Η πρώτη έξοδος στις αγορές για το 2022 έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα προς την κυβέρνηση. Οι επενδυτές αύξησαν το επιτόκιο με το οποίο δανείζουν το ελληνικό δημόσιο από 0,89% τον Ιούνιο του 2021 σε 1,84%. Εύλογα ανακύπτει το ερώτημα γιατί οι επενδυτές άλλαξαν στάση όταν πολλοί προέβλεπαν ότι τα επιτόκια θα διατηρηθούν σε χαμηλά επίπεδα για μεγάλο διάστημα.

Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η εκτίμηση ότι οι κεντρικές τράπεζες θα σταματήσουν τα έκτακτα μέτρα που έλαβαν για να στηριχθούν οι οικονομίες από τις συνέπειες της πανδημίας. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ εκτιμάται ότι θα αρχίσει να αυξάνει τα επιτόκια της από το 2022, ενώ η ΕΚΤ εκτιμάται ότι θα τα αυξήσει το 2023. Η αναθεώρηση για την πορεία της νομισματικής πολιτικής πέρασε αμέσως στο κόστος δανεισμού των χωρών της ευρωζώνης. Περισσότερο όμως σε αυτό χωρών με μεγάλο δημόσιο χρέος όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. Αυτό συνέβη παρά τις διαβεβαιώσεις της κ. Λαγκάρντ ότι η ΕΚΤ θα επαναγοράζει ελληνικά ομόλογα μέχρι και το 2024, με έσοδα από λήξεις ομολόγων που είχαν αγοραστεί μέσω του PEPP.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το κόστος δανεισμού της χώρας θα συνεχίζει να αυξάνεται. Τα ελληνικά ομόλογα δεν διαθέτουν την επενδυτική βαθμίδα και οι αποδόσεις τους είναι πιο ευμετάβλητες σε συνθήκες υψηλής αβεβαιότητας. Οι εξελίξεις στο μέτωπο της πανδημίας που εξακολουθούν να επηρεάζουν την πορεία της οικονομίας, η πιθανή προκήρυξη πρόωρων εκλογών το 2022 αλλά και το ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον είναι παράγοντες που μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση του κόστους δανεισμού. Ένας άλλος παράγοντας είναι οι πολιτικές εξελίξεις στην Ιταλία. Σε περίπτωση που παραιτηθεί η κυβέρνηση Μ. Ντράγκι και διαλυθεί πρόωρα η Ιταλική Βουλή οι επιπτώσεις στο κόστος δανεισμού της Ιταλίας θα είναι σημαντικές. Αυτό θα συμπαρασύρει και το κόστος δανεισμού της Ελλάδας που έχει υψηλή συσχέτιση με αυτό της Ιταλίας.

Μια περαιτέρω αύξηση του κόστους δανεισμού μέχρι η Ελλάδα να αποκτήσει την επενδυτική βαθμίδα θα περιορίσει το δημοσιονομικό χώρο. Άρα θα περιοριστούν οι βαθμοί ελευθερίας σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα καλείται να προχωρήσει στον πράσινο και ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας αλλά και στην αναπλήρωση κρίσιμων υποδομών που απαξιώθηκαν μετά από μια δεκαετία περικοπών στο ΠΔΕ.

Οι επιλογές της κυβέρνησης το 2022 θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στη στάση που θα τηρήσουν οι επενδυτές ως προς το κόστος δανεισμού της Ελλάδας. Ήδη έχει επισημανθεί ότι η δημοσιονομική πολιτική το 2021 ήταν εξαιρετικά προκυκλική σε αντίθεση με αυτή άλλων χωρών της ευρωζώνης. Η Ελλάδα το 2021 είχε το δεύτερο υψηλότερο δημοσιονομικό έλλειμμα μετά τη Μάλτα παρά το γεγονός ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της αναμένεται – σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος – να κυμανθεί μεταξύ 8,5%-9%.

