιθύνοντες ότι το βάρος του Ιράν ως περιφερειακής δύναμης βαίνει μειούμενο. Στην συνέχεια, ο πόλεμος των 12 ημερών και ο βομβαρδισμός των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων από τις ΗΠΑ τον Ιούνιο του 2025 επιβεβαίωσε την διαπίστωση ότι η Τεχεράνη δεν είναι υπολογίσιμη στρατιωτική δύναμη. Χείριστη εντύπωση έχει κάνει στο Πεκίνο και η διείσδυση των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών στα ανώτατα κλιμάκια του ιρανικού καθεστώτος.

Από πέρυσι το Ιράν χρησιμοποιεί το κινεζικό σύστημα γεοεντοπισμού και πλοήγησης BeiDou, αλλά το Πεκίνο αρνείται – επισήμως, τουλάχιστον – να πουλήσει όπλα στις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις. Αναφέρεται πως οι Κινέζοι αναλυτές δυσκολεύονται να καταλάβουν την λογική των ιρανικών πληγμάτων σε γειτονικές χώρες ή το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ως απάντηση στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση. Ερμηνεύουν αυτήν την επιλογή τόσο ως ένδειξη αδυναμίας και απελπισίας των Φρουρών της Επανάστασης όσο και ως τελείως αντιπαραγωγική κίνηση.

Αλλά η αποδυνάμωση και η απομόνωση του Ιράν δεν είναι ο μόνος λόγος, για τον οποίον η Κίνα δείχνει να αποστασιοποιείται από την Τεχεράνη. Παρά την παραδοσιακή προσήλωσή του σε “πραγματιστική” εξωτερική πολιτική, το Πεκίνο καλείται εκ των πραγμάτων να επανεξετάσει την συνεργασία του μ’ ένα θεοκρατικό καθεστώς που θέτει ως διακηρυγμένο στόχο του την εξάλειψη του Ισραήλ κι έχει ως αποστολή του την εξαγωγή σιιτικού φονταμενταλισμού στην κατά πλειοψηφία σουνιτική Μέση Ανατολή.

Το Πεκίνο βλέπει ότι ακυρώνεται η διαμεσολάβησή του μεταξύ του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας τον Μάρτιο του 2023, η οποία διατυμπανίστηκε ως μεγάλη επιτυχία της κινεζικής διπλωματίας. Ο ρόλος του Ιράν ως μόνιμης πηγής εντάσεων και περιφερειακής αστάθειας δεν συνάδει με τα συμφέροντα της Κίνας, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την σταθερότητα στην περιοχή και την εγγυημένη ροή υδρογονανθράκων του Κόλπου.

Η επιτήδεια ουδετερότητα του Πεκίνου στην σημερινή κρίση εγείρει το ερώτημα αν η Κίνα είναι απλά προσεκτική ή κατ’ ουσίαν ανήμπορη να διαδραματίσει ρόλο στην επίλυση των περιφερειακών συγκρούσεων, αφήνοντας τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να έχουν τον πρώτο λόγο στην περιοχή. Σίγουρα, πάντως, το βάρος του Πεκίνου έχει περιοριστεί στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Εμπεδώνεται η πεποίθηση ότι η Κίνα είναι στην καλύτερη περίπτωση οικονομικός εταίρος, ως πηγή επενδυτικών κεφαλαίων (ως επί το πλείστον, εν είδει δανεισμού) και τεχνολογιών και, πάντως, όχι πάροχος ή εγγυητής ασφάλειας.

Πώς βλέπει το Πεκίνο την επόμενη μέρα;

Ενώ η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν δεν είναι εύκολη υπόθεση και δεν θεωρείται πιθανή σ’ αυτό το στάδιο, η συζήτηση και μόνο γι’ αυτό το ενδεχόμενο θέτει σοβαρό δίλημμα για το Πεκίνο. Βέβαια, την Κίνα θα την βόλευε να συνεργάζεται με έναν εταίρο λιγότερο συγκρουσιακό και πιο προβλέψιμο. Σίγουρα, όμως, δεν θα ήθελε να δει στην Τεχεράνη μια κυβέρνηση φιλοδυτική και, επομένως, αντίθετη στην “σταυροφορία” του Πεκίνου κατά της Δύσης.

Το δεύτερο σενάριο που φαντάζει και πιο πιθανό προς το παρόν είναι ένα Ιράν με το ίδιο θεοκρατικό καθεστώς, ηττημένο και διεθνώς απομονωμένο, με το οποίο το Πεκίνο θα διατηρήσει την εταιρική σχέση του, αλλά με χαμηλότερους ρυθμούς και πιο χαμηλούς τόνους. Συγχρόνως, θα έχει συναλλαγές με όλους στην περιοχή, αναγνωρίζοντας όμως την υπεροχή του Ισραήλ και των ΗΠΑ. Στην περίπτωση αυτή, η Κίνα θα κληθεί να ασκήσει την “στρατηγική υπομονή” που συχνά τής αποδίδεται, περιμένοντας μια πιο ευνοϊκή διάταξη στην Μέση Ανατολή, η οποία ούτως ή άλλως δεν φημίζεται για την σταθερότητά της.

Το τρίτο σενάριο – και το χειρότερο όλων – είναι αυτό που σχετίζεται με την πλήρη κατάρρευση του Ιράν ως κρατικής οντότητας, με απρόβλεπτες συνέπειες για την περιοχή. Πρόκειται για ένα σενάριο που θα παραπέμπει στο Ιράκ μετά το 2003 ή την Συρία και την Λιβύη μετά την Αραβική Άνοιξη, αλλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Ενώ το ενδεχόμενο αυτό δεν θεωρείται το πιο πιθανό υπό τις σημερινές συνθήκες, θα αποτελούσε εξαιρετικά σοβαρή πρόκληση για το σύνολο της διεθνούς κοινότητας και η Κίνα θα πρέπει να αποδείξει ότι όντως είναι ένας από τους πυλώνες της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Όχι μόνο σε επίπεδο επιδεικτικού και ανούσιου διπλωματικού ακτιβισμού, αλλά ως πραγματική στρατιωτική ειρηνευτική δύναμη και ως πηγή χρηματοδότησης για την ανοικοδόμηση του Ιράν.

*Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: kreport.gr

Το άρθρο Γιατί αποστασιοποιείται η Κίνα από το Ιράν;… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ηαπόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αναστείλει τους «ανταποδοτικούς δασμούς» για τρεις μήνες για όλες τις χώρες πλην της Κίνας δείχνει ανάγλυφα την στρατηγική του στόχευση – να αντιπαρατεθεί με τον Ασιατικό γίγαντα, τον οποίο τόσο οι Ρεμπουμπλικανοί όσο και οι Δημοκρατικοί στις Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν τον αριθμόν ένα αντίπαλο της χώρας. Όσο περνούν οι μέρες, γίνεται σαφές ότι η Κίνα είναι ο κύριος στόχος του Τραμπ. Οι διαδοχικές αυξήσεις των δασμών εκατέρωθεν δίνουν την αίσθηση ενός chicken game μεταξύ των δύο μονομάχων, με το ερώτημα που πλανάται: Ποιος θα λυγίσει πρώτος;

Ο κλοιός γύρω από την Κίνα

Υπάρχουν βέβαια και πολλά άλλα ερωτήματα, ξεκινώντας από το στρατηγικό σκεπτικό πίσω από τον εμπορικό πόλεμο που κήρυξε ο Αμερικανός πρόεδρος στο σύνολο σχεδόν της υφηλίου. Πληθαίνουν οι ενδείξεις ότι ήταν μια παρορμητική απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ παρά ένα καλά επεξεργασμένο σχέδιο κι αυτό ενδεχομένως εξηγεί τις συνεχείς παλινωδίες του Αμερικανού προέδρου. 

Σημαντικό ρόλο στην τρίμηνη αναστολή των ανταποδοτικών δασμών φέρονται να διαδραμάτισαν ο Σκοτ Μπέσεντ και ο Χάουαρντ Λούτνικ, υπουργοί Οικονομικών και Εμπορίου, αντίστοιχα. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, το επιχείρημά τους ήταν πως η κίνηση αυτή βάζει την Κίνα σε «υγειονομικό κλοιό», ενώ αποτελεί φιλική χειρονομία προς πολλές άλλες χώρες.

Ως προς τους πραγματικούς λόγους γι’ αυτήν την αλλαγή πλεύσης, ο ισχυρισμός του Τραμπ ότι πολλές κυβερνήσεις τον παρακαλούν για διαπραγματεύσεις και διμερείς συμφωνίες με τις ΗΠΑ δεν είναι ιδιαίτερα πειστικός. Ούτε ευσταθεί η θεωρία ότι έπιασε τόπο η μπλόφα του Αμερικανού προέδρου και γι’ αυτό «πάγωσε» τους δασμούς για 90 μέρες.

Όλα δείχνουν ότι η μεταστροφή του Αμερικανού προέδρου σημειώθηκε υπό τους καταναγκασμούς των αγορών. Καθοριστικοί παράγοντες υπήρξαν οι έντονες αναταράξεις στα χρηματιστήρια και οι πιέσεις από τους «κολοσσούς» της τεχνολογίας, αλλά και η άνοδος των επιτοκίων στα δεκαετή ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου.

Ταυτόχρονα, δημοσκόπηση του οργανισμού Pew Research Center που διενεργήθηκε στα τέλη Μαρτίου δείχνει ότι πολλοί Αμερικανοί πολίτες ανησυχούν για τις επιπτώσεις του εμπορικού πολέμου και φοβούνται κυρίως τον πληθωρισμό. Η ειρωνεία είναι ότι η πολύ πιθανή αύξηση των τιμών στις ΗΠΑ θα διαψεύσει την υπόσχεση του Τραμπ να ελέγξει τον πληθωρισμό και το υψηλό κόστος ζωής. Δεν αποκλείεται το πρόβλημα αυτό που χρεώθηκε στην προηγούμενη κυβέρνηση και ώς ένα βαθμό επανέφερε τον Τραμπ στην εξουσία να το αντιμετωπίσει ο ίδιος κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του.

Πιθανολογείται ότι το ριψοκίνδυνο παιχνίδι του Τραμπ αποβλέπει σε παραχωρήσεις εκ μέρους του Πεκίνου, ώστε να μειωθεί το αμερικανικό έλλειμμα στο διμερές εμπόριο. Το 2024, το αμερικανικό έλλειμμα στο εμπόριο αγαθών έναντι της Κίνας ανήλθε περίπου σε 295 δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, ακόμη κι αν επιτευχθεί αυτός ο βραχυπρόθεσμος στόχος, ενδέχεται σε βάθος χρόνου η Κίνα να καταστεί πιο αυτάρκης, λιγότερο εξαρτημένη από τις ΗΠΑ και, ως εκ τούτου, λιγότερο διαλλακτική. 

H απάντηση της Κίνας

Στην άλλη πλευρά του Ειρηνικού Ωκεανού, η Κίνα περίμενε τις αμερικανικές πιέσεις, αν και πιθανώς όχι την σφοδρότητά τους. Απηχώντας την επίσημη ρητορεία του Πεκίνου, έγκριτοι Κινέζοι σχολιαστές μετακινούνται από την πρότερη συζήτηση για αυτοσυγκράτηση και υιοθετούν πιο μαχητικό τόνο στις προβλέψεις τους για την περαιτέρω πορεία των σινοαμερικανικών σχέσεων. Επιχειρηματολογούν ότι οι δασμοί που έχει εξαγγείλει ο Αμερικανός πρόεδρος βασίζονται σε πρόχειρους υπολογισμούς και δείχνουν πολιτική μυωπία, καθώς ο εμπορικός πόλεμος που κήρυξε ο Ντόναλντ Τραμπ θα αποδειχθεί μπούμερανγκ και εν τέλει θα ωφελήσει την Κίνα.

Την ίδια στιγμή, όμως, αποτελούν σταθερή επωδό οι δηλώσεις ότι η Κίνα παραμένει ανοικτή για διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ. Η δημόσια συζήτηση για τις επιπτώσεις του εμπορικού πολέμου στην κινεζική οικονομία είναι υποτονική, πιθανότατα σκοπίμως και κατόπιν άνωθεν εντολής, αν και αναγνωρίζεται πως οι υψηλοί αμερικανικοί δασμοί δεν μπορεί παρά να δυσχεράνουν τη θέση της Κίνας. Ταυτόχρονα, κυριαρχεί η άποψη πως η πλήρης αποσύνδεση (decoupling) από την αμερικανική οικονομία είναι ανέφικτη και δεν αποτελεί ρεαλιστική προοπτική, ενώ διαφαίνεται απόλυτη συναίνεση στην ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από τις εξαγωγές στις ΗΠΑ.

Τρόπον τινά, η Κίνα είναι αποδυναμωμένη σε σύγκριση με το 2018, καθώς έκτοτε βίωσε την πανδημία, την φούσκα των ακινήτων και την απαρχή της δημογραφικής της συρρίκνωσης. Ωστόσο, παρά την επιβραδυνόμενη οικονομία της, η Κίνα δείχνει να είναι σε καλύτερη κατάσταση να αντέξει έναν παρατεταμένο εμπορικό πόλεμο, χάρη στον ασφυκτικό έλεγχο που ασκεί το μονοκομματικό της σύστημα στην κινεζική κοινωνία. Το Πεκίνο δεν κινδυνεύει από πολιτική αστάθεια, ενώ αντίθετα η κυβέρνηση Τραμπ ενδέχεται να αντιμετωπίσει αμφιβήτηση στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026 σε περίπτωση που δεν τιθασεύσει τον υψηλό πληθωρισμό και δεν επαναφέρει την αμερικανική οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης σύντομα.

Ως απάντηση στις διαφαινόμενες προκλήσεις, η κινεζική ηγεσία προκρίνει τρεις άξονες δράσης. Πρώτον, θεωρείται βέβαιο ότι μεγάλο μέρος των κινεζικών εξαγωγών θα ανακατευθυνθεί προς τις αγορές στην Ευρώπη, όπως και στην Νοτιοανατολική Ασία και άλλες οικονομίες στον Παγκόσμιο Νότο. Δεύτερον, πληθαίνουν τα σχόλια Κινέζων οικονομολόγων -πάντα προσεκτικά διατυπωμένα, για να μην προκαλέσουν την μήνιν της κινεζικής ηγεσίας- για την υπερχειλίζουσα παραγωγή στον μεταποιητικό τομέα της χώρας και την επικίνδυνη εξάρτηση από εξαγωγές, οι οποίες οδηγούν στην ανέγερση προστατευτικών τειχών και αυξανόμενες τριβές με πολλές χώρες όχι μόνο στη Δύση, αλλά και στον Παγκόσμιο Νότο. 

Τρίτον, θα ενταθούν οι προσπάθειες των κινεζικών αρχών για τόνωση της -διαχρονικά αναιμικής- εγχώριας κατανάλωσης ως αντίβαρο στις μειωμένες εξαγωγές προς τις ΗΠΑ κι άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες. Εκτιμάται ότι αυτή η δέσμη μέτρων θα συμβάλει στην ενίσχυση της αυτάρκειας της κινεζικής οικονομίας και τη συνέχιση των υψηλών ονομαστικών ρυθμών ανάπτυξης, ακόμη κι αν δεν επιτευχθεί ο φετινός στόχος για μεγέθυνση της οικονομίας κατά «περίπου 5%». 

Επιπροσθέτως, η φαρέτρα της Κίνας περιέχει κι άλλα όπλα, η πιθανή χρήση των οποίων δεν ανακοινώνεται επισήμως, για να μην χαθεί το στοιχείο του αιφνιδιασμού. Σε αυτά συγκαταλέγονται η μαζική πώληση ομολόγων του αμερικανικού Δημοσίου, η απαγόρευση εξαγωγών σπάνιων γαιών στις ΗΠΑ ή ακόμη και η υποτίμηση του κινεζικού νομίσματος ρενμιμπί (γιουάν), προκειμένου να τονωθούν οι κινεζικές εξαγωγές.

Όσον αφορά τα αγροτικά προϊόντα, τα οποία αντιπροσωπεύουν την πλειοψηφία των εισαγωγών από τις ΗΠΑ, η Κίνα θα στραφεί σε άλλες χώρες. Παραδείγματος χάριν, το Πεκίνο είχε ήδη δημιουργήσει εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ και έκτοτε έχουν αυξηθεί οι εισαγωγές σόγιας από τη Βραζιλία.

