Η παγκόσμια οικονομική αλληλεξάρτηση είναι μια πραγματικότητα που κάθε άλλο παρά σε υποχώρηση βρίσκεται. Ως φαινόμενο δε, θα επηρεάζει κάθε εθνική οικονομία όλο και πιο πολύ.

Στο πλαίσιο λοιπόν αυτών των τάσεων , οι εξελίξεις και οι τάσεις που παρατηρούνται στην κινεζική οικονομία κανένα δεν θα πρέπει να αφήνουν αδιάφορο.

Τον τελευταίο καιρό, όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στην Evergrande, τη δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία ανάπτυξης ακινήτων στην Κίνα, η οποία προφανώς δεν μπορεί να αποπληρώσει περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια που οφείλει σήμερα σε τράπεζες, κατόχους ομολόγων, υπαλλήλους και προμηθευτές.

Με τον γίγαντα των ακινήτων να βρίσκεται στα πρόθυρα της χρεωκοπίας, ο κόσμος αναγκάζεται να σκεφτεί ένα σενάριο που δεν είχε σκεφτεί ποτέ σοβαρά: μια κατασκευασμένη στην Κίνα χρηματοπιστωτική κρίση, παρά τις διευκολύνσεις που παρέχονται στον κινεζικό γίγαντα,για ευνόητους λόγους. Οι παρατηρητές δεν παύουν να κάνουν παραλληλισμούς μεταξύ της Evergrande και των προηγούμενων κρίσεων.

Κάποιοι έτσι τη συγκρίνουν με τη συντριβή της αμερικανικής επενδυτικής τράπεζας Lehman Brothers το 2008, η οποία προκάλεσε μια τεράστια τραπεζική και χρηματοπιστωτική κρίση.

Άλλοι πάλι επικαλούνται την κατάρρευση της φούσκας ακινήτων της Ιαπωνίας τη δεκαετία του 1990. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, ο συνδυασμός υπερβολικής μόχλευσης και υπερτιμημένων περιουσιακών στοιχείων προκάλεσε αστάθεια.

Αλλά καμία περίπτωση δεν προσφέρει πραγματικά καλή εικόνα για την κατάσταση στην Evergrande, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος της Κίνας, το οποίο καθοδηγείται από την πολιτική και όχι από τις αγορές.

Με άλλα λόγια, η κρίση της Evergrande κάνει υποχρεωτική την σε βάθος ανάλυση του κινεζικού κομμουνιστικού καπιταλισμού, ο οποίος δεν είναι τόσο απλός όσο σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται.

Αφού από το 1980 έως το 2010 η Κίνα πραγματοποίησε μια αγροτική, μια τεχνολογική και μια καταναλωτική επανάσταση, σήμερα θέλει να ενσωματωθεί στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα αλλά με τους δικούς της όρους. Προφανώς δε αυτό είναι το πρόβλημά της, τόσο σε οικονομικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο. Η Κίνα και το καθεστώς της θέλουν να επωφεληθούν της παγκόσμιας αγοράς με τους δικούς τους όρους, γεγονός δύσκολο, αν λάβουμε υπόψη μας ότι ο βιομηχανικός καπιταλισμός έχει πάνω από 250 χρόνια παράδοση πίσω του.

Υπό αυτή την έννοια,το κινεζικό καθεστώς θα πρέπει να μελετήσει πιο σοβαρά τους λόγους των καπιταλιστικών κρίσεων, που απέχουν αισθητά από διάφορες θεωρητικές ερμηνείες μαρξιστικής εμπνεύσεως. Στις ανοικτές λίγο πολύ αγορές, η πραγματικότητα έχει την κακή συνήθεια να διαψεύδει τις φαντασιώσεις

Η κινεζική οικονομία, μετά από έναν πολυετή και απόλυτα δικαιολογημένο καλπασμό, αν αναλογιστούμε πια ήταν η κατάστασή της στο τέλος της δεκαετίας του 1970, σήμερα αντιμετωπίζει έναν τριπλό σοκ που οφείλονται στην προβληματική ηλεκτροδότηση της χώρας, στην πανδημία και στην κρίση των ακινήτων.