Αν η δημοσιονομική πολιτική το 2022 υποκύψει στον πειρασμό να αξιοποιήσει την ελευθερία που παρέχει η αναστολή του Συμφώνου Σταθερότητας γιατί η κυβέρνηση σχεδιάζει να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, τότε το κόστος δανεισμού μπορεί να ανεβεί πέρα από ένα κρίσιμο επίπεδο. Εκείνο που διασφαλίζει τη μακροχρόνια βιωσιμότητά του βάσει των σχετικών μελλοντικών προβολών του επιπέδου του χρέους και των ακαθάριστων χρηματοδοτικών αναγκών του δημοσίου. Αυτό θα θέσει υπό αίρεση και το πέρασμα στην επενδυτική βαθμίδα το 2023.

Σε αυτή την περίπτωση οι εκτιμήσεις για αυξημένες επενδύσεις με τη συνδρομή των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης που θα διατηρήσουν το ρυθμό ανάπτυξης σε επίπεδα που θα επιταχύνουν την αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ θα διαψευστούν. Η χώρα θα χάσει μια μοναδική ευκαιρία που διασφάλισαν οι πολιτικές αποφάσεις της ΕΕ και θα βρεθεί για άλλη μια φορά αντιμέτωπη με τους κινδύνους που συνεπάγεται η διατήρηση του χρέους σε επίπεδα κοντά στο 200% του ΑΕΠ. Το λάθος αυτό το είχε ξανακάνει την περίοδο 2007-2009. Οι επιλογές της το επόμενο διάστημα θα δείξουν αν διδάχτηκε κάτι από εκείνη την τραγική εμπειρία που οδήγησε σε πορεία απόκλισης από την υπόλοιπη ΕΕ, σε μακροχρόνια υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου της πλειοψηφίας των Ελλήνων και αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων.

*πρώην υπουργός οικονομικών

Το άρθρο Το μήνυμα των αγορών και τα πολιτικά διλήμματα… Του Φίλιππου Σαχινίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Κατά τα φαινόμενα, η μεγάλη διεθνής οικονομική κρίση που προκλήθηκε από την πανδημία του κορωνοϊού πλησιάζει προς το τέλος της. Η υποστηρικτική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική που εφαρμόστηκε στο σύνολο σχεδόν των οικονομιών του κόσμου, και ιδιαίτερα στις δύο ατμομηχανές της παγκόσμιας οικονομίας, τις ΗΠΑ και την Κίνα, απέτρεψε την οικονομική καθίζηση και η ανάκαμψη φαίνεται ήδη στον ορίζοντα. Παράλληλα, και η Ευρωπαϊκή Ενωση, σε αντίθεση με την κρίση του 2008-2009, ανέλαβε τολμηρές, για τα δεδομένα της, δημοσιονομικές πρωτοβουλίες, με τη θεσμοθέτηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Η ελληνική οικονομία τελικά επηρεάστηκε και αυτή λιγότερο από την κρίση σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις των διεθνών οργανισμών, κυρίως λόγω των δημοσιονομικών μέτρων στήριξης της οικονομίας που υιοθετήθηκαν παράλληλα με τους υγειονομικούς περιορισμούς. Πολλά από τα μέτρα στήριξης της οικονομίας που υιοθετήθηκαν έχουν μάλλον προσωρινές δημοσιονομικές επιπτώσεις, κάτι που σημαίνει ότι η αποκατάσταση της δημοσιονομικής ισορροπίας θα είναι ευκολότερη σε σχέση με ανάλογες περιπτώσεις μεγάλων υφέσεων στο παρελθόν.

Η τρέχουσα πρόκληση για την Ελλάδα, σε συνδυασμό με τις μελλοντικές επιλογές της ΕΕ, είναι να σχεδιάσει και να υιοθετήσει ένα νέο μείγμα πολιτικής για την ανάκαμψη, βασισμένο σε μεταρρυθμίσεις από την πλευρά της προσφοράς, ώστε να αλλάξει σταδιακά το παραγωγικό πρότυπο της ελληνικής οικονομίας και τση στήριξη της συνολικής ζήτησης σε επίπεδα που να διευκολύνουν την ανάκαμψη της παραγωγής και της απασχόλησης.