Η ΕΕ εν μέσω της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Κίνας

Η Κίνα διείδε στους εξοντωτικούς δασμούς του Τραμπ την ευκαιρία να επαναπροσεγγίσει την Ευρώπη ως στρατηγικό εταίρο, μια πάγια επιδίωξη της κινεζικής ηγεσίας. Σημειωτέον, πριν από λίγες μέρες η ΕΕ και η Κίνα κατέληξαν σε συμφωνία για τον καθορισμό ελάχιστων τιμών για τα εισαγόμενα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα, αντί των ευρωπαϊκών δασμών που επιβλήθηκαν πέρυσι. Ενώ η ρύθμιση αυτή κατ’ ουσίαν ισοδυναμεί με τους υφιστάμενους δασμούς της ΕΕ, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα κάπως καλύτερο κλίμα ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Ωστόσο, το γεγονός ότι το πάγωμα των δασμών διάρκειας 90 ημερών περιλαμβάνει την ΕΕ κι όχι την Κίνα έδειξε στο Πεκίνο ότι οι διατλαντικές σχέσεις δεν έχουν διαρραγεί τελείως, ενώ η Κίνα παραμένει στο στόχαστρο της Ουάσινγκτον. Ίσως γι’ αυτόν τον λόγο οι Κινέζοι ιθύνοντες δεν περιμένουν πολλά από την επαναπροσέγγιση με την ΕΕ. Ορισμένοι Κινέζοι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι αναταράξεις στις διατλαντικές σχέσεις δεν μπορούν να εξαλείψουν την στρατηγική εξάρτηση της Ευρώπης από τις ΗΠΑ και η συζήτηση για την στρατηγική αυτονομία της ΕΕ εστιάζεται σε θέματα τακτικής και προσαρμογής παρά στην προοπτική ουσιαστικής απομάκρυνσης από την Αμερική. Ενδέχεται αυτό να εξηγεί την απόφαση του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ να μην παραστεί στη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Κίνας τον ερχόμενο Ιούλιο.

Κινέζοι σχολιαστές που εν πολλοίς εκφράζουν το πνεύμα των συζητήσεων στο προεδρικό μέγαρο Zhongnanhai υπογραμμίζουν ότι η ΕΕ δεν έχει αποκηρύξει την στρατηγική απομείωσης κινδύνων (de-risking) έναντι της Κίνας. Τονίζουν δε τον υψηλό βαθμό εξάρτησης της ΕΕ από τις ΗΠΑ όχι μόνο στο πεδίο της οικονομίας, αλλά και ως προς την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας πάνω από την Ευρώπη. Θυμίζουν, επίσης, τον τριπλό ευρωπαϊκό ορισμό της Κίνας ως «εταίρου, ανταγωνιστή και συστημικού αντιπάλου», με τη βελόνα να μετακινείται σταθερά προς το τελευταίο σκέλος. Σύμφωνα, λοιπόν, μ’ αυτήν τη σχολή σκέψης, η όποια αναθέρμανση μεταξύ Πεκίνου και Βρυξελλών μπορεί να έχει μόνον τακτικό κι όχι στρατηγικό χαρακτήρα.

Σε ό,τι αφορά τις ευρωκινεζικές οικονομικές σχέσεις, σε πρόσφατη έκθεση του MERICS, κορυφαίου ευρωπαϊκού ινστιτούτου στον τομέα των κινεζικών σπουδών, επισημαίνεται ότι το αναπτυξιακό μοντέλο της Κίνας εξακολουθεί να βασίζεται στις υπερβολικές -παρότι συχνά ζημιογόνες- επενδύσεις στη μεταποίηση, με αποτέλεσμα να παράγονται τεράστιες ποσότητες προϊόντων που η εγχώρια αγορά δεν μπορεί να απορροφήσει. Ως προτάσεις πολιτικής, στην έκθεση υποδεικνύονται ο στενότερος συντονισμός μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ και η σφυρηλάτηση διεθνούς συνασπισμού με άλλους εταίρους και ομοϊδεάτες. Όσο ευρύτερος είναι αυτός ο συνασπισμός, τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι η αντιμετώπιση του αθέμιτου κινεζικού ανταγωνισμού και τόσο πιο δύσκολο θα είναι για το Πεκίνο να προβεί σε μαζικά αντίποινα κατά της Ευρώπης. Θα ήταν αφέλεια από την πλευρά της ΕΕ να ελπίζει ότι η Κίνα θα δεχθεί αυτοβούλως να περιορίσει τα τεράστια εμπορικά πλεονάσματά της. Το φαινόμενο αυτό, καταλήγουν οι συγγραφείς της έκθεσης, δεν είναι παροδικό, αλλά δομικό γνώρισμα του κινεζικού οικονομικού μοντέλου. 

Διευθέτηση διά της κλιμάκωσης;

Η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει την τρέχουσα περίοδο δυσχεραίνει την διατύπτωση αξιόπιστων προβλέψεων. Το μόνο βέβαιο είναι ότι αναμένονται αναγκαστική αναδιάρθρωση των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων και σημαντικές γεωπολιτικές ανακατατάξεις, εν μέσω επιβράδυνσης της παγκόσμιας οικονομίας. Επισημαίνεται από πολλούς αναλυτές ότι ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει την ανασύσταση της διεθνούς τάξης πραγμάτων με αλυσοπρίονο στο χέρι, κάτι που προκαλεί φόβο και πανικό παρά προδιαθέτει για εποικοδομητικές συζητήσεις και συναινετικές λύσεις. Εκφράζονται, μάλιστα, φόβοι πως ο εμπορικός πόλεμος που κήρυξε ο Αμερικανός πρόεδρος, με βασικό αντίπαλο την Κίνα, μπορεί να οδηγήσει σε καθοδικό οικονομικό σπιράλ παγκοσμίων διαστάσεων.

Η Κίνα εμφανίζεται εξίσου ανυποχώρητη, καθώς έχει τις δικές της φιλοδοξίες μακροπρόθεσμα να καταστεί η μεγαλύτερη δύναμη στην υφήλιο, υποκαθιστώντας τις ΗΠΑ. Σημειώνεται, όμως, ότι στην παρούσα φάση το Πεκίνο δεν αποκλείει κατηγορηματικά τη σύναψη συμφωνίας με την Ουάσινγκτον, εφόσον πέσουν οι τόνοι της αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο δυνάμεων. Μένει να δούμε αν ο Τραμπ ο deal maker θα είναι διατεθειμένος για ένα grand bargain με την Κίνα. Τους επόμενους μήνες θα φανεί αν η κλιμάκωση της σινοαμερικανικής μονομαχίας αποτελεί πρελούδιο προς μια διευθέτηση ή την απαρχή της τέλειας καταιγίδας.

* Πλάμεν Τόντσεφ, Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: liberal.gr

Το άρθρο Το Chicken Game ΗΠΑ – Κίνας και στη μέση η ΕΕ… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ο Πλάμεν Τόντσεφ, επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ), μιλά στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη αναλύοντας το σύνθετο πλαίσιο των σινοαμερικανικών σχέσεων εν καιρώ «δασμολαγνείας Τραμπ» και στον απόηχο των μεγάλης κλίμακας κινεζικών αεροναυτικών ασκήσεων γύρω από την Ταϊβάν.

Υπό διαμόρφωση τελεί ακόμη η συνολική στρατηγική Τραμπ έναντι του Πεκίνου, επισημαίνει ο κ. Τόντσεφ, εκτιμώντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος, «με την αυτοπεποίθησή του ότι είναι δεινός deal maker, θα προτιμούσε να κλείσει μια στρατηγική συμφωνία με την Κίνα, ένα grand bargain, όπου η Ταϊβάν θα είναι μέρος ενός ευρύτερου ‘πακέτου’ οικονομικών και γεωπολιτικών θεμάτων» -και αυτό είναι κάτι που ανησυχεί την Ταϊπέι. Ως προς την κινεζική ηγεσία, ο Πλάμεν Τόντσεφ αναφέρει ότι δεν θα ήθελε να φτάσει στα άκρα, αλλά εξηγεί γιατί τρόπον τινά είναι παγιδευμένη στο στόχο της πάση θυσία να προσαρτήσει την αυτοδιοικούμενη νήσο.

Σαφέστερη εικόνα για την πορεία των σινοαμερικανικών σχέσεων ίσως προκύψει τους επόμενους μήνες, στην κυοφορούμενη Σύνοδο Κορυφής, πιθανώς τον Ιούνιο, όμως και πάλι δύσκολα θα μπορέσει μία κατ’ ιδίαν συνάντηση Τραμπ-Σι να αντισταθμίσει το χαμηλό βαρομετρικό στις διμερείς σχέσεις. Διότι θεωρείται απίθανο οι ΗΠΑ να αποδεχθούν να χάσουν το στάτους της μεγαλύτερης δύναμης στον κόσμο, αλλά ούτε και η Κίνα θα συμβιβαστεί με κάτι λιγότερο από την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία, σύμφωνα με τον επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων.

Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης:

Κύριε Τόντσεφ, η Κίνα δεν άργησε να ανταποδώσει την αύξηση των δασμών που εξήγγειλε ο Ντόναλντ Τραμπ και δείχνει να μην φοβάται τον εμπορικό πόλεμο;

Η Κίνα δεν θέλει τον εμπορικό πόλεμο, γιατί οι εξαγωγές της είναι ο μόνος αξιόπιστος κινητήρας ανάπτυξης που διαθέτει αυτήν την περίοδο εν μέσω της επιβράδυνσης της οικονομίας της και της αναιμικής εγχώριας κατανάλωσης. Σημειώστε ότι στην Κίνα αντιστοιχεί το 35% της παγκόσμιας μεταποίησης, αλλά μόνο το 13% της κατανάλωσης σε διεθνή κλίμακα – άρα, αναγκάζεται να διοχετεύει στο εξωτερικό την υπερχειλίζουσα παραγωγή της, προκειμένου να αντιμετωπίσει την επιβράδυνση. Πέρυσι εξήγαγε στις ΗΠΑ προϊόντα αξίας άνω των 430 δισ. δολαρίων, δηλαδή το 2,3% του ΑΕΠ της. 

Παρόλα αυτά, το Πεκίνο είναι υποχρεωμένο να απαντήσει στην δασμολαγνεία του Τραμπ για λόγους οικονομικούς και πολιτικούς. Άλλωστε, η κινεζική ηγεσία είχε προετοιμαστεί γι’ αυτήν την αντιπαράθεση και διαθέτει αρκετά όπλα στη φαρέτρα της. Αυτά περιλαμβάνουν από την πρόσθετη δασμολόγηση εισαγόμενων από τις ΗΠΑ αγροτικών προϊόντων, με στόχευση στον σκληρό πυρήνα της εκλογικής βάσης του Ντόναλντ Τραμπ, μέχρι την απαγόρευση εξαγωγής σπάνιων γαιών κι άλλων κρίσιμων μεταλλευμάτων, τα οποία είναι απαραίτητα σε πολλούς τομείς της αμερικανικής βιομηχανίας. 

Είναι σαφές, όμως, ότι μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας διεξάγεται ταυτόχρονα και μία μεγάλη διαπραγμάτευση, έστω και με τη μορφή εμπορικού πολέμου, απειλών και εκβιασμών. Αυτό έχει να κάνει με την στρατηγική τους αντιπαλότητα που είναι κυρίως γεωπολιτική.

Καθώς ανεφέρεστε στο γεωπολιτικό πεδίο, το πιο ακανθώδες ζήτημα στην σινοαμερικανική ατζέντα φαίνεται να είναι η Ταϊβάν. Ποια θα είναι η επίπτωση των δασμών Τραμπ στην Ταϊβάν, η οποία παραδοσιακά βρίσκεται υπό την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, αλλά είναι και παγκόσμιος κόμβος παραγωγής τσιπ;

Η Ταϊβάν πράγματι κατέχει κομβική θέση παγκοσμίως στην παραγωγή μικροτσίπ τελευταίας γενιάς, μεγέθους έως και τριών νανομέτρων, τα οποία έχουν εφαρμογή στις τεχνολογίες αιχμής στις τηλεπικοινωνίες, την τεχνητή νοημοσύνη, την διαστημική έρευνα ή τα προηγμένα οπλικά συστήματα. Πέρυσι η Ταϊβάν είχε πλέονασμα ύψους 74 δισ. δολαρίων στο εμπόριό της με τις ΗΠΑ, κυρίως χάρη στις πωλήσεις υπολογιστών και ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, αλλά σημειώστε ότι οι ημιαγωγοί δεν υπόκεινται στους νέους δασμούς που εξήγγειλε ο Ντόναλντ Τραμπ. 

Οι αρχές της αυτοδιοικούμενης νήσου αντέδρασαν έντονα στην αύξηση των αμερικανικών δασμών στα προϊόντα της κατά 32%, ενώ άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες επιβαρύνονται με χαμηλότερους «ανταποδοτικούς» δασμούς – η Νότια Κορέα με 25%, η Ιαπωνία με 24%, η ΕΕ με 20%, κ.λπ. Η Ταϊβάν επιχειρηματολογεί ότι το πλέονασμά της έναντι των ΗΠΑ οφείλεται στην μεγάλη ζήτηση για τις τεχνολογίες της κι όχι σε δασμολογικά ή άλλου τύπου εμπόδια στις εισαγωγές αμερικανικών προϊόντων. 

Οι αρχές της Ταϊβάν αιφνιδιάστηκαν με το 32% και για έναν πρόσθετο λόγο – είχαν κάνει προσπάθειες να εξευμενίσουν την Ουάσινγκτον με την επένδυση της TSMC, ύψους 100 δισ. δολαρίων, σε εργοστάσιο ημιαγωγών στην Αριζόνα. Αποδεικνύεται, όμως, ότι ούτε αυτά βοήθησαν την Ταϊπέι να βελτιώσει τη θέση της έναντι του Λευκού Οίκου.

Τις προηγούμενες ημέρες διεξήχθησαν για πολλοστή φορά αεροναυτικές ασκήσεις των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων γύρω από την Ταϊβάν. Επρόκειτο για «πρόβες» ενός επικείμενου πολέμου ή για ηχηρό πολιτικό μήνυμα του Πεκίνου; 

Ναι, πράγματι την προηγούμενη εβδομάδα διεξήχθησαν μεγάλης κλίμακας στρατιωτικές ασκήσεις και, μάλιστα, με πραγματικά πυρά. Οι ασκήσεις αυτές είναι πολύ χρήσιμες για τον κινεζικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό, όπως είναι η επίσημη ονομασία του. Αφενός, είναι χρήσιμες γιατί η Κίνα έχει να εμπλακεί σε τακτικό πόλεμο από το 1979 και επιδιώκει να βελτιώσει τον συντονισμό και τη διαλειτουργικότητα των ενόπλων δυνάμεών της. Αφετέρου, είναι αυτό ακριβώς που λέτε – πρόβες για ενδεχόμενη εισβολή στην Ταϊβάν και επεξεργασία διαφόρων σεναρίων για την πραγματοποίηση της απόβασης, έαν ληφθεί τέτοια απόφαση. Βέβαια, οι αρχές της Ταϊβάν, όπως και οι επιτελείς του αμερικανικού Πενταγώνου, παρακολουθούν προσεκτικά αυτόν τον αεροναυτικό αποκλεισμό και επίσης εξάγουν πολύ χρήσιμα συμπεράσματα για το πώς θα μπορούσε θα επιχειρηθεί ενδεχόμενη επίθεση της Κίνας στην αυτοδιοικούμενη νήσο. 

Ταυτόχρονα, οι ασκήσεις αυτές στέλνουν ηχηρά μηνύματα με πολλούς αποδέκτες – κυρίως στην Ταϊπέι και την αμερικανική πλευρά. Στην περίπτωση των ΗΠΑ, το Πεκίνο δοκιμάζει τα όρια ανοχής και τις κόκκινες γραμμές της Ουάσινγκτον, σε μια περίοδο που δεν φαίνεται να έχει αποκρυσταλλωθεί ακόμη η στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ έναντι της Κίνας.