Πιο αναλυτικά, τα επίσημα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στις ι8 Οκτωβρίου έδειξαν ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας επιβραδύνθηκε στο 4,9% το τρίτο τρίμηνο, σε σύγκριση με ένα χρόνο νωρίτερα. Η βιομηχανική παραγωγή αυξήθηκε μόλις 3,1% από έτος σε έτος το Σεπτέμβριο, βραδύτερη από οποιονδήποτε μήνα κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Περισσότερο από ενάμιση χρόνο μετά το πρώτο χτύπημα του covid-19, η Κίνα αναφέρει ρυθμούς ανάπτυξης που ήταν ανήκουστοι πριν από την πανδημία.

Ενδέχεται δε οι ρυθμοί αυτοί να πάνε ακόμα πιο κάτω, αν ληφθούν υπόψη τα ενεργειακά προβλήματα της χώρας και η ασθενούσα πλέον αγορά ακινήτων της.

Όλα αυτά τα σοκ δημιουργούν εύλογους προβληματισμούς και δεν είναι λίγοι οι παρατηρητές που αναρωτιούνται αν η κινεζική κυβέρνηση έχει ακόμα επαρκή εφόδια στη διάθεσή της για να αποσοβήσει μια οξύτατη χρηματοπιστωτική αστάθεια.

Οι ίδιοι παρατηρητές εξάλλου, τονίζουν στη σημερινή συγκυρία, ενώ το κινέζικο χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι πλέον συστημικά σημαντικό, δεν είναι σαφές αν το διεθνές δίχτυ χρηματοπιστωτικής ασφάλειας – που παρέχεται από διεθνή ιδρύματα, ιδίως το Δ.Ν.Τ. – έχει διευρυνθεί επαρκώς για να το αντιμετωπίσει. Θα ήταν αρκετά αυτά για να αποτρέψουν την καταστροφή σε περίπτωση συστημικής κρίσης στην Κίνα;

«….Τουλάχιστον, η κρίση της Evergrande θα πρέπει να μας κάνει να πάψουμε να εφησυχάζουμε όσον αφορά τους παγκόσμιους χρηματοοικονομικούς κινδύνους. Πρέπει να οικοδομήσουμε ανθεκτικότητα, όχι να πολιτικοποιήσουμε την πολυμερή οικονομική αρχιτεκτονική. Και αν μια συστημική οικονομική κρίση πλήξει την Κίνα, πρέπει να γνωρίζουμε ποιος θα παρέμβει για να σώσει τον υπόλοιπο κόσμο -και πώς….», τονίζει η καθηγήτρια Πάολα Σουμπάτσι, που διδάσκει στο Queen Mary και η διαπίστωση της χρήζει προσοχής.

Πηγή: euro2day.gr

Το άρθρο Πόσο ρίσκο για ντόμινο κρύβει η κινεζική οικονομία… Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η 12η Οκτωβρίου 2020 θα περάσει στη γερμανική οικονομική ιστορία. Για πρώτη φορά, το νέο δημόσιο χρέος αυξήθηκε με ρυθμό άνω των 10.000 ευρώ (11.900 δολάρια) ανά δευτερόλεπτο, ταχύτερα από ό,τι κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης 2007-2009, όταν χρειάστηκε τεράστιος όγκος καθαρού δανεισμού. Αυτή η μακροχρόνια επιτάχυνση του χρέους, στη Γερμανία και σε χώρες σε όλον τον κόσμο, είναι το τίμημα που καταβάλλεται για την αποτροπή των οικονομικών συνεπειών της CoVID-19. Στη γερμανική Bundestag, οι δημοσιονομικές συνέπειες της πανδημίας έχουν δημιουργήσει μεγάλη ανησυχία, με το τεράστιο πακέτο διάσωσης/ τόνωσης 1,3 τρισ. ευρώ της Γερμανίας να τροφοδοτεί μια ήδη μακροχρόνια συζήτηση σχετικά με τη βιωσιμότητα του χρέους της χώρας. Το βασικό ερώτημα είναι εάν, και για πόσο καιρό, η κυβέρνηση και η κοινωνία μπορούν να συνεχίσουν να επωμίζονται το αυξανόμενο βάρος. Το ζήτημα υπερβαίνει τη διατήρηση του δημοσιονομικού χώρου. Τα κράτη με μεγάλο χρέος διατρέχουν τον κίνδυνο μαζικών ρήξεων στον κοινωνικό τους ιστό. Οι περισσότεροι πιστωτές είναι εύπορα άτομα και οντότητες των οποίων ο πλούτος αυξάνεται με τον δημόσιο δανεισμό. Οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί χάνουν ευκαιρίες να μοιραστούν την ευημερία. Με αυτόν τον τρόπο η διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των εχόντων και των μη εχόντων αποτελεί τεράστια απειλή για την κοινωνική συνοχή και κινδυνεύει να δημιουργήσει εκρηκτική κατάσταση. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των κεντρικών τραπεζών δεν πρέπει να είναι απαλλαγμένος από κριτική.