Στα συμπεράσματα του τελευταίου βιβλίου μου, «Πριν και μετά το ευρώ: Οι κύκλοι της Μεταπολίτευσης και η ελληνική οικονομία», Εκδόσεις Gutenberg, 2021, έχοντας αναλύσει διεξοδικά την οικονομική πολιτική των τελευταίων σαράντα ετών, αναφέρομαι στα κύρια προαπαιτούμενα μιας πολιτικής ανάκαμψης, πέραν της αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης. Αυτά περιλαμβάνουν μια φορολογική μεταρρύθμιση, την ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και μεταρρυθμίσεις που θα αυξήσουν την παραγωγικότητα. Σε αρκετά σημεία συμπίπτουν με προτάσεις πολλών οικονομολόγων, συμπεριλαμβανομένης της Επιτροπής Πισσαρίδη.

Ωστόσο, ένα μακρόπνοο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα θα πρέπει να έχει συνέχεια και συνέπεια. Κανένα πολυετές πρόγραμμα ανάκαμψης δεν μπορεί να επιτύχει αν κυριαρχούν προσδοκίες ανατροπής του από την επόμενη κυβέρνηση. Αυτό έχει ακόμα μεγαλύτερη σημασία σήμερα, όταν υπάρχει στον ορίζοντα η, έστω και μακρινή, προοπτική πολιτικής αστάθειας, λόγω της απλής αναλογικής που θα ισχύσει στις επόμενες εκλογές.

Για να είναι αποτελεσματικό το πρόγραμμα ανάκαμψης θα πρέπει να διαθέτει επαρκή χρονικό ορίζοντα, κάτι που απαιτεί ευρεία πολιτική νομιμοποίηση. Αυτό δεν ίσχυε για τα προγράμματα προσαρμογής του παρελθόντος, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της περιόδου 2010-2018. Η διασφάλιση ευρείας πολιτικής νομιμοποίησης και συναίνεσης δεν είναι μόνο ευθύνη της εκάστοτε κυβέρνησης, η οποία μπορεί να τη ζητήσει, αλλά και των υπόλοιπων ελληνικών πολιτικών κομμάτων.

Οι πολιτικές διαφορές αναφορικά με την πολιτική ανάκαμψης θα μπορούσαν να συγκεραστούν σε μεγάλο βαθμό, τουλάχιστον μεταξύ των κομμάτων εξουσίας. Μόνο με αυτή την προϋπόθεση μπορεί να προχωρήσει η χώρα σε μια πορεία αποτελεσματικής και ταχείας οικονομικής ανάκαμψης. Αλλωστε, οι κυβερνητικές πρακτικές των κομμάτων εξουσίας στο παρελθόν αναφορικά με τη μακροοικονομική πολιτική δεν είχαν τις μεγάλες διαφορές που εμφανίζονται στις ρητορικές αντιπαραθέσεις τους.

Πολιτική συναίνεση δεν σημαίνει βεβαίως ούτε πολιτική συνεργασία ούτε κατάργηση των θεμελιωδών πολιτικών και ιστορικών διαφορών μεταξύ των κομμάτων. Σημαίνει όμως περιορισμό πολλών από τις ανούσιες και χωρίς ουσιαστική βάση αντιπαραθέσεις, οι οποίες απλώς ορθώνουν εμπόδια στις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, δυναμιτίζουν το οικονομικό κλίμα και επιβραδύνουν την ανάκαμψη των εγχώριων επενδύσεων και την εισροή κεφαλαίων, απαραίτητων προϋποθέσεων για τη δυναμική ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.

*Ο καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης είναι πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρώην υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών.

Πηγή: tovima.gr

Το άρθρο Πολιτικά προαπαιτούμενα για την οικονομική ανάκαμψη… Του Γιώργου Αλογοσκούφη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.