Είναι πιο ασφαλής ή πιο ευάλωτη η Ταϊβάν στην δεύτερη θητεία του Τραμπ; Αρκούν οι διαβεβαιώσεις του υπουργού Άμυνας Χέγκσεθ περί στιβαρής αμερικανικής αποτροπής στον Ινδο-Ειρηνικό, ώστε να καθησυχάσει τους φόβους που έχει γεννήσει στην Ταϊπέι η συναλλακτική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ; 

Έχω την εντύπωση ότι ο Αμερικανός πρόεδρος, με την αυτοπεποίθησή του ότι είναι δεινός deal maker, θα προτιμούσε να κλείσει μια στρατηγική συμφωνία με την Κίνα, ένα grand bargain, όπου η Ταϊβάν θα είναι μέρος ενός ευρύτερου «πακέτου» οικονομικών και γεωπολιτικών θεμάτων. Λόγου χάρη, εάν η κινεζική ηγεσία αποδεχθεί σημαντικές παραχωρήσεις στο εμπόριο και τις επενδύσεις, ο Ντόναλντ Τραμπ θα ήταν ίσως πιο διαλλακτικός με το Πεκίνο στο θέμα της Ταϊβάν και στην Ταϊπέι πράγματι φοβούνται ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Σημειώστε, όμως, ότι η ενσωμάτωση της Ταϊβάν στην κινεζική επικράτεια, είτε ειρηνικά είτε με τη βία, θα διασπάσει την λεγόμενη «πρώτη αλυσίδα νήσων», δηλαδή το τόξο από το Χοκάϊντο της Ιαπωνίας μέχρι τις Φιλιππίνες και τις βόρειες ακτές του Βόρνεο που αποτελεί ανάχωμα κατά της Κίνας και δυσχεραίνει την πρόσβασή της στον Ειρηνικό Ωκεανό. Η προοπτική αυτή θα προκαλούσε αντιδράσεις στην αμερικανική στρατιωτική ελίτ, παρά την παντοδυναμία του προέδρου Τραμπ. Και δεν είναι τυχαίο ότι η αντιπαλότητα με την Κίνα είναι το μόνο θέμα, στο οποίο υπάρχει κάποια συναίνεση μεταξύ Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών στις ΗΠΑ.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να βρίσκεται η Κίνα κοντά σε μία εισβολή στη νήσο που εδώ και οκτώ δεκαετίες θέλει να ελέγξει; 

Ξέρετε ότι η Κίνα διατρανώνει με κάθε ευκαιρία την απόλυτη αποφασιστικότητά της να εντάξει την Ταϊβάν στην επικράτειά της και δεν αποκλείει τη χρήση βίας, όπως υποδηλώνουν και οι στρατιωτικές ασκήσεις γύρω από την αυτοδιοικούμενη νήσο. Την ίδια στιγμή, όμως, αποτελεί επτασφράγιστο μυστικό το πώς θα κινηθεί η Κίνα, π.χ. το πότε και κυρίως εάν θα ληφθεί η απόφαση για εισβολή.

Άλλωστε, πριν αποφασίσει να επιχειρήσει απόβαση στην Ταϊβάν, η Κίνα έχει στη διάθεσή της κι άλλους μοχλούς πίεσης, όπως είναι ο μερικός ή πλήρης αεροναυτικός αποκλεισμός και ο οικονομικός στραγγαλισμός της νήσου. Ταυτόχρονα, είναι σε εξέλιξη ένας καθημερινός ψυχολογικός πόλεμος, με ένα «τσουνάμι» προπαγανδιστικών μηνυμάτων της Κίνας, με προηγμένα τεχνικά μέσα και deep fakes που έχουν στόχο να παραπλανήσουν τους χρήστες των social media και να τους στρέψουν κατά της ηγεσίας της νήσου. Προφανώς, μέρος αυτού του ψυχολογικού πολέμου είναι και οι στρατιωτικές ασκήσεις γύρω από την Ταϊβάν.

Θα σάς έλεγα ότι η κινεζική ηγεσία δεν θα ήθελε να φτάσει στα άκρα, αλλά τρόπον τινά είναι παγιδευμένη στο στόχο της πάση θυσία να προσαρτήσει την αυτοδιοικούμενη νήσο. Και αυτό καθιστά την Ταϊβάν μία από τις πιο επικίνδυνες εστίες ανάφλεξης στον κόσμο. 

Εάν όντως αποφασίσει η Κίνα να εισβάλει στην Ταϊβάν, ποιος θα μπορούσε να είναι ο πιθανός χρόνος της απόβασης, έστω κατά προσέγγιση;

Δεν ξέρω αν υπάρχει κάποιος στην πλανήτη Γη που μπορεί να απαντήσει σ’αυτήν την ερώτηση! Δύο μόνο πράγματα θα μπορούσα να πω κι αυτά ως υποθέσεις εργασίας. Το ένα σχετίζεται με τις ενδείξεις ότι ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ θα ήθελε η ενσωμάτωση της Ταϊβάν στην επικράτεια της Κίνας να συνδεθεί με το όνομά του ως προσωπική του παρακαταθήκη. Η τρέχουσα προεδρική θητεία του λήγει το 2027, ενώ δεν υπάρχει κανένα σοβαρό κώλυμα να παραμείνει στην εξουσία άλλη μια πενταετία, έως το 2032, εφόσον το επιτρέπει η υγεία του. 

Δεύτερον, έλεγα προηγουμένως ότι η κινεζική ηγεσία είναι παγιδευμένη στο στόχο της προσάρτησης της Ταϊβάν ήδη από το 1949 και ειδικά τώρα που χρειάζεται ένα νέο αφήγημα. Μέχρι το 2010 η Κίνα αναπτυσσόταν με διψήφιους ρυθμούς μεγέθυνσης, αλλά εδώ και 15 χρόνια η οικονομία της επιβραδύνεται σταθερά. Προσθέστε σ’ αυτά την πανδημία, τη φούσκα των ακινήτων και την δημογραφική συρρίκνωση της Κίνας. Εάν μέχρι πρότινος η άνοδος του βιοτικού επιπέδου των Κινέζων πολιτών ήταν η πηγή νομιμοποίησης του μη εκλεγμένου Κομμουνιστικού Κόμματος, τώρα η ηγεσία του χρειάζεται επειγόντως ένα νέο πειστικό αφήγημα που είναι το «όνειρο της εθνικής αναγέννησης και ολοκλήρωσης». Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, γιατί έχει τόση σημασία για το Πεκίνο η προσάρτηση της Ταϊβάν.

Και όσον αφορά την ηγεσία της ίδιας της Ταϊβάν, ποια είναι η στρατηγική της;

Κατ’ αρχάς, οι αρχές της Ταϊβάν έχουν εξαγγείλει αύξηση των αμυντικών δαπανών από 2,5% σε 3% του ΑΕΠ, αν και ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μιλήσει για την ανάγκη αύξησής τους στο 10%, αλλά ξέρουμε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος συνηθίζει τις υπερβολές. Σημαντική συνεισφορά στην ασπίδα προστασίας της Ταϊβάν είναι η αγορά οπλικών συστημάτων από τις ΗΠΑ, εκτιμώμενης αξίας άνω των 2 δισ. δολαρίων μόνο φέτος. Επίσης, έχει επιμηκυνθεί η υποχρεωτική στρατιωτική θητεία από τέσσερις σε 12 μήνες, ενώ ενισχύεται συνεχώς το σύστημα αντιμετώπισης της κινεζικής κατασκοπείας και επιχειρήσεων επηρεασμού της κοινής γνώμης από το Πεκίνο.

Όσον αφορά τον πρόεδρο Λάι Τσινγκ-τε, οι Κινέζοι ιθύνοντες τον θεωρούν «αποσχιστή» και «εγκληματία». Το Προοδευτικό Δημοκρατικό Κόμμα, από το οποίο προέρχεται, εκφράζει τα στρώματα της κοινωνίας που εναντιώνονται στην προοπτική απορρόφησης της Ταϊβάν από την κομμουνιστική Κίνα. Κατά βάση, όμως, ο Λάι τηρεί τη γραμμή της προηγούμενης προέδρου Τσάι – ότι δηλαδή η Ταϊβάν δεν χρειάζεται να ανακηρύξει την de jure ανεξαρτησία της, καθώς είναι de facto ανεξάρτητη. Πρόκειται προφανώς για μια λεκτική ακροβασία, αλλά αυτός είναι ο στρατηγικός στόχος της Ταϊπέι: η αυτοδιοικούμενη νήσος να διατηρήσει την αυτονομία της, χωρίς να προκαλέσει την δυναμική αντίδραση του Πεκίνου. 

Ποια είναι τα κοινωνικά στρώματα που εναντιώνονται στην προοπτική ενοποίησης με την Κίνα; Και πόσο ισχυρό είναι το αίτημα για ανεξαρτησία της Ταϊβάν;

Οι πολίτες που δηλώνουν «ταϊβανέζικη» ταυτότητα στις σχετικές έρευνες ξεπερνούν το 60% και με την πάροδο του χρόνου η τάση αυτή συνεχώς ενισχύεται. Διπλή ταυτότητα, «ταϊβανέζικη» και «κινέζικη» συγχρόνως, δηλώνει περίπου το εν τρίτον των ερωτηθέντων, ενώ το ποσοστό των πολιτών που αυτοπροσδιορίζονται αποκλειστικά ως Κινέζοι δεν ξεπερνά το πενιχρό 4%. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η πλειοψηφία των κατοίκων της Ταϊβάν επιζητεί de jure ανεξαρτησία, η οποία θα ήταν αιτία πολέμου για την Κίνα. Προς αυτήν την συνετή στάση σπρώχνουν τον πρόεδρο Λάι και τα κόμματα της αντιπολίτευσης που έχουν την πλειοψηφία στη Βουλή και αποτελούν αντίβαρο στην προεδρία. 

Αλλά και η Ουάσινγκτον, όπως ξέρετε, δεν ενθαρρύνει την Ταϊβάν να ανακηρύξει την ανεξαρτησία της, γιατί δεν επιθυμεί να εμπλακεί σε κατά μέτωπο ένοπλη σύγκρουση με την Κίνα. Το βασικό σενάριο που φέρεται να επεξεργάζεται η στρατιωτική ηγεσία στο Πεντάγωνο παραμένει η αποτροπή μέσω της ενίσχυσης των αμυντικών ικανοτήτων της Ταϊβάν κι όχι η σινοαμερικανική σύγκρουση. Ο ίδιος ο Λάι το γνωρίζει αυτό και δεν αναμένεται να επαναλάβει τον εσφαλμένο υπολογισμό του Γεωργιανού προέδρου Σαακασβίλι, ο οποίος ευελπιστούσε το 2008 πως θα είχε τη στήριξη των ΗΠΑ ενάντια στη Ρωσία. 

Θα έλεγα, λοιπόν, ότι με τις αλλαγές που συντελούνται στην κοινωνία της Ταϊβάν, ο χρόνος δεν είναι στο πλευρό του Πεκίνου και η κινεζική ηγεσία το αντιλαμβάνεται αυτό. Είναι μια παράμετρος που γέρνει την πλάστιγγα προς το σενάριο της εισβολής. Αλλά και πάλι, η σχετική απόφαση θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες και κυρίως από το συσχετισμό δυνάμεων στην περιοχή, όπως και από την αποτελεσματικότητα της αποτροπής έναντι μιας κινεζικής επίθεσης. 

Θα πρέπει οι Ηνωμένες Πολιτείες να διατηρήσουν την πολιτική της «στρατηγικής ασάφειας» σε ένα «παιχνίδι» στρατιωτικής και διπλωματικής ισορροπίας με την Κίνα όσον αφορά την Ταϊβάν ή θα ήταν πιο αποτελεσματική για την αποτροπή σύγκρουσης μία ρητή δήλωση ότι θα υπερασπιστούν στρατιωτικά τη νήσο σε περίπτωση εισβολής;

Σάς ευχαριστώ, γιατί αυτό είναι ίσως το μόνο εύκολο ερώτημα στην όλη συζήτηση για τις πιθανές εξελίξεις γύρω από την Ταϊβάν. Δεν νομίζω ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα εγκαταλείψει το δόγμα της στρατηγικής αμφισημίας, ένα δόγμα που πράγματι χαρακτηρίζει τη θέση των ΗΠΑ εδώ και οκτώ δεκαετίες, σε ολόκληρη την μεταπολεμική περίοδο. 

Πρώτον, γιατί η ασάφεια ταιριάζει απόλυτα στην ψυχοσύνθεση του Αμερικανού προέδρου που συνειδητά επιδιώκει να αιφνιδιάζει και συχνά μπλοφάρει ως παίκτης πόκερ, με στόχο να ασκήσει ψυχολογική πίεση στους αντιπάλους του. Και, δεύτερον, επί της ουσίας δεν βολεύει την Ουάσινγκτον να ξεκαθαρίσει τη θέση της για τις σχέσεις με την Ταϊβάν, γιατί αυτό είναι το πιο δυσεπίλυτο θέμα στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας. 

Άλλωστε, προς το παρόν, η κυβέρνηση Τραμπ δεν φαίνεται να έχει διαμορφώσει ακόμη τη στρατηγική της έναντι του Πεκίνου. Νομίζω ότι σε πρώτη φάση θα ενταθεί ο εμπορικός πόλεμος μεταξύ των δύο δυνάμεων κι αυτό θα καθορίσει, ώς ένα βαθμό τουλάχιστον, την περαιτέρω πορεία των σινοαμερικανικών σχέσεων.

Πιθανολογείται ότι μπορεί να έχουμε μια κάπως σαφέστερη εικόνα τους επόμενους μήνες. Παραδείγματος χάριν υπάρχουν ορισμένες πληροφορίες ότι οι δύο πλευρές συζητούν την προετοιμασία μίας συνόδου κορυφής τον ερχόμενο Ιούνιο. Κι αυτό γιατί ο Τραμπ έχει γενέθλια στις 14 Ιουνίου και ο Σι στις 15.

Μία σύνοδος γενεθλίων δηλαδή;

Ακριβώς, μία σύνοδος γενεθλίων ή το τερπνόν μετά του ωφελίμου! Εάν, λοιπόν, επαληθευθούν αυτές οι πληροφορίες -και τις μεταφέρω με κάθε επιφύλαξη-, μια τέτοια εορταστική ατμόσφαιρα προφανώς θα είχε την συμβολική σημασία της, αν και δεν νομίζω ότι μπορεί να αντισταθμίσει το χαμηλό βαρομετρικό στις σχέσεις των δύο δυνάμεων. Διότι η αντιπαλότητα ΗΠΑ-Κίνας έχει δομικό χαρακτήρα. Θεωρείται απίθανο οι ΗΠΑ να αποδεχθούν να χάσουν το στάτους της μεγαλύτερης δύναμης στον κόσμο. Αλλά ούτε και η Κίνα θα συμβιβαστεί με κάτι λιγότερο από την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Ξέρετε, αποτελεί διακηρυγμένο στρατηγικό στόχο της κινεζικής ηγεσίας έως το 2049, την 100ή επέτειο της ίδρυσης της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, η χώρα να γίνει «το πιο προηγμένο έθνος της υφηλίου». 

Και, για να ολοκληρώσω την απάντηση στην ερώτησή σας, είναι μάλλον απίθανο να ακούσουμε από τον πρόεδρο Τραμπ κάποια ρητή δήλωση ότι οι ΗΠΑ θα υπερασπιστούν την Ταϊβάν σε περίπτωση κινεζικής απόβασης. Ωστόσο, στελέχη της κυβέρνησής του κάνουν κατά καιρούς δηλώσεις καθησυχαστικές για την Ταϊπέι και το πιθανότερο είναι να συνεχιστούν οι πωλήσεις οπλικών συστημάτων στην Ταϊπέι στο πλαίσιο του δόγματος αποτροπής της επιθετικότητας της Κίνας. Άλλωστε, οι πωλήσεις αμερικανικών όπλων συνάδουν πλήρως με την επιχειρηματική λογική του προέδρου Τραμπ.

* Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ) 

Το άρθρο Εμπορικός πόλεμος και Ταϊβάν στη «μεγάλη διαπραγμάτευση» Τραμπ-Σι εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ηεπιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να προκαλέσει σημαντική αναδιάταξη των διεθνών σχέσεων στο σύνολό τους. Προφανώς, αυτό δεν μπορεί να αφήσει ανεπηρέαστες και τις σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα, τις δύο κυρίαρχες δυνάμεις στον κόσμο. Σημειώνεται ότι ο Τραμπ κάλεσε τον Σι Τζινπίνγκ στην τελετή ορκωμοσίας του στις 20 Ιανουαρίου, αλλά όλα δείχνουν ότι ο Κινέζος πρόεδρος δεν θα αποδεχθεί την πρόσκληση. Υποδηλώνει αυτή η εξέλιξη επιδείνωση των σινοαμερικανικών σχέσεων τα επόμενα χρόνια;

Είναι φανερό ότι, πέραν του συμβολισμού της παρουσίας ή απουσίας του Σι, διακυβεύονται πολύ περισσότερα στις σχέσεις Ουάσινγκτον-Πεκίνου, οι οποίες χειροτερεύουν σταθερά ήδη από την πρώτη θητεία του Τραμπ. Αυτά εγγράφονται στην οξεία αντιπαράθεση μεταξύ δύο κοσμοθεωριών, με ολοένα και περισσότερες γεωστρατηγικές προεκτάσεις.