Ιδιαίτερα στην Ευρώπη, όπου, ακόμα περισσότερο από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι χρηματοδοτούμενες από το χρέος δημοσιονομικές πολιτικές έχουν νομισματική υποστήριξη. Με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να λειτουργεί ως εκτυπωτήριο χρήματος η νομισματική βάση στην ευρωζώνη αυξήθηκε από σχεδόν 1 τρισ. ευρώ το 2009 σε σχεδόν 5 τρισ. ευρώ στο τέλος του 2020. Υπάρχουν ήδη σημάδια καλπασμού του πληθωρισμού, αν και όχι στην περίπτωση καταναλωτικών αγαθών. Οι τιμές των ακινήτων, των μετοχών και της τέχνης, από την άλλη πλευρά, αυξάνονται ήδη με διψήφιο τριμηνιαίο ρυθμό στη Γερμανία.

Ο Αλεξάντερ Χάμιλτον, ο πρώτος υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, κατάφερε να μειώσει τα τεράστια δημόσια χρέη των πρώτων αποικιών μετά τον πόλεμο της Ανεξαρτησίας, εξαλείφοντας έτσι την απειλή της κρατικής χρεοκοπίας. Και οι 13 Πολιτείες των ΗΠΑ υποχρεώθηκαν να καταθέσουν εγγυήσεις, να εφαρμόσουν δημοσιονομική πειθαρχία και να μειώσουν τα χρέη τους. Αυτός ο περιορισμός της δημοσιονομικής πολιτικής – και όχι η αμοιβαιοποίηση των χρεών των μεμονωμένων κρατών, που συνιστάται περιστασιακά για την ΕΕ – ήταν η ουσία του σχεδίου Χάμιλτον. Και λειτούργησε. Είναι ένα καλό παράδειγμα για το πώς οι κρίσεις μπορούν επίσης να παρουσιάσουν ευκαιρίες. Το μυστικό είναι να τις αναγνωρίσεις και να τις αντιμετωπίσεις με τόλμη. Είμαι βέβαιος ότι η Ευρώπη είναι τώρα έτοιμη να το κάνει.

*πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας (2009-2017) και υπουργός Εσωτερικών (1989-1991 και 2005-2009), πρόεδρος της Bundestag

Το άρθρο Μήπως ρισκάρουμε μια πανδημία χρέους;… Του Schauble Wolfgang εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η πρόληψη των κινδύνων είναι έργο όλων όσων εργάζονται στην επιχείρηση. Ακόμη είναι απαραίτητο να εντοπιστούν αυτοί οι κίνδυνοι και να μάθουμε γιατί και πώς να τους διαχειριστούμε. Στο άρθρο αυτό θα γίνει προσπάθεια αποκρυπτογράφησης των νέων κινδύνων μέσα στην επιχείρηση, με την απαραίτητη πρόληψη και την ανάπτυξη ενός συστήματος προστασίας εντός αυτής. Προηγούμενα άρθρα μας σε νέες μορφές ρίσκων έχουν δημοσιευθεί στη Ναυτεμπορική:΅

1. Κ. Ζοπουνίδης, Ε. Λιβάνης, διαχείριση κινδύνων κυβερνοχώρου: η νέα πρόκληση για τους CEOs και CFOs, Παρασκευή 22 Ιουνίου 2018.
2. Κ. Ζοπουνίδης, από το μάνατζμεντ των ρίσκων σε μια κουλτούρα ρίσκου, Παρασκευή 29 Μαϊου 2020.