Πιθανή πολιτική του Τραμπ έναντι της Κίνας

Στην παρούσα φάση κανείς δεν είναι σε θέση να προσδιορίσει με βεβαιότητα τις προτεραιότητες του νέου Αμερικανού προέδρου στην πολιτική του έναντι της Κίνας. Τα ερωτηματικά πολλαπλασιάζονται λόγω της ψυχοσύνθεσης του Τραμπ, αλλά και λόγω της ηλικίας του, καθώς θα είναι ο γηραιότερος πρόεδρος στην Ιστορία των ΗΠΑ. Συνεργάτες του Τραμπ επισημαίνουν ότι οι συνομιλητές του οφείλουν να τον παίρνουν στα σοβαρά, αλλά όχι κυριολεκτικά. 

Είναι προφανές ότι τα στελέχη της δεύτερης διοίκησης Τραμπ επιλέγονται με αποκλειστικό γνώμονα τη νομιμοφροσύνη τους προς τον πρόεδρο, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μοιράζονται τις ίδιες απόψεις για την αντιμετώπιση της Κίνας. Ήδη γίνονται πολλές συζητήσεις για σχετικά θέματα και φαίνεται πως διαμορφώνονται τρεις σχολές σκέψης στο περιβάλλον του Τραμπ:

– Οι σκληροπυρηνικοί ή τα «γεράκια» (hawks) θεωρούν ότι οι ΗΠΑ οφείλουν να επιβεβαιώσουν την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία τους, αξιοποιώντας το προβάδισμα που έχουν ακόμη έναντι της Κίνας ως προς την στρατιωτική ισχύ τους. Σημαντικό επιχείρημα αυτών των στελεχών είναι ότι η Κίνα αναβαθμίζει συνεχώς τις ένοπλες δυνάμεις της και το πολεμικό της ναυτικό ήδη είναι μεγαλύτερο -αν και όχι ποιοτικότερο- από το αμερικανικό. Επιπροσθέτως, σημειώνουν με ανησυχία ότι αυξάνεται με γοργούς ρυθμούς το κινεζικό πυρηνικό οπλοστάσιο.

– Οι υποστηρικτές της ιεράρχησης προτεραιοτήτων (prioritizers) επίσης τονίζουν ότι η στρατιωτική και τεχνολογική απόσταση μεταξύ των δύο δυνάμεων μειώνεται σταθερά. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο προκρίνουν την εστίαση στην Κίνα ως τον υπ’ αριθμόν ένα στρατηγικό αντίπαλο και, συνεπώς, την υποβάθμιση της προσήλωσης των ΗΠΑ στην Ευρώπη κι άλλες περιοχές του πλανήτη. 

– Οι απομονωτιστές (restrainers) δίνουν έμφαση στην οικονομία των ΗΠΑ και την εσωτερική πολιτική σκηνή σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι στην διεθνή θέση της χώρας. Προς το παρόν, ο Τραμπ δείχνει να ανήκει σ’ αυτό το ρεύμα, στηριζόμενος στο κίνημα MAGA (Make America Great Again) που τον επανέφερε στον Λευκό Οίκο. Αλλά ακόμη κι αν αυτή η σχολή σκέψης δεν επικρατήσει πλήρως, είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει την αμερικανική εξωτερική πολιτική σε αυξημένη μονομέρεια εις βάρος της ενεργού συμμετοχής των ΗΠΑ σε διεθνείς οργανισμούς, όπως τα Ηνωμένα Έθνη ή το ΝΑΤΟ.

Συγχρόνως, εφόσον επιβεβαιωθούν οι διορισμοί τους, ο νέος υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, και ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας, Μάικ Γουόλτς, φέρονται να κατατάσσονται στην πρώτη σχολή σκέψης. Βέβαια, δεν αποκλείεται υπό την πίεση του Τραμπ τα «γεράκια» να μετακινηθούν προς τους υποστηρικτές της ιεράρχησης προτεραιοτήτων και, σε μικρότερο βαθμό, προς τους απομονωτιστές.

Ο Τραμπ σαφώς προτιμά τα οικονομικά παρά τα στρατιωτικά όπλα. Δεδομένης της λογικής «Πρώτα η Αμερική», η αύξηση των δασμών επί των εισαγωγών από την Κίνα σίγουρα είναι στη φαρέτρα του, αν και μένει να φανεί κατά πόσο θα υλοποιήσει πλήρως τις προεκλογικές εξαγγελίες του. Π.χ. δεν αποκλείεται οι αναφορές του σε δασμούς ύψους 60% να εντάσσονται στο πλαίσιο διαπραγματευτικής τακτικής, με στόχο να αποσπάσει ανταλλάγματα από το Πεκίνο. Ωστόσο, το δύσκολο ερώτημα, στο οποίο θα κληθεί να απαντήσει η διοίκηση Τραμπ, είναι κατά πόσο η γεωπολιτική πρόκληση της Κίνας μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με οικονομικά μέσα. 

Σε ό,τι αφορά τις πιθανές εστίες ανάφλεξης στο ορατό μέλλον, Αμερικανοί αναλυτές τονίζουν ότι το βασικό σενάριο στρατιωτικής εμπλοκής με την Κίνα σχετίζεται με την Ταϊβάν και, κατά δεύτερο λόγο, την Νοτιοσινική Θάλασσα. Με τη διαφορά ότι ο απερχόμενος πρόεδρος Μπάιντεν ήταν προσηλωμένος και στην υποστήριξη της Ουκρανίας, ενώ ο Τραμπ επιθυμεί την απεμπλοκή των ΗΠΑ απ’ αυτό το μέτωπο. Σημειώνεται ότι η Ουάσινγκτον έχει εγκαταλείψει οριστικά πλέον το δόγμα περί ικανότητας διεξαγωγής δύο ταυτόχρονων πολέμων. Αυτό σημαίνει ότι, σε περίπτωση ένοπλης σύγκρουσης στον Ινδο-Ειρηνικό, οι ΗΠΑ θα στραφούν αποκλειστικά σ’εκείνη την περιφέρεια του πλανήτη.

Η πιθανή απάντηση της Κίνας

Υπάρχουν ενδείξεις πως η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο προκαλεί ανησυχία στο Πεκίνο. Η ηγεσία του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος (ΚΚΚ) θεωρεί ότι ο Μπάιντεν συνέχισε εν πολλοίς την πολιτική του Τραμπ και, μάλιστα, επέβαλε πρόσθετους περιορισμούς, αλλά τουλάχιστον ήταν πιο προβλέψιμος από τον προκάτοχό του – και επικείμενο διάδοχό του.

Ενώ οι συζητήσεις στο Zhongnanhai, το προεδρικό μέγαρο του Σι Τζινπίνγκ, παραμένουν πάντα επτασφράγιστο μυστικό μέχρι την ανακοίνωση των επίσημων αποφάσεων, τα δημοσιεύματα έγκριτων Κινέζων αναλυτών που θεωρείται πως απηχούν τις απόψεις της κινεζικής ηγεσίας προϊδεάζουν για το πώς θα μπορούσε να κινηθεί το Πεκίνο εναντίον των ΗΠΑ τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Η αύξηση των δασμών στα εισαγόμενα κινεζικά προϊόντα θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία της Κίνας που παραμένει άκρως εξαρτημένη από τις εξαγωγές. Σημειώνεται ότι το 2023 στην αγορά των ΗΠΑ αντιστοιχούσε περίπου το 15% όλων των κινεζικών εξαγωγών. Δεδομένου ότι η εγχώρια αγορά αδυνατεί να απορροφήσει την υπερχειλίζουσα παραγωγή αγαθών, θεωρείται βέβαιο ότι θα καταγραφεί περαιτέρω αύξηση των ροών προς την ΕΕ και θα προκληθεί ακόμη μεγαλύτερη ανισορροπία στο σινοευρωπαϊκό εμπόριο. 

Άλλο ένα σημείο τριβής ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα αναμένεται να είναι οι νομισματικές ισοτιμίες, καθώς μόνο το τελευταίο τρίμηνο το ρενμιμπί (γιουάν) έχει υποτιμηθεί κατά 4% έναντι του δολαρίου και στους κύκλους περί τον Τραμπ ήδη συζητιέται η ανάγκη να ασκηθούν πιέσεις στο Πεκίνο για την ανατίμηση του κινεζικού νομίσματος. Κάτι τέτοιο έχει να συμβεί από το 1985, όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν στο Τόκιο να ανατιμήσει το γιεν βάσει της συμφωνίας Plaza Accord, προκειμένου να μειωθεί το αμερικανικό εμπορικο έλλειμμα με την Ιαπωνία. 

Ωστόσο, είναι δύσκολο για την Κίνα να αποδεχθεί παρόμοια διευθέτηση, γιατί αυτήν την περίοδο οι εξαγωγές είναι ο μοναδικός κινητήρας ανάπτυξης της Κίνας εν μέσω επιβράδυνσης της οικονομίας της. Αν δεν σημειωθεί η συνήθης στατιστική ταχυδακτυλουργία του Πεκίνου, είναι μάλλον απίθανο η Κίνα να επιτύχει τον φετινό ετήσιο στόχο του 5%, ενώ το 2025 η μεγέθυνση της κινεζικής οικονομίας αναμένεται να είναι ακόμη μικρότερη.

Ως προς τους αναμενόμενους πρόσθετους περιορισμούς στη μεταφορά προηγμένων δυτικών τεχνολογιών στην Κίνα, αυτό δεν αφορά μόνο τους ημιαγωγούς τελευταία γενιάς για οπλικά συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη ή διαστημική έρευνα, αλλά και για τεχνολογίες καθημερινής χρήσης. Η κινεζική ηγεσία έχει ήδη δώσει εντολή σε πολλές δημόσιες υπηρεσίες να «απογαλακτιστούν» από το λογισμικό της Microsoft κι άλλων αμερικανικών εταιρειών, δηλαδή ήδη συντελείται μιά ιδιότυπη -έστω μερική, προς το παρόν- ψηφιακή αποσύνδεση (decoupling) ανάμεσα στις δύο χώρες. Εικάζεται δε ότι, ως απάντηση στον τεχνολογικό «στραγγαλισμό» που επιχειρείται από την Ουάσινγκτον, η Κίνα θα διευρύνει τους περιορισμούς στην εξαγωγή σπάνιων γαιών κι άλλων κρίσιμων πρώτων υλών, όπως έχει ήδη πράξει με το γάλλιο, το γερμάνιο και το αντιμόνιο. 

Στο θέμα της Ταϊβάν που θεωρείται η πιο επικίνδυνη δυνητική εστία ανάφλεξης διεθνώς, οι Κινέζοι ιθύνοντες επίσης προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν τις προθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ. Σημειώνουν ότι ο νέος Αμερικανός πρόεδρος δεν φαίνεται να ευνοεί την στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ για την υπεράσπιση της αυτόνομης νήσου, αλλά αυτό δεν θα τον εμποδίσει να προωθήσει κι άλλες πωλήσεις όπλων στην Ταϊπέι. 

Ορισμένοι Κινέζοι αναλυτές εκφράζουν ανησυχίες ότι σε περίπτωση ανάφλεξης γύρω από την Ταϊβάν, οι ΗΠΑ έχουν αρκετά χαρτιά να παίξουν σε άλλα σημεία της παγκόσμιας γεωπολιτικής σκακιέρας, όπως π.χ. με κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Αυτό θα ήταν σοβαρό πλήγμα για την κινεζική οικονομία, καθώς μεγάλο μέρος του πετρελαίου που καταναλώνεται στην Κίνα προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο.

Αλλοι Κινέζοι σχολιαστές καταπιάνονται με το ερώτημα κατά πόσο η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να επιχειρήσει επαναπροσέγγιση με τη Μόσχα, προκειμένου να διασπάσει το σινορωσικό δίδυμο – μια αντιστροφή δηλαδή του ανοίγματος του Νίξον προς την Κίνα την δεκαετία ’70, με στόχο την απομόνωση της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Αυτή η σχολή σκέψης βασίζεται στις συναντήσεις, αδιανόητες μέχρι τότε, που είχε ο Τραμπ με τον βορειοκορεάτη ηγέτη Κιμ Γιονγκ-ουν την διετία 2018-19. Πάντως, το Πεκίνο θεωρεί στρατηγικής σημασίας τη συμπόρευσή του με τη Μόσχα και θα κάνει ό,τι περνά από το χέρι του να αποτρέψει μια τέτοια εξέλιξη.

Προστατευτικές μπάρες ή ροντέο;

Σαφέστερες απαντήσεις σ’ όλα αυτά τα ερωτήματα θα δοθούν προϊόντος του χρόνου. Πάντως, είναι πολύ πιθανό τα επόμενα χρόνια οι σχέσεις Ουάσινγκτον-Πεκίνου να αναδιαταχθούν σε σημαντικό βαθμό λόγω του αδυσώπητου ανταγνωσμού μεταξύ τους, σε συνθήκες αποσταθεροποίησης και απαξίωσης της μεταψυχροπολεμικής τάξης πραγμάτων. Οι μεν ΗΠΑ εμφανίζουν στρατηγική κόπωση και αδυνατούν να διαδραματίσουν τον ηγεμονικό ρόλο που είχαν επί τρεις δεκαετίες περίπου. Η δε Κίνα έχει την φιλοδοξία να καταστεί το «πιο προηγμένο έθνος της υφηλίου» που είναι επίσημο σύνθημα του ΚΚΚ, αλλά δεν έχει αποδείξει ακόμη ότι έχει τις δυνατότητες να επιτύχει αυτόν τον στόχο. 

Την προηγούμενη τετραετία ο Μπάιντεν και ο Σι συμφώνησαν να τοποθετηθούν «προστατευτικές μπάρες» (guardrails), ώστε οι εντάσεις μεταξύ των δύο δυνάμεων να παραμένουν ελεγχόμενες. Με τον απρόβλεπτο Τραμπ στον Λευκό Οίκο, μένει να δούμε εάν τα επόμενα τέσσερα χρόνια οι σινοαμερικανικές σχέσεις θα διέπονται από κάποια λογική αυτοσυγκράτησης ή θα μοιάζουν περισσότερο με ροντέο.

* Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: liberal.gr

Το άρθρο Οι σινοαμερικανικές σχέσεις επί Τραμπ: Λογική αυτοσυγκράτησης ή ροντέο;… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ηαπόφαση της ΕΕ να αυξήσει τους δασμούς για εισαγόμενα από την Κίνα ηλεκτρικά αυτοκίνητα κατά 17,4 έως 38,1% (από 10% που είναι σήμερα) αποτελεί σταθμό στις σινοευρωπαϊκές σχέσεις. Στην παρούσα φάση η αύξηση αυτή έχει προσωρινό χαρακτήρα μέχρι την επιβεβαίωσή της το επόμενο φθινόπωρο, αλλά ήδη χαρακτηρίζεται από πολλούς ως κήρυξη εμπορικού πολέμου. Αναμένεται η Κίνα να απαντήσει με αντίποινα άμεσα, αυξάνοντας τους δικούς της δασμούς για την εισαγωγή ευρωπαϊκών ποτών και τροφίμων, π.χ. γαλακτοκομικών προϊόντων.

Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δει κανείς πώς φτάσαμε ως εδώ. Η επιδείνωση των ευρωκινεζικών εμπορικών σχέσεων κάθε άλλο παρά κεραυνός εν αιθρία είναι. Το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ έναντι της Κίνας διευρυνόταν επί χρόνια και κορυφώθηκε το 2022 σε 400 δισ. ευρώ περίπου. Πέρυσι έπεσε κάτω από τα 300 δισ. ευρώ, αλλά σε αξία και όχι απαραίτητα σε όγκο. Η συρρίκνωση αυτή οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε συναλλαγματικές ισοτιμίες και τη μείωση τιμών από κινεζικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, προκειμένου να διατηρήσουν το μερίδιό τους στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η ΕΕ ακολουθεί με καθυστέρηση τουλάχιστον μιας πενταετίας την αύξηση δασμών στις ΗΠΑ, αλλά τέτοια αμυντική στάση δεν τηρούν μόνο οι δυτικές οικονομίες. Ολοένα και περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες, συμπεριλαμβανομένων και μελών του σχηματισμού BRICS, επίσης αυξάνουν τους δασμούς τους για εισαγόμενα κινεζικά προϊόντα, π.χ. Ινδία, Βραζιλία, Νότια Αφρική, Χιλή, Τουρκία, κ.ά. Και η τάση αυτή αναμένεται να ενισχυθεί τα επόμενα χρόνια. Είναι φανερό ότι παρακολουθούμε έξαρση του προστατευτισμού σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά τα αίτια αυτής της εξέλιξης βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό σε δομικές αντιφάσεις της κινεζικής οικονομίας.

Η εξάντληση του κινεζικού αναπτυξιακού προτύπου

Η θεαματική ανάπτυξη της Κίνας μετά το 1978 στηρίχθηκε σε τρεις κύριους πυλώνες: τη μεταποίηση και τις εξαγωγές, την κατασκευή υποδομών και τον τομέα των ακινήτων. Τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες η Κίνα κατέστη το «παγκόσμιο εργοστάσιο», χάρη στους άφθονους και φθηνούς ανθρώπινους πόρους της, όπως και την απουσία αυστηρών περιβαλλοντικών και εργασιακών στάνταρ.

Ωστόσο, σήμερα είναι ηλίου φαεινότερον ότι το αναπτυξιακό πρότυπο της Κίνας έχει πλέον ξεπεραστεί. Η φούσκα των ακινήτων έχει μεταφραστεί στο παράδοξο να υπάρχουν στην Κίνα διαμερίσματα που μπορούν να στεγάσουν 3 δισ. ανθρώπους – δηλ. αριθμό υπερδιπλάσιο των 1,4 δισ. Κινέζων πολιτών – και έχει οδηγήσει στην κατεδάφιση πολλών πολυκατοικιών που δεν δικαιολογούν την ύπαρξή τους.

H δε κατασκευή υποδομών, συχνά φαραωνικών διαστάσεων, επίσης έχει μετατραπεί σε βαρίδι. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τεράστιος κρατικός οργανισμός που κατασκευάζει τα σιδηροδρομικά δίκτυα υψηλής ταχύτητας, έχει συσσωρεύσει χρέη ύψους 1 τρισ. δολαρίων περίπου, ποσό που αντιστοιχεί στο 5% του ΑΕΠ της χώρας.

Σημειώνεται ότι, παρά την αλματώδη μεγέθυνση της κινεζικής οικονομίας και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων της, η εγχώρια κατανάλωση ποτέ δεν αποτέλεσε κινητήρα ανάπτυξης της χώρας. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι η Κίνα έχει το μεγαλύτερο μερίδιο, 28%, των παγκόσμιων αποταμιεύσεων. Ενώ θα περίμενε κανείς τα τεράστια αυτά ποσά να τροφοδοτήσουν πραγματικό καταναλωτικό οργασμό στη χώρα, η εγχώρια ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες παραμένει επιεικώς αναιμική. Το 2021 μετά βίας ξεπέρασε το 50% του ΑΕΠ, όταν ο αντίστοιχος δείκτης στις δυτικές οκονομίες – αλλά ακόμη και στην κατά πολύ φτωχότερη Ινδία – κυμαίνεται μεταξύ 70% και 80%. Πού οφείλεται, λοιπόν, η αδυναμία της Κίνας να καταναλώνει όσα η ίδια παράγει;

Ένας βασικός λόγος είναι ότι οι κάτοικοι της χώρας διστάζουν να ξοδεύουν τις αποταμιεύσεις τους. Το υπανάπτυκτο κοινωνικό κράτος, σε συνδυασμό με την προϊούσα γήρανση του πληθυσμού, εντείνει τις ανησυχίες των Κινέζων πολιτών – τόσο των συνταξιούχων, όσο και των εργαζομένων που τούς στηρίζουν.

Η πολιτική σημασία των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης

Δεδομένης, λοιπόν, της εξάντλησης του μέχρι πρότινος αναπτυξιακού μοντέλου (με τον υπερκορεσμό υποδομών, τη φούσκα ακινήτων και την ανεπαρκή εγχώρια κατανάλωση), ο μόνος εναπομείνας κινητήρας είναι ξανά η μεταποίηση και οι εξαγωγές, προκειμένου να διατηρηθούν σχετικά υψηλοί ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης. Εξού η έμφαση που δίνουν οι κινεζικές αρχές στην ανάπτυξη συγκεκριμένων τομέων αιχμής, όπως είναι ο εξοπλισμός για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και οι μπαταρίες. Οι «τρεις νέοι τομείς», κατά την επίσημη κρατική ρητορεία, είναι η βάση για την έξαρση των κινεζικών εξαγωγών που πλημμυρίζουν τις παγκόσμιες αγορές τα τελευταία χρόνια.

Η ανάπτυξη των «τριών νέων τομέων» επιδιώκεται με άφθονα κίνητρα, όπως κρατικές επιδοτήσεις, φοροαπαλλαγές κι άλλες διευκολύνσεις. Την ίδια στιγμή, περίπου 100.000 βιομηχανικές επιχειρήσεις (20% του συνόλου) ήταν ζημιογόνες το 2023, σύμφωνα με στοιχεία της κινεζικής στατιστικής υπηρεσίας. Το εμπορικό επιμελητήριο της ΕΕ στην Κίνα εκφράζει την άποψη ότι πολλές κινεζικές επιχειρήσεις προτάσσουν την κατάκτηση ξένων αγορών και την αύξηση των πωλήσεών τους έναντι της πραγματικής κερδοφορίας τους.

Οι υψηλοί ρυθμοί ονομαστικής οικονομικής μεγέθυνσης πάντα ήταν προτεραιότητα για το Πεκίνο για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί είναι πηγή πολιτικής νομιμοποίησης του μη εκλεγμένου Κομμουνιστικού Κόμματος. Δεύτερον, γιατί η συνεχής μεγέθυνση επιτρέπει στην ηγεσία της χώρας να χρηματοδοτήσει τη φιλόδοξη ατζέντα της, με υπέρτατο στόχο την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Αποτελεί διακηρυγμένο στόχο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας έως το 2049, την 100ή επέτειο της ίδρυσής της, να αναδειχθεί ως «το πλέον προηγμένο έθνος της υφηλίου».

Ωστόσο, εξάγοντας τα εσωτερικά της προβλήματα, η Κίνα έχει καταστεί πηγή ανισορροπιών στην παγκόσμια οικονομία, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος εμπορικών πολέμων. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην παρούσα φάση στην Κίνα αντιστοιχεί το 31% της παγκόσμιας μεταποίησης και μόλις 13% της κατανάλωσης διεθνώς. Είναι σαφές ότι η Κίνα περιμένει από τον υπόλοιπο κόσμο – και κυρίως από τις ανεπτυγμένες οικονομίες – να απορροφήσει τα τεράστια πλεονάσματά της, καθώς η ίδια αδυνατεί να καταναλώσει όσα παράγει.

Ο κήπος και ο φράχτης

Το 2019, η ΕΕ έδωσε στην Κίνα τον τριπλό ορισμό του εταίρου, ανταγωνιστή και συστημικού αντιπάλου. Σε πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) τονίζεται η ανάγκη τόσο τα συλλογικά όργανα της ΕΕ, όσο και τα κράτη μέλη της, να προβούν σε ενδελεχή εκτίμηση των κινδύνων που απορρέουν από την οικονομική συνεργασία με την Κίνα, κυρίως στους «τρεις νέους τομείς» που σχετίζονται άμεσα με την πράσινη μετάβαση της Ευρώπης.

Η αποσύνδεση (decoupling) της ΕΕ από την Κίνα είναι προδήλως ανέφικτη, λόγω του υψηλού βαθμού αλληλεξάρτησης των δύο πλευρών, αλλά είναι πλέον ξεκάθαρο ότι οι ευρωκινεζικές σχέσεις ολοένα και περισσότερο χαρακτηρίζονται από ανταγωνισμό και συστημική αντιπαλότητα. Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι η απομείωση κινδύνων (de-risking), μια πολιτική που παρουσιάστηκε και αναλύθηκε για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 2023 από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Σημειωτέον, οι ΗΠΑ έχουν επίσης υιοθετήσει το concept του de-risking, με Αμερικανούς αξιωματούχους να χρησιμοποιούν πιο παραστατικό σχήμα λόγου, εισάγοντας τη φράση «μικρός κήπος, με ψηλό φράχτη» Η ιδέα αυτή αναφέρεται στην ανάγκη προσδιορισμού των τομέων υψηλού ρίσκου, με αυστηρά μέτρα απομόνωσής τους. Εκ των πραγμάτων, όμως, ο κήπος ολοένα και μεγαλώνει, ενώ ο φράχτης ψηλώνει, όπως αποδεικνύει η συνεχής προσθήκη νέων περιοριστικών μέτρων που επιβάλλουν οι ΗΠΑ στην Κίνα.

Περιορισμένης έκτασης τα κινεζικά αντίποινα στην ΕΕ;

Η ΕΕ δεν είναι σε θέση να υιοθετήσει τα δραστικά μέτρα που λαμβάνουν οι αμερικανικές κυβερνήσεις, καθώς δεν έχει ούτε τους φυσικούς πόρους των ΗΠΑ, ούτε τη στρατιωτική τους ισχύ, ούτε την ομοσπονδιακή δομή τους. Ούσα ένωση κυρίαρχων κρατών, η ΕΕ δυσκολεύεται να αρθρώσει ενιαίο λόγο και το Πεκίνο εκμεταλλεύεται δεόντως την πολυφωνία της.

Στην προκειμένη περίπτωση, η απόφαση της Κομισιόν για αύξηση των δασμών στα εισαγόμενα από την Κίνα ηλεκτρικά αυτοκίνητα βρίσκει αντίθετες τη Γερμανία, τη Σουηδία και την Ουγγαρία, στις οποίες εικάζεται πως προστίθενται κι άλλες χώρες. Ως αποτέλεσμα, η αύξηση των δασμών έγινε αντικείμενο σκληρής ενδοκοινοτικής διαπραγμάτευσης και αποτελεί συμβιβασμό, σε σύγκριση με τις αρχικές εισηγήσεις για υψηλότερα ποσοστά. Επιπροσθέτως, η ΕΕ καλείται να συνυπολογίσει το συνολικό κόστος της πράσινης μετάβασης, σε συνδυασμό με την εξάρτησή της από τον αντίστοιχο κινεζικό εξοπλισμό και την απουσία αξιόπιστων εναλλακτικών προμηθευτών.

Ενώ, λοιπόν, όλα δείχνουν ότι πάμε για εμπορικό πόλεμο με την Κίνα (Alors, c’est la guerre), υπάρχουν τουλάχιστον τρεις λόγοι, για τους οποίους τα κινεζικά αντίποινα αναμένεται να είναι σχετικά ήπια προς το παρόν:

• Μεγάλες κινεζικές εταιρείες που κατασκευάζουν ηλεκτρικά αυτοκίνητα ήδη αναζητούν ευκαιρίες να ανοίξουν παραγωγικές μονάδες εντός της ΕΕ, προκειμένου να παρακάμψουν τους αυξημένους δασμούς.
• Η Ευρώπη παραμένει μεγάλη αγορά για τις κινεζικές εξαγωγές και το Πεκίνο δεν έχει την πολυτέλεια να την αποξενώσει τελείως.
• Τέλος, δεδομένης της συνεχώς εντεινόμενης σινοαμερικανικής αντιπαράθεσης, σημαντικός γεωπολιτικός στόχος της Κίνας είναι ο προσεταιρισμός της ΕΕ ή τουλάχιστον να αποφευχθεί η περαιτέρω ενίσχυση των διατλαντικών σχέσεων.

* Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών, Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: liberal.gr

Το άρθρο Ευρωκινεζικός εμπορικός πόλεμος;… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το προγραμματισμένο ταξίδι του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ινδία ακολουθεί τις επισκέψεις του στην Ιαπωνία τον Ιανουάριο του 2023 και την Κίνα τον περασμένο Νοέμβριο. Το ταξίδι στο Νέο Δελχί αποτελεί ανταπόδοση της επίσκεψης του Ινδού Πρωθυπουργού Narendra Modi στην Αθήνα πριν από ένα εξάμηνο περίπου. Είναι προφανές ότι η Ελλάδα επιδιώκει να σφυρηλατήσει σχέσεις με τις μεγαλύτερες ασιατικές χώρες που έχουν σημαντικό οικονομικό και πολιτικό βάρος.

Η Ινδία αποκαλείται συχνά η «πολυπληθέστερη δημοκρατία στον κόσμο», παρά τα εντεινόμενα σημάδια αυταρχισμού του κυβερνώντος κόμματος Baratiya Janata Party (BJP) και του Narendra Modi, ο οποίος βαδίζει προς μια πιθανή τρίτη νίκη του στις επικείμενες εκλογές σε ένα δίμηνο περίπου. Οι εντυπωσιακές επιδόσεις της ινδικής οικονομίας ασφαλώς δίνουν αέρα στα πανιά του.

Το αυξανόμενο οικονομικό εκτόπισμα της Ινδίας

Παρά την επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας, η Ινδία κατέγραψε πέρυσι ρυθμό ανάπτυξης άνω του 7% για τρίτο συνεχόμενο έτος και αναμένεται να κλείσει τη φετινή χρονιά με παρόμοιο ποσοστό. Πολλοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η χώρα αυτή καθίσταται κινητήρια δύναμη της διεθνούς ανάπτυξης τόσο ως παραγωγός αγαθών και πάροχος υπηρεσιών, όσο και ως αγορά για ξένα προϊόντα. Αναμένεται μέχρι το τέλος της δεκαετίας η Ινδία να υποσκελίσει τη Γερμανία και την Ιαπωνία και να σκαρφαλώσει στη θέση της τρίτης μεγαλύτερης οικονομίας παγκοσμίως, με ΑΕΠ περί τα 7 τρισ. δολάρια.

Εδώ και δύο χρόνια η Ινδία είναι επισήμως πλέον η πολυπληθέστερη χώρα στον πλανήτη και εκτιμάται ότι, χάρη στο δημογραφικό της μέρισμα, μπορεί να καταστεί η μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως το δεύτερο ήμισυ του 21ου αιώνα. Την ίδια στιγμή, όμως, η ινδική οικονομία καλείται να αντιμετωπίσει πλήθος προκλήσεων.

Ενώ ο πληθυσμός της χώρας αποτελεί το 17,5% του συνόλου της ανθρωπότητας, το 2022 στην Ινδία αντιστοιχούσε δυσανάλογα μικρό μερίδιο του παγκόσμιου εμπορίου, λιγότερο του 2%. Εξαιτίας της περιορισμένης ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της, προς το παρόν η Ινδία δεν είναι πλήρως ενσωματωμένη στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.

Παρ’όλα αυτά, με τους άφθονους ανθρώπινους πόρους και τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξής της, η Ινδία αποτελεί σημαντικό μέρος της αποκαλούμενης «εναλλακτικής Ασίας», δηλαδή εκείνων των ασιατικών χωρών, οι οποίες ολοένα και περισσότερο προσελκύουν επενδυτικά κεφάλαια. Είναι, μάλιστα, πιθανό η Ινδία να μετατραπεί στο επόμενο «παγκόσμιο εργοστάσιο», σε συνδυασμό με την προσπάθεια πολλών χωρών να μετριάσουν την εξάρτησή τους από την ασθμαίνουσα Κίνα.

Στις πολιτικές και επιχειρηματικές ελίτ της χώρας εναπόκειται να στοχεύσουν σε οικονομικές δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας κι όχι μόνο εντάσεως εργασίας. Αυτό συμβαίνει ήδη έως ένα βαθμό σε τεχνολογίες αιχμής, κυρίως στις νότιες πολιτείες της Ινδίας.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι πολλοί Ινδοί είναι επικεφαλής (chief executive officers – CEO) παγκόσμιων κολοσσών, όπως είναι η Google/Alphabet, Microsoft, YouTube, Adobe, IBM, Novartis, Starbucks, Chanel, κ.λπ. Σημειώνεται, επίσης, ότι η Ινδία έχει στείλει επιτυχώς μη επανδρωμένο σκάφος στη Σελήνη και είναι πλέον η τέταρτη διαστημική δύναμη, μαζί με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα.