Υφιστάμενοι κίνδυνοι

Η ανάληψη κινδύνων βρίσκεται στο κέντρο της επιχείρησης και είναι σαφές ότι ο κίνδυνος είναι εγγενής με την εργασία του CΕΟ και ότι η διαχείρισή του αποτελεί μέρος των αποστολών του. Στις μεγάλες επιχειρήσεις, υπάρχει ένα ανώτατο στέλεχος πλήρους απασχόλησης για το συντονισμό ολόκληρης της διαδικασίας διαχείρισης κινδύνων (Risk Management Manager). Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, από τη δική τους πλευρά, δεν μπορούν πλέον να επιβιώσουν χωρίς διαχείριση ρίσκων. Ενώ οι κλασικοί κίνδυνοι εξακολουθούν να υπάρχουν και είναι γνωστοί: χρηματοοικονομικοί, κοινωνικοί, ανθρώπινοι, τεχνολογικοί, κίνδυνοι παραγωγής, εμπορικοποίησης, επιχειρησιακοί, πολιτικοί κίνδυνοι, κ.α. (βλ. C. Zopounidis, Operational tools in the management of financial risks, Springer, 1998), έχουν προκύψει νέοι κίνδυνοι, όπως αυτοί που σχετίζονται με την κινητικότητα, την πληροφορική (hacking, απώλεια δεδομένων) η εμφάνιση του cloud computing, της εικόνας και της ηλεκτρονικής φήμης. Χωρίς να ξεχνάμε τους ψυχοκοινωνικούς, περιβαλλοντικούς και κινδύνους που δημιουργούνται από το κανονιστικό πλαίσιο.

Νέοι κίνδυνοι: μια σύντομη περιγραφή

Κίνδυνοι πληροφορικής

Οι απειλές για το κεφάλαιο πληροφορικής μιας επιχείρησης δεν ήταν ποτέ τόσο μεγάλες. Φυσικά, μια ηλεκτρική καταστροφή, μια πυρκαγιά, ένα σφάλμα χειριστή, μια αστοχία υλικού μπορεί να επηρεάσει το πληροφοριακό σύστημα μιας επιχείρησης. Αλλά οι επιθέσεις ή η καταστροφή ενός τέτοιου συστήματος μπορούν επίσης να προκαλέσουν ζημιές σε οποιαδήποτε επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένης μιας πολυεθνικής.

Κίνδυνοι που συνδέονται με το cloud computing

Έλλειψη διαχείρισης ενημερώσεων σε ευέλικτους και διαθέσιμους πόρους πληροφορικής, κίνδυνοι κλοπής δεδομένων και εξάρτησης από ένα πάροχο πληροφοριών.

Κίνδυνοι σχετικοί με την κινητικότητα

Κίνδυνος κλοπής φορητών υπολογιστών ή κλοπής/απώλειας ευαίσθητων δεδομένων ή εισβολής στο σύστημα πληροφοριών της κοινότητας μέσω του intranet.

Κίνδυνοι εικόνας και φήμης

Ο μάνατζερ της επιχείρησης γνωρίζει ότι ανά πάσα στιγμή η επωνυμία του, η δράση του μπορεί να υποστεί «ηθική βλάβη», η οποία θα έχει σοβαρές συνέπειες, όπως μια οικονομική κρίση, εφόσον η φήμη αποτελεί μέρος της δημιουργίας αξίας.

Περιβαλλοντικό ρίσκο

Είναι πιθανόν μια επιχείρηση να χάσει πελάτες της εάν εμφανιστούν οι περιβαλλοντικές ελλείψεις της. Ακόμη μπορεί να καταδικαστεί για τοξικά απόβλητα τα οποία θα βαρύνουν τον ισολογισμό της. Τέλος, σε ρυθμιστικό επίπεδο, οι αρχές μπορούν να αυξήσουν το λειτουργικό κόστος ή τελικά, να καταστήσουν αδύνατη την εκτέλεση οποιασδήποτε δραστηριότητας.