Αυτόνομη εξωτερική πολιτική

Πάγια χαρακτηριστικά της ινδικής εξωτερικής πολιτικής είναι η ευελιξία και η αποφυγή ρητών δεσμεύσεων έναντι τρίτων, με γνώμονα τα εθνικά συμφέροντα της χώρας. Έχουν συζητηθεί εκτενώς η άρνηση της Ινδίας να καταδικάσει τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η διατήρηση στενών οικονομικών σχέσεων με τη Μόσχα.

Η Ρωσία είναι παραδοσιακός στρατηγικός εταίρος της Ινδίας ως αντίβαρο στην Κίνα και προμηθευτής υδρογονανθράκων και οπλικών συστημάτων, αλλά και ως πηγή διαστημικών τεχνολογιών. Συν τοις άλλοις, η επαμφοτερίζουσα θέση της Ινδίας στο θέμα του πολέμου στην Ουκρανία πηγάζει έως ένα βαθμό κι από τη φιλοδοξία της να αποτελέσει διαμεσολαβητή μεταξύ των στρατοπέδων που διαμορφώνονται στη διεθνή αρένα.

Παρότι το Νέο Δελχί πάντοτε ήταν “αλλεργικό” στην ιδέα για προσχώρηση σε πολιτικούς και στρατιωτικούς συνασπισμούς, η Ινδία αντιλαμβάνεται ότι η απομόνωσή της θα είχε ακόμη υψηλότερο κόστος. Γι’αυτό συμμετέχει, με πολύ προσεκτική στάση, σε συσσωματώσεις που όμως δεν αποτελούν συνασπισμούς, όπως είναι ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης και η ομάδα BRICS, με βασικούς πυλώνες την Κίνα και τη Ρωσία.

Ταυτόχρονα, είναι μέλος του τετραμερούς σχηματισμού Quad, τον οποίον συμπληρώνουν οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και η Αυστραλία. Συγχρόνως, το Νέο Δελχί προκρίνει πολυμερή σχήματα παγκόσμιας εμβέλειας, όπως είναι η ομάδα G20 και πέρυσι άσκησε την εκ περιτροπής προεδρία της.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ινδία βγαίνει στο προσκήνιο και διεκδικεί σημαντική θέση στην παγκόσμια σκηνή. Η χώρα διαθέτει συνεχώς αυξανόμενο βάρος, αν και δεν έχει ακόμη την ισχύ που θα αναλογούσε στα μεγέθη της. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ινδία στην παρούσα φάση είναι κυρίως δομικού/θεσμικού χαρακτήρα και σε πολύ μικρότερο βαθμό σχετίζονται με την επάρκεια πόρων.

Εφόσον, όμως, ξεπεραστούν αυτές οι δυσκολίες, μια οικονομικά δυναμική και πολιτικά ισχυρή Ινδία μπορεί να διαδραματίσει σταθεροποιητικό ρόλο στην κατακερματισμένη διεθνή τάξη. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι μια πιο σύγχρονη Ινδία, η οποία προς το παρόν συγκαταλέγεται στους μεγάλους ρυπαίνοντες, θα είναι καθοριστικός παράγοντας στην παγκόσμια πράσινη μετάβαση ως απάντηση στην υπαρξιακή απειλή της κλιματικής αλλαγής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρωτοβουλία για την κατασκευή διαδρόμου συνδυασμένων μεταφορών Ινδία-Μέση Ανατολή-Ευρώπη (IMEC), με απόληξη στην Ελλάδα. Ενώ είναι φανερό ότι η σημερινή κρίση στη Γάζα δεν ευνοεί τις σχετικές συζητήσεις, μεσομακροπρόθεσμα το σχέδιο αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει πολύ χρήσιμη διαδρομή, εναλλακτική της Διώρυγας του Σουέζ.

Εκτιμάται ότι στην Ερυθρά Θάλασσα που έχει γίνει άκρως επικίνδυνη για τη διεθνή ναυσιπλοΐα τους τελευταίους μήνες, αντιστοιχεί περί το 12% του παγκόσμιου εμπορίου. Συνεπώς, η κατασκευή του IMEC θα προσέφερε πολλά οφέλη ως προς την ασφάλεια των μεταφορών μεταξύ της Ευρώπης και της Ασία.

Οι όποιες ενστάσεις σ’αυτό το κατ’αρχήν σχέδιο προέρχονται κυρίως από την Κίνα (λόγω ανταγωνισμού με την Ινδία) και την Τουρκία (που μένει έξω από τον διάδρομο IMEC). Σημειώνεται ότι οι Ινδοί ιθύνοντες δεν αποδέχονται την κινεζική πρωτοβουλία για τον νέο Δρόμο του Μεταξιού (Belt and Road Initiative – BRI), στην οποία διαβλέπουν γεωπολιτικές στοχεύσεις του Πεκίνου. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ινδία έχει κατ’επανάληψη απορρίψει τις προτροπές της Κίνας να προσχωρήσει στο BRI.

Μη δυτική, αλλά όχι αντιδυτική η Ινδία

Η Ινδία δεν αμφισβητεί απαραίτητα την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ, αλλά επιδιώκει την ουσιαστική βελτίωση της υφιστάμενης παγκόσμιας τάξης πραγμάτων μέσω πολύ πιο συμπεριληπτικών θεσμών. Παραδείγματος χάρη, αποτελεί αναμφισβήτητη διπλωματική επιτυχία της Ινδίας η ένταξη της Αφρικανικής Ένωσης στην ομάδα G20, η οποία αποκτά ακόμη πιο αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα.

Η Ινδία παραδοσιακά ακολουθεί έναν τρίτο δρόμο που θυμίζει την παρακαταθήκη των άλλοτε Αδεσμεύτων Χωρών. Το προτέρημα αυτής της αντίληψης για τον Παγκόσμιο Νότο είναι ότι πολλές αναπτυσσόμενες χώρες προτιμούν να εκπροσωπούνται στα διεθνή φόρα, αλλά κρατώντας ίσες αποστάσεις, ώστε να εξασφαλίσουν καλύτερη διαπραγματευτική θέση έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας.

Όπως δήλωσε στην πρόσφατη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ο Ινδός υπουργός εξωτερικών Subrahmanyam Jaishankar, η χώρα του σαφώς δεν ανήκει στη Δύση, αλλά αυτό σε καμία περίπτωση δεν την καθιστά αντιδυτική. Αντιθέτως, τόνισε τους στενούς δεσμούς που έχει η Ινδία με πολλούς δυτικούς εταίρους, κάτι που διαφοροποιεί το Νέο Δελχί από την αντιδυτική υστερία της Μόσχας και του Πεκίνου.

Σύμφωνα με μια ινδική παροιμία, «δεν μπορείς να αλλάξεις την κατεύθυνση των ανέμων -μπορείς, όμως, να τοποθετήσεις ανάλογα τα πανιά του πλοίου σου». Αυτό ακριβώς προσπαθεί η Ινδία να εφαρμόσει στην πράξη- να προσαρμοστεί πλήρως στις συνθήκες και το συσχετισμό δυνάμεων που διαμορφώνονται την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, ώστε να μεγιστοποιήσει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα.

* Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: liberal.gr

Το άρθρο Αυξάνεται σταθερά το ειδικό βάρος της Ινδίας… Του Πλάμεν Τόντεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Είναι γνωστή η ρήση ότι οι προβλέψεις είναι δύσκολο σπορ, ιδιαίτερα όταν αφορούν το μέλλον. Οι ασκήσεις αυτού του τύπου πάντοτε ενδέχεται να διαψευστούν από την εμφάνιση απροσδόκητων κλυδωνισμών με σοβαρότατες επιπτώσεις (black swans), δίπλα στους γνωστούς και συχνά παραμελημένους κινδύνους (gray rhinos). Ωστόσο, όσο κι αν είναι παρακινδυνευμένες οι προβλέψεις, η χρησιμότητά τους συνίσταται στη διατύπωση πιθανών σεναρίων με στόχο τη μέγιστη δυνατή ετοιμότητα για γρήγορη αντίδραση σε περίπτωση επιβεβαίωσής τους.

Επιπροσθέτως, ήδη διαφαίνονται γενικότερες τάσεις (megatrends), όπως είναι η αμφισβήτηση της μεταψυχροπολεμικής παγκόσμιας τάξης, η επιστροφή της γεωπολιτικής, η κλιματική κρίση, κ.λπ. Επομένως, μπορεί να ισχυριστεί κανείς με ικανή δόση βεβαιότητας ότι το 2024 δεν μπαίνει με καλούς οιωνούς και ο πλανήτης θα βρεθεί αντιμέτωπος με πλήθος προκλήσεων.

Πιθανές προκλήσεις για την παγκόσμια οικονομία το 2024

1. Το Long Covid της παγκόσμιας οικονομίας

Εκφράζονται ελπίδες ότι το 2024 ο πλανήτης θα εξέλθει από τον κύκλο του COVID-19. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι η πανδημία – που δεν έχει λήξει οριστικά – έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Η «κληρονομιά» της συνίσταται στο δυσθεώρητο δημόσιο χρέος παγκοσμίως ύψους 97 τρισ. δολαρίων φέτος, ανεβασμένο κατά 40% σε σύγκριση με το 2019. Αυτό καθιστά αναγκαίες τις δημοσιονομικές περικοπές σ’ όλες τις χώρες, σε συνδυασμό με τα μέτρα αντιμετώπισης του υψηλού πληθωρισμού εν μέσω αναταράξεων στις αγορές ενέργειας και τροφίμων. Βέβαια, σ’ αυτό συμβάλλουν και οι τρέχουσες πολεμικές συγκρούσεις και οι αυξημένοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι.

Ως απάντηση στις πληθωριστικές πιέσεις, την τελευταία διετία οι κεντρικές τράπεζες των μεγάλων οικονομιών ακολούθησαν αυστηρότερη νομισματική πολιτική, π.χ. μόνο η Fed των ΗΠΑ προέβη σε 11 αυξήσεις του βασικού επιτοκίου. Ο υψηλός πληθωρισμός σε παγκόσμια κλίμακα δεν αναμένεται να τιθασευτεί πλήρως το 2024. Ωστόσο, οι αγορές προεξοφλούν κάποια αποκλιμάκωση των επιτοκίων το επόμενο έτος, πιο επιθετικά στις ΗΠΑ και πιο διστακτικά στην Ευρωζώνη. Ενδέχεται το δολάριο να εξασθενήσει ως ένα βαθμό, αλλά θα παραμείνει το κυρίαρχο νόμισμα διεθνώς.

Για το 2024, ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) προβλέπει μεγέθυνση της παγκόσμιας οικονομίας κατά 2,7%, ελαφρώς χαμηλότερα από το φετινό 2,9%. Πρωταθλήτριες ανάμεσα στις μεγάλες και μεσαίες οικονομικές δυνάμεις αναμένεται να αναδειχθούν χώρες της Ασίας, όπως η Ινδία, το Μπανγκλαντές, οι Φιλιππίνες και το Βιετνάμ. 

2. Η πιθανή πορεία των μεγάλων οικονομιών

Προβλέπεται στην εκλογική χρονιά του 2024 οι ΗΠΑ να επιτύχουν ρυθμό μεγέθυνσης 1,5%, ενώ οι ΕΕ και Ευρωζώνη θα κινηθούν κάτω από το 1%. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλήθος πιεστικών προβλημάτων που δεν σχετίζονται μόνο με το hangover της πανδημίας. Η υποστήριξη της Ουκρανίας και η προώθηση απαραίτητων βιομηχανικών πολιτικών δεν ευνοούνται από το πρόταγμα για επιστροφή στην δημοσιονομική σύνεση. Στην δύσκολη «τρίλιζα» που πρέπει να λύσει η ΕΕ το 2024, αλλά και τα επόμενα χρόνια, προστίθενται το υψηλό κόστος της πράσινης μετάβασης και η εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής οικονομικής ασφάλειας που συνεπάγεται μείωση της εξάρτησης από τις κινεζικές εισαγωγές. Ταυτόχρονα, ανησυχία προκαλεί η έξοδος ευρωπαϊκών εταιρειών προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, μια τάση που αναμένεται να ενισχυθεί έτι περισσότερο το 2024.

H Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, άλλες τρεις μεγάλες οικονομίες, επιβεβαιώνουν ότι η όποια ανάπτυξη το 2024 θα προέλθει κυρίως από τον παγκόσμιο Νότο. Εκτιμάται ότι το νοτιοκορεατικό ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 2,1% και το ιαπωνικό κατά 1,3%, ενώ οι εκτιμήσεις για τις προοπτικές του Ηνωμένου Βασιλείου το επόμενο έτος κυμαίνοναι μεταξύ στασιμότητας και ήπιας ύφεσης. 

Εικάζεται ότι η ηγεσία της Κίνας θα θέσει στόχο περί το 5%, αν και καλείται να αποφασίσει αν ενδείκνυνται οι τεχνηέντως υψηλοί ρυθμοί μεγέθυνσης μέσω δημοσιονομικών ενέσεων και με συνεχώς αυξανόμενα χρέη ή προκρίνεται η στροφή σ’ ένα υγιέστερο αναπτυξιακο πρότυπο, το οποίο όμως συνεπάγεται «χαμηλές πτήσεις». Πιθανότατα θα επιλεγούν οι «ορθοπεταλιές» και η πεπατημένη του πατερναλιστικού κράτους παρά η πολιτικά δύσκολη μεταφορά πόρων στα νοικοκυριά και η ανάδειξη της εγχώριας κατανάλωσης ως κινητήριας δύναμης της οικονομίας. Η φούσκα των ακινήτων θα παραμείνει βαρίδι το 2024, ενώ η νέα έμφαση στη μεταποίηση θα καταστήσει την Κίνα ακόμη πιο εξαρτημένη από τις εξαγωγές της.

Σε ό,τι αφορά τον παγκόσμιο Νότο, την διετία 2022-23 χρεοκόπησαν η Ζάμπια, η Γκάνα, η Σρι Λάνκα και η Αιθιοπία, ενώ θεωρείται βέβαιο ότι το επόμενο έτος κι άλλες αναπτυσσόμενες χώρες θα προστεθούν σ’ αυτήν τη λίστα. Το 2024 με ιδιαίτερη έμφαση θα τεθεί το ζήτημα της επαναδιαπραγμάτευσης ή/και διαγραφής χρεών, όπως και της δύσκολης – αλλά απαραίτητης – συνεργασίας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου με την Κίνα, η οποία είναι ο μεγαλύτερος πιστωτής του αναπτυσσόμενου κόσμου. Δεδομένου ότι έχει «κοκκινίσει» έως και το 60% των δανείων που έχουν χορηγήσει οι κινεζικές τράπεζες κατά μήκος του νέου Δρόμου του Μεταξιού (Belt and Road Initiative), η Κίνα θα κληθεί το επόμενο έτος να λάβει επώδυνες αποφάσεις και να αποδεχθεί ζημίες, προκειμένου να διατηρήσει την σχετικά θετικά εικόνα της στον παγκόσμιο Νότο.

Η ρωσική οικονομία δεν κατέρρευσε υπό την πίεση των δυτικών κυρώσεων και του κόστους του πολέμου στην Ουκρανία, εν πολλοίς χάρη στις μαζικές πωλήσεις υδρογονανθράκων στην Κίνα και την Ινδία. Μετά την ύφεση του 2022, η Ρωσία κατέγραψε ρυθμό μεγέθυνσης 3,1% φέτος, αλλά αναμένει επιβράδυνση στο 1,1% το επόμενο έτος και πασχίζει να αναχαιτίσει την απαξίωση του νομίσματός της, με τα επιτόκια στο 16% αυτήν την περίοδο. 

3. Προς νέα δομή της παγκόσμιας οικονομίας;

Έπειτα από μία ισχυρή ανάκαμψη το 2021, ο όγκος των παγκόσμιων άμεσων ξένων επενδύσεων έπεσε τα επόμενα δύο χρόνια εξαιτίας των διαδοχικών κρίσεων στο παγκόσμιο στερέωμα και η τάση αυτή πιθανότατα θα επιβεβαιωθεί το 2024. Ωστόσο, ενώ είναι εμφανή τα σημάδια επιστροφής του προστατευτισμού, η συζήτηση για το τέλος της παγκοσμιοποίησης φαίνεται να είναι, αν μη τι άλλο, πρόωρη. Οι ενδείξεις στην παρούσα φάση συντείνουν περισσότερο σε αναδιάταξη των παγκόσμιων αγορών και μετάλλαξη της παγκοσμιοποίησης, με δύο κύρια χαρακτηριστικά. 

Πρώτον, εντείνεται η ανακατεύθυνση των εμπορικών ροών και κεφαλαίων σε γεωπολιτικά φιλικές χώρες (friend-shoring και near-shoring) και, συνεπώς, η αναμόρφωση των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων. Παραδείγματα γι’ αυτήν την τάση είναι τα κίνητρα της αμερικανικής κυβέρνησης για την προσέλκυση επιχειρήσεων. Επίσης, το 2024 ορισμένες αναδυόμενες οικονομίες, π.χ. η Ινδία, το Μεξικό, το Βιετνάμ και το Μαρόκο, θα συνεχίσουν να επωφελούνται της φυγής επενδυτικών κεφαλαίων από την Κίνα.

Δεύτερον, ως αποτέλεσμα αυτής της αναδιάταξης οι παγκόσμιες αγορές δείχνουν να ομαδοποιούνται ως ένα βαθμό σε περιφερειακά μπλοκ γύρω από μεγάλες οικονομίες ως «πόλους» ή «μαγνήτες». Σε αδρές γραμμές, πρόκειται για συσσωματώσεις που σχηματίζονται γύρω από τις ΗΠΑ και την Κίνα, κάτι που έχει να κάνει και με τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό μεταξύ τους. Πολλοί αναλυτές προσπαθούν να προσδιορίσουν το μέγεθος και το οικονομικό βάρος αυτών των στρατοπέδων, π.χ. εκτιμάται ότι το κινεζικό μπλοκ καλύπτει το 54% των εδαφών του πλανήτη και το 46% του πληθυσμού της υφηλίου, ενώ στο αμερικανικό στράτοπεδο αντιστοιχεί το 67% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Ωστόσο, η θεωρία των οικονομικών στρατοπέδων δεν φαίνεται να ισχύει απολύτως. Π.χ. παρά τις στενές διατλαντικές σχέσεις, η ΕΕ έχει ως μεγαλύτερο οικονομικό εταίρο της την Κίνα και, μάλιστα, με συνεχώς αυξανόμενο εμπορικό έλλειμμα –  ύψους 390 δισ. ευρώ το 2022. Μένει να αποδειχθεί αν το νομικό οπλοστάσιο της ΕΕ που αποβλέπει στην αντιμετώπιση του αθέμιτου κινεζικού ανταγωνισμού θα αναχαιτίσει αυτήν την τάση το 2024 ή η Ευρώπη θα εξακολουθήσει να απορροφά τις κινεζικές εξαγωγές.

Σημειώνεται ότι οι ΗΠΑ έχουν μειώσει το εμπορικό τους έλλειμμα έναντι της Κίνας (ύψους 367 δισ. δολαρίων το 2022) και, σε περίπτωση που ο Τραμπ επιστρέψει στον Λευκό Οίκο τον ερχόμενο Νοέμβριο, θεωρείται βέβαιο πως θα επανέλθει η συζήτηση για decoupling, δηλαδή αποσύνδεση της αμερικανικής οικονομίας από την κινεζική.

Σημαντικό νέο γνώρισμα της παγκόσμιας οικονομίας είναι και η ραγδαία ενσωμάτωση προηγμένων τεχνολογιών, κυρίως σε σχέση με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ). Τα τελευταία χρόνια σ’ αυτόν τον τομέα συντελείται πραγματική επανάσταση, η οποία δεν αφήνει ανεπηρέαστη καμία απολύτως χώρα. 

4. Τα συν και τα πλην της τεχνολογικής επανάστασης

Καθίσταται ύψιστη προτεραιότητα η περαιτέρω ανάπτυξη και αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αναγνωρίζοντας τη σημασία της στη μεταμόρφωση της παγκόσμιας οικονομίας. Π.χ. αυξάνονται συνεχώς οι επιστημονικές ανακαλύψεις στους τομείς της ιατρικής και των βιοτεχνολογιών, με άμεσα οφέλη για τη δημόσια υγεία, ενώ πολλαπλασιάζονται και οι εφαρμογές με θετικό αντίκτυπo στην καθημερινότητα των πολιτών, όπως είναι η παροχή δημοσίων υπηρεσιών. Βελτιώνεται η λειτουργία παραγωγικών μονάδων και δικτύων διανομής χάρη στις απεριόριστες δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ταυτόχρονα, όμως, αναδύονται ισχυρές ανησυχίες σχετικά με τον βαθμό που η ΤΝ δύναται να επηρεάσει αρνητικά την αγορά εργασίας (έως και 30% των θέσεων απασχόλησης έως το 2030), αλλά και την ίδια την ιδιοσυστασία της ανθρώπινης κοινωνίας. Ολοένα και περισσότερο τονίζεται και ο κίνδυνος της παραπληροφόρησης, με βάση τα εργαλεία της παραγωγικής ή γενετικής ΤΝ (generative AI) που διακρίνεται από την ικανότητά της να παράγει περιεχόμενο (content).

Το 2024 θα είναι κρίσιμο έτος ως προς τις ρυθμίσεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, στη βάση όσων έχουν ήδη δρομολογηθεί στην ΕΕ και πρέπει να τεθούν σε ισχύ μέχρι το 2026. Τον ερχόμενο Σεπτέμβριο θα συζητηθεί το λεγόμενο Παγκόσμιο Ψηφιακό Σύμφωνο στην Σύνοδο για το Μέλλον (Summit of the Future) υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών. Σχετικές πρωτοβουλίες έχουν αναληφθεί και στο πλαίσιο της G-7 και ειδικά σε ό,τι αφορά στην παραπληροφόρηση.

Σημαντικές ρυθμίσεις προωθούνται και στις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης για στρατιωτικούς σκοπούς, ιδίως στην διαχείριση προηγμένων οπλικών συστημάτων. Σχετική συζήτηση διεξήχθη στο Σαν Φρανσίσκο μεταξύ των προέδρων των ΗΠΑ και της Κίνας τον περασμένο Νοέμβριο. Την πρώτη διεθνή διάσκεψη που έγινε φέτος στο Λονδίνο γι’αυτά τα θέματα θα ακολουθήσουν άλλες δύο το νέο έτος, στην Σεούλ και το Παρίσι. 

5. Όξυνση της κλιματικής κρίσης

Η χρονιά που φεύγει καταγράφηκε ως το θερμότερο έτος στα χρονικά και δεν αποκλείεται να δούμε νέα θλιβερά «ρεκόρ» το 2024. Οι κίνδυνοι από τα ακραία καιρικά φαινόμενα πληθαίνουν σταθερά και ασφαλώς θα κάνουν την εμφάνισή τους και το επόμενο έτος. Πιθανότατα θα επιβεβαιωθεί το γεγονός ότι, εκτός από την υπαρξιακή απειλή που αποτελεί για την ανθρωπότητα, η κλιματική κρίση συνεπάγεται και τρομακτικό οικονομικό κόστος για όλες τις χώρες, ιδιαίτερα για τα πιο ευάλωτα νησιωτικά κράτη, αλλά και για το σύνολο του αναπτυσσόμενου κόσμου.

Δεδομένου ότι γίνονται όλο και λιγότερο προβλέψιμοι, αυξάνονται οι κίνδυνοι σε κρίσιμους κρίκους των παγκόσμιων μεταφορικών διαδρόμων. Π.χ. το 2024 ή τα αμέσως επόμενα έτη μπορεί να κρίνουν το μέλλον της διώρυγας του Παναμά λόγω της ξηρασίας στην περιοχή και της πτώσης της στάθμης των υδάτων. Ελλοχεύει δε πάντοτε ο κίνδυνος οι κλιματικές αλλαγές να εξωθήσουν πολλά εκατομμύρια «περιβαλλοντικούς πρόσφυγες» στη μετανάστευση.

Η πρόσφατη COP28 του Ντουμπάι απέφερε μεικτά αποτελέσματα στην καλύτερη περίπτωση. Υπήρξε μεν συμφωνία ότι τα ορυκτά καύσιμα ευθύνονται για την κλιματική αλλαγή και η ανθρωπότητα πρέπει να κάνει τη «μετάβαση» προς ένα μέλλον χωρίς αέρια του θερμοκηπίου, αλλά δεν αναφέρθηκε ρητά ο όρος «κατάργηση» των ρυπογόνων πηγών ενέργειας. Το γεγονός αυτό χαρακτηρίστηκε καταστροφικό από περιβαλλοντολογικές οργανώσεις και ορισμένα κράτη, ενώ το ενδιαφέρον τώρα στρέφεται στην επόμενη συνδιάσκεψη (COP29) στο Αζερμπαϊτζάν τον ερχόμενο Νοέμβριο.

*Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ).

Πηγή: liberal.gr

Το άρθρο Πέντε προκλήσεις για την παγκόσμια οικονομία το 2024… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Σήμερα όλα τα βλέμματα θα είναι στραμμένα στο Σαν Φρανσίσκο, στην συνάντηση Τζο Μπάιντεν – Σι Τζινπίνγκ που θα πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Οι σχέσεις των δύο δυνάμεων είναι στο χειρότερο σημείο τους εδώ και μισό αιώνα, μετά την ιστορική επίσκεψη του Ρίτσαρντ Νίξον στο Πεκίνο το 1971 και την αναγνώριση της κομμουνιστικής Κίνας από τις ΗΠΑ.

Το timing της συνάντησης

Υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα επιδιώκουν μια ανάπαυλα στην σφοδρή αντιπαράθεση μεταξύ τους.  Είναι γεγονός ότι μια κάποια επαναπροσέγγιση – ή, έστω προσωρινή ανακωχή – βολεύει και τις δύο πλευρές στην συγκεκριμένη συγκυρία. Ο Αμερικανός πρόεδρος στοχεύει στην επανεκλογή του σε λιγότερο από 12 μήνες και, εν μέσω των πολεμικών συγκρούσεων στην Ουκρανία και την Μέση Ανατολή, μια σοβαρή κρίση στις σχέσεις με το Πεκίνο είναι το τελευταίο που θα επιθυμούσε κατά την διάρκεια της εκστρατείας του.

Η δε Κίνα διανύει δύσκολη περίοδο που χαρακτηρίζεται από την διάψευση των προσδοκιών για θεαματική οικονομική ανάκαμψη μετά την εγκατάλειψη της πολιτικής zero-Covid στο τέλος της 2022. Στην επιβράδυνση της κινεζικής οικονομίας προστίθεται η μείωση των ξένων επενδύσεων στην χώρα που καταγράφεται το τρίτο τρίμηνο, για πρώτη φορά τα τελευταία 25 χρόνια. Η κινεζική ηγεσία αντιλαμβάνεται ότι ένας από τους κύριους λόγους γι’ αυτήν την εξέλιξη είναι η οξεία αντιπαλότητα με τις ΗΠΑ.

Ωστόσο, η ανάπαυλα αυτή ενδέχεται να αποδειχθεί νηνεμία πριν την καταιγίδα. Η Κίνα είναι το μόνο θέμα, στο οποίο υπάρχει κάποια σύμπτωση απόψεων μεταξύ Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων στις ΗΠΑ. Συνεπώς, κατά την διάρκεια του επόμενου έτους ο Μπάιντεν δεν μπορεί να φανεί υποχωρητικός έναντι του Πεκίνου και η σημερινή συνάντηση είναι η τελευταία ευκαιρία γι’ αυτόν να συνομιλήσει με τον Κινέζο ομόλογό του πριν κλιμακωθεί ο προεκλογικός πυρετός στις ΗΠΑ.

Μετά το πολύκροτο επεισόδιο τον περασμένο Φεβρουάριο με το κινεζικό αερόστατο, οι ΗΠΑ έχουν δείξει καλή διάθεση με τα ταξίδια σειράς αξιωματούχων στην Κίνα. Το τελευταίο πεντάμηνο επισκέφθηκαν την Κίνα ο υπουργός Εξωτερικών Άντονυ Μπλίνκεν, η υπουργός Οικονομικών Τζάνετ Γέλεν, η υπουργός Εμπορίου Τζίνα Ραϊμόντο και ο ειδικός απεσταλμένος για το κλίμα Τζον Κέρι. Η Κίνα έχει ανταποδώσει – με μεγαλύτερη φειδώ  – τις χειρονομίες καλής θέλησης με την πρόσφατη επίσκεψη του ανώτατου Κινέζου διπλωμάτη Γουάνγκ Γι στις ΗΠΑ.

Η πιθανή ατζέντα της συνάντησης

Υπάρχουν πολλές εικασίες για τα θέματα που θα “χωρέσουν” στην ατζέντα των συνομιλιών στο Σαν Φρανσίσκο. Το πιθανότερο είναι να συμφωνηθούν κάποιες κατευθυντήριες γραμμές στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο, ενώ εξειδικευμένες ομάδες εργασίας θα αναλάβουν τις διαπραγματεύσεις σε επιμέρους ζητήματα.

Το πιο σημαντικό θέμα, βεβαίως, είναι η Ταϊβάν. Η κινεζική ηγεσία επιδιώκει δέσμευση των ΗΠΑ ότι δεν θα εμπλακούν στην προεκλογική καμπάνια και δεν θα στηρίξουν τον – προπορευόμενο προς το παρόν – υποψήφιο του Δημοκρατικού Προοδευτικού Κόμματος και νυν αντιπρόεδρο Γουίλιαμ Λάι. Η κινεζική ηγεσία δεν κρύβει την προτίμησή της για τον υποψήφιο του Κουομιντάνγκ (KMT) που παραδοσιακά έχει πιο διαλλακτικές θέσεις έναντι της ηπειρωτικής Κίνας. Χωρίς αμφιβολία, ο Σι Τζινπίνγκ θα εκφράσει τις διαφωνίες της Κίνας με τις πωλήσεις αμερικανικών όπλων στην αυτοδιοικούμενη νήσο.

Σε ό,τι αφορά την αρχιτεκτονική ασφαλείας στον Ινδο-Ειρηνικό, σοβαρός πονοκέφαλος για το Πεκίνο είναι η αυξανόμενη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στις Φιλιππίνες, όπως και η σύσφιξη των σχέσεων στο τρίγωνο ΗΠΑ-Ιαπωνίας-Νότιας Κορέας. Με την σειρά του, ο Μπάιντεν θα αναφερθεί στους κινδύνους ατυχήματος στην Νοτιοσινική Θάλασσα, όπως φάνηκε σε πρόσφατο περιστατικό με κινεζικό μαχητικό αεροπλάνο που βρέθηκε σε απόσταση μόλις τριών μέτρων από αμερικανικό βομβαρδιστικό Β-52.

Τα πυρηνικά όπλα δεν αναμένεται να αποτελέσουν πρόσφορο πεδίο για συζήτηση. Η Κίνα έχει οπλοστάσιο πολύ μικρότερο από το αμερικανικό – όπως και το ρωσικό – και επενδύει τεράστιους πόρους στην αναβάθμισή του. Ενδέχεται, όμως, οι δύο πρόεδροι να συζητήσουν την χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στα λεγόμενα “αυτόνομα” όπλα που σχετίζονται εν μέρει και με τα πυρηνικά. Τον περασμένο Φεβρουάριο, οι ΗΠΑ υιοθέτησαν πολιτική διακήρυξη για την υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και της αυτονομίας στα οπλικά συστήματα, μια πρωτοβουλία που απαιτεί παγκόσμια συνεννόηση και διεθνείς ρυθμίσεις.

Οι οικονομικές σχέσεις ασφαλώς θα μπουν στην ατζέντα των συνομιλιών, με τις δύο πλευρές να διατυπώνουν πολλά παράπονα η μία από την άλλη. Ο Μπάιντεν πιθανότατα θα αναδείξει το θέμα της στενής σινο-ρωσικής συνεργασίας και τις ενδείξεις για παροχή τεχνολογιών διπλής χρήσης από το Πεκίνο στην Μόσχα. Από την συζήτηση μεταξύ των δύο προέδρων δεν θα μπορούσε να απουσιάσει και το θέμα της ανάφλεξης στην Μέση Ανατολή. Τέλος, σύμφωνα με πολλές πηγές, η αμερικανική πλευρά θα ζητήσει τον έλεγχο της παραγωγής φαινταλύνης στην Κίνα, καθώς η χρήση αυτού του εξαιρετικά εθιστικού ναρκωτικού έχει προσλάβει επικίνδυνες διαστάσεις στις ΗΠΑ.