Κίνδυνος συνδεόμενος με τους κανονισμούς

Πέρα από την πρόληψη επαγγελματικών κινδύνων, οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν χημικά πρέπει επίσης να τηρούν ή να εφαρμόζουν ορισμένες υποχρεώσεις ή κανόνες για την προστασία του περιβάλλοντος.

Στο σημείο αυτό πρέπει να γίνει μια σημαντική παρατήρηση. Μόνο μια ολοκληρωμένη στρατηγική κινδύνου, καλά ελεγχόμενη και τακτικά ενημερωμένη, καθιστά δυνατή τη διαχείριση της ανάπτυξης της επιχείρησης και τη διασφάλιση της βιωσιμότητάς της. Αυτό σημαίνει ότι οι νέοι κίνδυνοι, όπως και οι παλιοί, πρέπει να εντοπιστούν και να διαχειριστούν εκ των προτέρων, διαφορετικά η επιχείρηση θα τεθεί σε κίνδυνο. Πράγματι οι κίνδυνοι μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την απόδοσή της.

Ενσωμάτωση ψυχοκοινωνικών κινδύνων

Η επιχείρηση που θα είναι επιτυχής στον κόσμο μετά τον Covid, θα είναι αυτή που βασίζεται στους κοινωνικούς παράγοντες και στο ESG (βλ. Κ. Ζοπουνίδης, Μ. Εσκαντάρ, η αξιοσημείωτη άνοδος του ESG, Ναυτεμπορική, 18 Ιανουαρίου 2021). Νομικό crowdfunding (περιορισμός πρόσβασης σε κεφάλαια, μη διαπιστευμένοι επενδυτές), επαγγελματικές ασθένειες, ακτιβισμός των εργαζομένων, επιχειρηματικοί λόγοι …, αναμένεται μια αύξηση των κοινωνικών διαφορών σε αυτή την ευαίσθητη περίοδο της μετά Covid εποχής. Πέρα από τις διαφορές που σχετίζονται με τη μόλυνση από τον Covid και τις επαγγελματικές ασθένειες που συρρικνώθηκαν κατά την περίοδο του lockdown (ιδίως λόγω των ψυχοκοινωνικών κινδύνων που σχετίζονται με την ξαφνική και εντατική χρήση της τηλεργασίας), οι μαζικές διαφορές των εργαζομένων κατά των επιχειρήσεων κινδυνεύουν να είναι συνεχείς και να γνωρίσουν μια σταθερή αύξηση.

Πολύ λίγες επιχειρήσεις γνωρίζουν ότι οι αποκαλούμενοι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι ενσωματώνονται ρητά στους επαγγελματικούς κινδύνους. Οι ανά τον κόσμο κώδικες εργασίας υποχρεώνουν τους μάνατζερ να διασφαλίζουν την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων τους. Αυτή η υποχρέωση περιλαμβάνει επίσης τη ψυχική και ψυχολογική υγεία.

Συμπερασματικά, το τμήμα Risk Management της επιχείρησης θα της επιτρέψει να εφαρμόζει τη στρατηγική της λαμβάνοντας υπόψη όλους τους ελεγχόμενους κινδύνους. Η ασφάλιση αποτελεί μέρος αυτού του ελέγχου. Ο CEO θα ηγηθεί της επιχείρησης σε ένα πλαίσιο γνωστών και ελεγχόμενων κινδύνων. Εξαρτάται από τον ίδιο να προσδιορίσει, να ποσοτικοποιήσει και να μειώσει αυτούς τους κινδύνους από αυτούς που υφίστανται. Οι δευτερεύοντες κίνδυνοι μεταφέρονται στην ασφάλιση. Οι επιχειρήσεις πρέπει επομένως να εξελιχθούν και να μην είναι πλέον ικανοποιημένες να παραμείνουν στο παλιό μοντέλο με βάση την παραγωγικότητα και το χρηματοοικονομικό κέρδος, με το ρίσκο να παγιδευτούν από τους συνεργάτες τους, τους κοινωνικούς παράγοντες και ακόμη την κοινή γνώμη.

*Ακαδημαϊκός
Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών & Χρηματοοικονομικών
Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων
Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France

Το άρθρο Διαχείριση Νέων Ρίσκων… Του Κωνσταντίνου Ζοπουνίδη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.