Πιθανά αποτελέσματα

Θα οδηγήσει η συνάντηση αυτή σε αποσυμπίεση της έντασης μεταξύ των δύο δυνάμεων; Είναι μάλλον απίθανο να ξεπεραστεί η αμοιβαία καχυποψία και ίσως γι’  αυτό πολλοί αναλυτές κρατούν μικρό καλάθι. Θα ήταν έκπληξη αν υπάρξει συμφωνία στα εξής θέματα:

– Χαλάρωση των περιορισμών που έχει επιβάλει – και εντείνει – η διοίκηση Μπάιντεν στην πώληση ημιαγωγών τελευταίας γενιάς, όπως και εξοπλισμού για την παραγωγή τους.

– Συναντίληψη για την αντιμετώπιση της κρίσης στην Μέση Ανατολή. Η Κίνα εμφανίζεται ως ηγέτιδα δύναμη του Παγκόσμιου Νότου και κατ ’ουσίαν στρέφεται κατά της Δύσης και των ΗΠΑ ειδικότερα. Ορισμένοι Αμερικανοί αναλυτές πιθανολογούν ότι ο Μπάιντεν θα ζητήσει από τον Κινέζο ομόλογό του να ασκήσει πίεση στο Ιράν, αλλά η θετική ανταπόκριση του Πεκίνου θεωρείται ελάχιστα πιθανή.

– Σε ό,τι αφορά την Ταϊβάν, δεν πρέπει να αναμένονται ανακοινώσεις λόγω της φύσης αυτού του εξαιρετικά ευαίσθητου θέματος.

Δεν αποκλείεται να σημειωθεί πρόοδος σε λιγότερο αμφιλεγόμενα ζητήματα, όπως είναι η αύξηση των αεροπορικών πτήσεων μεταξύ των δύο χωρών, το άνοιγμα νέων προξενείων, η προώθηση της συνεργασίας σχετικά με την κλιματική κρίση, κ.λπ. Περίπου προεξοφλείται η συμφωνία για αυστηρότερο έλεγχο της παραγωγής φαιντανύλης σε κινεζικά εργαστήρια, ενώ η αμερικανική κυβέρνηση θα προχωρήσει στην άρση κυρώσεων σε κάποιους κρατικούς φορείς της Κίνα. Τις τελευταίες μέρες κυκλοφόρησαν δημοσιογραφικές πληροφορίες για πιθανή συμφωνία για την πώληση αεροπλάνων της Boeing στην Κίνα.

Το πιθανότερο είναι οι δύο πρόεδροι να συμφωνήσουν να τοποθετηθούν εκ νέου “προστατευτικές μπάρες”, όπως κατέληξε η προηγούμενη συνάντησή τους στο Μπαλί πριν από ένα χρόνο. Το σημαντικότερο απτό αποτέλεσμα της διμερούς συνόδου κορυφής θα ήταν η αποκατάσταση των διαύλων επικοινωνίας. Παραδείγματος χάρη, εφόσον επιβεβαιωθούν οι σχετικές προσδοκίες, θα ήταν πολύ θετικό να επανενεργοποιηθεί ο στρατιωτικός διάλογος μεταξύ των δύο πλευρών, τον οποίον διέκοψε το Πεκίνο μετά την επίσκεψη της Νάνσι Πελόζι στην Ταϊβάν τον Αύγουστο του 2022. Ενώ είναι αδύνατο να εξαλειφθεί η στρατηγική σινο-αμερικανική αντιπαλότητα, η σημερινή συνάντηση θα μπορούσε να συμβάλει στην διαχείριση της αντιπαράθεσης, με την αποφυγή εσφαλμένων υπολογισμών και ατυχημάτων. Με άλλα λόγια, στον ελεγχόμενο – όσο και αδυσώπητο – ανταγωνισμό μεταξύ των δύο δυνάμεων.

* Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι Επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: kreport.gr

Το άρθρο Μπάιντεν και Σι συζητούν για ελεγχόμενο σινο-αμερικανικό ανταγωνισμό… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αίσθηση προκάλεσε η απουσία του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ στη Σύνοδο Κορυφής της ομάδας G-20 στο Νέο Δελχί. Aντ’ αυτού, έλαβε μέρος ο πρωθυπουργός Λι Τσιανγκ, δεύτερος τη τάξει στην ιεραρχία του κινεζικού κόμματος-κράτους. Είναι η πρώτη φορά που ο Σι Τζινπίνγκ απέχει από σύνοδο κορυφής της G-20 και οι ερμηνείες γι’ αυτήν την απόφασή του ποικίλλουν.

Εικάζεται ότι ο Κινέζος πρόεδρος προτίμησε να αποφύγει την συνάντηση με τον Τζο Μπάιντεν εν μέσω των εντάσεων μεταξύ της Ουάσιγκτον και του Πεκίνου. Τον Νοέμβριο του 2022 οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν στη Σύνοδο Κορυφής της G-20 στην Τζακάρτα της Ινδονησίας και η συνομιλία τους χαρακτηρίστηκε από αρκετά διαλλακτικό τόνο, ενώ συμφωνήθηκε να τοποθετηθούν “προστατευτικές μπάρες” στην σινο-αμερικανική αντιπαράθεση. Ωστόσο, το επεισόδιο με το κινεζικό αερόστατο δύο μήνες αργότερα δηλητηρίασε εκ νέου τις σχέσεις μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.

Μια άλλη πιθανή εξήγηση είναι ότι ο Σι Τζινπίνγκ δεν θέλησε με την παρουσία του να πιστοποιήσει το αυξανόμενο βάρος της Ινδίας στο διεθνές στερέωμα, κάτι που σχετίζεται με τις ανταγωνιστικές σχέσεις μεταξύ των δύο γιγάντων της Ασίας και πολυπληθέστερων χωρών στον πλανήτη. Αυτήν τη δεύτερη ερμηνεία προτάσσει μια σχολή σκέψης που διαβλέπει στην απουσία του Σι Τζινπίνγκ από το Νέο Δελχί μια ευρύτερη τάση: εντεινόμενο διαγκωνισμό μεταξύ της Κίνας και της Ινδίας για την πρωτοκαθεδρία στον Παγκόσμιο Νότο, όπως έχει επικρατήσει να αποκαλείται ο Τρίτος Κόσμος.

Η ασταθής ισορροπία των σινο-ινδικών σχέσεων

H Κίνα και η Ινδία είναι ιστορικοί αντίπαλοι στην μεταπολεμική περίοδο, με αποκορύφωμα τον πόλεμο του 1962 για διαφιλονικούμενα εδάφη στα Ιμαλάια. Έκτοτε οι δύο χώρες είχαν αρκετές ένοπλες συγκρούσεις μικρότερης κλίμακας και πάντα υποβόσκει ένταση μεταξύ τους. Ο σινο-ινδικός ανταγωνισμός, μάλιστα, δεν εκδηλώνεται μόνο στα κοινά τους σύνορα, αλλά επεκτείνεται πλέον και στον Ινδικό Ωκεανό.

Ταυτόχρονα, και οι δύο πλευρές καταβάλλουν προσπάθειες οι εντάσεις αυτές να παραμένουν ελεγχόμενες. Σημειώνεται ότι, εκτός από την ομάδα G-20, η Κίνα και η Ινδία συνυπάρχουν και σε άλλους δύο σχηματισμούς, τον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης (ΟΣΣ) και την ομάδα BRICS. Την ίδια στιγμή, όμως, η Ινδία συμμετέχει – μαζί με τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Αυστραλία – και στον σχηματισμό Quad που αποβλέπει στην αναχαίτιση της κινεζικής επιρροής στην τεράστια περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού.

Η Ινδία είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος μέτοχος στην Ασιατική Τράπεζα Χρηματοδότησης Υποδομών (AIIB) με έδρα το Πεκίνο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αποδέχεται τον νέο Δρόμο του Μεταξιού (Belt and Road Initiative – BRI). Στο Νέο Δελχί παρακολουθούν με μεγάλη ανησυχία την στενή συνεργασία της Κίνας με το Πακιστάν, με το οποίο η Ινδία έχει εμπλακεί σε τρεις πολέμους μετά το 1947. Οι Ινδοί ιθύνοντες θεωρούν ότι η φαραωνικών διαστάσεων – και εν πολλοίς αμφιλεγόμενη – πρωτοβουλία του Σι Τζινπίνγκ απορρέει από καθαρά γεωπολιτικές βλέψεις του Πεκίνου. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην τελευταία σύνοδο κορυφής του ΟΣΣ τον περασμένο Ιούλιο, η Ινδία για πολλοστή φορά απέρριψε την προτροπή της Κίνας να προσχωρήσει στο BRI.

Είναι, πάντως, φανερό ότι, εκτός από τη βαθιά ριζωμένη καχυποψία και τον ανταγωνισμό μεταξύ τους σε περιφερειακή κλίμακα, η Κίνα και η Ινδία διαγκωνίζονται πλέον και για το ποια από τις δύο χώρες μπορεί να θεωρηθεί ως πιο γνήσιος και αποτελεσματικός εκπρόσωπος του αναπτυσσόμενου κόσμου.

Ακήρυχτος ανταγωνισμός για προβάδισμα στον Παγκόσμιο Νότο

Βραχυπρόθεσμα, το Πεκίνο έχει σημαντικό προβάδισμα έναντι της Ινδίας σε αυτήν την άτυπη κούρσα για την πρωτοκαθεδρία στον Παγκόσμιο Νότο. Η Κίνα έχει αποκτήσει σοβαρά ερείσματα στις αναπτυσσόμενες χώρες χάρη στα έργα υποδομής που χρηματοδοτεί, έστω και με αμφιλεγόμενo δανεισμό που χαρακτηρίζεται από πολλούς ως παγίδα χρέους, αν όχι ως σύμπτωμα κινεζικού “νεοϊμπεριαλισμού”. Την ίδια στιγμή, όμως, η Κίνα αντιμετωπίζει τις δικές της εσωτερικές προκλήσεις και δεν μπορεί επ’ άπειρον να συνεχίσει να χορηγεί επισφαλή δάνεια, τα οποία έχουν αυξηθεί απότομα τα τελευταία χρόνια.

Εχει την σημασία του και το γεγονός ότι η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της πλειοψηφίας των αναπτυσσόμενων χωρών, είτε ως προμηθευτής αγαθών και υπηρεσιών, είτε ως προορισμός για τις εξαγωγές τους, κυρίως πρώτων υλών. Αξιοσημείωτη είναι και η διείσδυση κινεζικών τεχνολογιών που επίσης δημιουργεί εξάρτηση από το Πεκίνο.

Ωστόσο, οι μεσομακροπρόθεσμες προοπτικές της Κίνας και της Ινδίας συνθέτουν μια διαφορετική εικόνα. Παρότι στην παρούσα φάση οι δύο οικονομίες έχουν ανόμοια μεγέθη, με το κινεζικό ΑΕΠ να είναι υπερπενταπλάσιο του ινδικού, οι ρυθμοί ανάπτυξης της Ινδίας ξεπερνούν πλέον τους αντίστοιχους ρυθμούς της Κίνας και ενδέχεται αυτή η τάση να διατηρηθεί για πολλά χρόνια, πιθανώς και δεκαετίες.

Η Ινδία ασφαλώς επωφελείται του “δημογραφικού της μερίσματος”, καθώς από φέτος είναι πλέον η πολυπληθέστερη χώρα στον κόσμο και με σχετικά νεανικό πληθυσμό, ενώ η Κίνα γερνάει και συρρικνώνεται.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Ινδία αποτελεί σημαντικό μέρος της αποκαλούμενης “εναλλακτικής Ασίας”, δηλαδή εκείνων των ασιατικών χωρών, οι οποίες ολοένα και περισσότερο προσελκύουν επενδυτικά κεφάλαια που μέχρι πρότινος κατευθύνονταν σχεδόν αποκλειστικά στην Κίνα.

Επιπροσθέτως, εκτός από τις επενδύσεις σε μεταποιητικές δραστηριότητες εντάσεως εργασίας, η Ινδία δικαίως υπερηφανεύεται για την πρόοδο που σημειώνει σε τεχνολογίες αιχμής. Αυξάνονται συνεχώς οι ξένες επενδύσεις σε τομείς σχετικούς με τηλεπικοινωνίες και ψηφιακές υπηρεσίες εξ αποστάσεως. Πριν από λίγες μέρες πραγματοποιήθηκε επιτυχώς η αποστολή ινδικού σκάφους στην Σελήνη και η Ινδία καθίσταται πλέον η τέταρτη διαστημική δύναμη, μαζί με τις ΗΠΑ, την Ρωσία και την Κίνα.

Δύο διαφορετικές προτάσεις

Ενώ το Πεκίνο αρέσκεται να διαφημίζει στον Παγκόσμιο Νότο το κινεζικό μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, η Ινδία είναι σε θέση πλέον να διατυπώσει το δικό της αφήγημα. Το κεντρικό επιχείρημα της Κίνας είναι ότι η αλματώδης ανάπτυξή της τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες οφείλεται στο μονοκομματικό της σύστημα, ένα πρότυπο που βολεύει πολλά αυταρχικά καθεστώτα στον Παγκόσμιο Νότο.

Η Ινδία, όμως, αντιπαραβάλλει μια διαφορετική πρόταση – ότι η οικονομική ανάπτυξη είναι εφικτή και με πολυκομματικό σύστημα, παρά τα εντεινόμενα σημάδια αυταρχισμού του κυβερνώντος κόμματος Baratiya Janata Party (BJP) και του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι. Επιπροσθέτως, το δημογραφικό προφίλ της Ινδίας ταιριάζει πολύ καλύτερα στην εκρηκτική πληθυσμιακή αύξηση σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες, με προεξάρχουσα την Αφρική, απ’ ό,τι η γηράσκουσα και συρρικνούμενη πλέον κινεζική κοινωνία.

Σε ό,τι δε αφορά την αναδυόμενη νέα τάξη πραγμάτων στην υφήλιο, η Κίνα πιέζει τον Παγκόσμιο Νότο να συμπαραταχθεί μαζί της σ’ ένα αντιδυτικό/αντιαμερικανικό μπλοκ, μια απαίτηση που αφήνει πολλές αναπτυσσόμενες χώρες επιφυλακτικές. Oι απροκάλυπτες προσπάθειες του Πεκίνου, αλλά και της Ρωσίας, να προσδώσουν στον ΟΣΣ και την ομάδα BRICS αντιδυτικό προσανατολισμό προκαλούν αντιδράσεις. Παραδείγματος χάρη, στην πρόσφατη σύνοδο στην Νότια Αφρική τόσο η Ινδία όσο και η Βραζιλία εξέφρασαν την άποψη ότι η διεύρυνση των BRICS δεν πρέπει να υπηρετεί αλλότριους πολιτικούς στόχους εις βάρος της – ούτως ή άλλως περιορισμένης – συνοχής της ομάδας.

Η απουσία του Κινέζου προέδρου στη Σύνοδο Κορυφής της G-20 αντιδιαστέλλεται εμφανώς με την συμμετοχή του στη Σύνοδο Κορυφής των BRICS. Είναι προφανές ότι το Πεκίνο προκρίνει τον ΟΣΣ και τους BRICS ως οχήματα για την προώθηση της αντιδυτικής ατζέντας του.

Αντίθετα, το Νέο Δελχί επένδυσε σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στην εκ περιτροπής προεδρία της στην G-20, όπου τα μισά περίπου μέλη είναι δυτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ. Ταυτόχρονα, αποτελεί αναμφισβήτητη διπλωματική επιτυχία της Ινδίας η συμπερίληψη της Αφρικανικής Ένωσης σε αυτό το σχήμα, το οποίο αποκτά ακόμη πιο αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα.

Αντίθετα με την εμμονή του Πεκίνου να ανταγωνίζεται τις ΗΠΑ, η Ινδία παραδοσιακά ακολουθεί έναν “τρίτο δρόμο” που θυμίζει την παρακαταθήκη των άλλοτε Αδεσμεύτων Χωρών. Το προτέρημα αυτής της αντίληψης για τον Παγκόσμιο Νότο είναι ότι πολλές αναπτυσσόμενες χώρες προτιμούν να εκπροσωπούνται στα διεθνή φόρα, αλλά κρατώντας ίσες αποστάσεις, ώστε να εξασφαλίσουν καλύτερη διαπραγματευτική θέση έναντι των δύο διαμορφούμενων μπλοκ με ηγέτιδες δυνάμεις τις ΗΠΑ και την Κίνα.

*Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)

Πηγή: kathimerini.gr

Το άρθρο Μπρα ντε φερ Κίνας – Ινδίας στον Παγκόσμιο Νότο… Του Πλάμεν Τόντσεφ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.