Οι κινητοποιήσεις των Γερμανών γεωργών και όχι μόνον στην Γερμανία είναι ανάγκη να οδηγήσει άμεσα σε προβληματισμό για τον ρόλο της Κεντροαριστεράς. Δυστυχώς οι όποιες συζητήσεις αλλά και ενέργειες  – ειδικά στην χώρα μας – καλύπτουν την βάση “φιλοσοφικής κατεύθυνσης” και όχι ενεργειών ουσίας. Κατευθύνσεις ορίζονται με θέσεις. Θέσεις όμως, λαμβάνονται με δράσεις.

Το άρθρο Θα πάρουμε μαθήματα από τις κινητοποιήσεις των Γερμανών αγροτών;… Του Ηρακλή Ρούπα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Το πρόσφατο μήνυμα του προέδρου Μακρόν ότι «έφθασε το τέλος της αφθονίας και της ανεμελιάς», σίγουρα δεν θα πρέπει να εξέπληξε. Άλλωστε, τα δεδομένα μέρα με την ημέρα αναδεικνύουν μία συνολική αναταραχή στο διεθνές οικονομικό και κοινωνικό πεδίο. Η δήλωση αυτή, για όσους διαβάζουν τους ιστορικούς κύκλους, μας παραπέμπει στις αρχές του 1848 όταν ένας άλλος Γάλλος πολιτικός στοχαστής, ο Αλέξις ντε Τοκβίλ, είχε σηκωθεί στην Βουλή να εκφράσει τα συναισθήματα που συμμερίζονταν οι περισσότεροι Ευρωπαίοι της εποχής : «Κοιμόμαστε πάνω σε ένα ηφαίστειο …η καταιγίδα είναι στον ορίζοντα».

Ήταν η περίοδος μετά την αρχή της Βιομηχανικής Επανάστασης, όπου μέσα σε λίγες εβδομάδες εκδηλώθηκαν επαναστατικά κινήματα σε όλη την Ευρώπη. Ήταν ίσως η μοναδική φορά στην ιστορία του σύγχρονου κόσμου που η διάδοσή της ήταν τόσο γρήγορη και πλατιά διασχίζοντας σύνορα, χώρες και ωκεανούς. Το ερώτημα είναι αν ο πρόεδρος Μακρόν είχε στον νου του τις συνθήκες που επικρατούσαν κατά την περίοδο της δήλωσης του συμπατριώτη του.

Μπορεί τον ίδιο καιρό ο Μαρξ και ο Ένγκελς να διατύπωναν τις βασικές αρχές της “προλεταριακής επανάστασης”, όμως η επανάσταση του 1848, που έμελλε να είναι η τελευταία επανάσταση στην Δύση, απέτυχε δημιούργησε τα ερείσματα για σημαντικές αλλαγές, όπως η κατάργηση της δουλοπαροικίας. Όμως, έβαλε τις βάσεις για την πραγματοποίηση πολιτικών αιτημάτων, όπως του φιλελευθερισμού, του δημοκρατικού ριζοσπαστισμού και του εθνικισμού τα εβδομήντα χρόνια που ακολούθησαν την περίοδο των επαναστάσεων μέσα από τις διεκδικήσεις και την στάση των “μετριοπαθών”.

Βασικό επακόλουθο ήταν η συσπείρωση της μεσαίας και μετριοπαθούς μεσαίας τάξης, απέναντι στην επαναστατική βάση που αποτελείτο από αδιάλλακτους εργάτες και η ανάδειξη ενός οικονομικού μετασχηματισμού που έλαβε εκπληκτικές διαστάσεις μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1870. Ο καινούργιος κόσμος του “εμπορικού κύκλου”, τον οποίο μόνον οι σοσιαλιστές ως εκείνη την στιγμή αναγνώριζαν ως βασικό τρόπο της καπιταλιστικής οικονομίας, σε συνδυασμό με την αναπτυξιακή έκρηξη, είχε βαρυσήμαντες πολιτικές επιπτώσεις. Σήμερα, βέβαια η “μετριοπαθής” μεσαία τάξη συρρικνώνεται παγκοσμίως με ταχείς ρυθμούς, ενώ η αντιμετώπιση της έννοιας εργασία είναι δυνατόν να παραπέμψει σε σκληρές “πιεστικές” πραγματικότητες παλαιότερων εποχών.

Η αλυσίδα των κρίσεων

Σκοπός της παράθεσης των ιστορικών αυτών δεδομένων, μίας εποχής όπου διαμορφωνόταν ως έννοια ο καπιταλισμός, δεν είναι η ιστορική αναδρομή, αλλά η υπενθύμιση για άλλη μία φορά πως ο ιστορικός κύκλος των οικονομικών και κοινωνικών μεταβολών έχει μία τάση να επαναλαμβάνεται. Ειδικά αν αναλογισθούμε πως μετά την περίοδο των μεγάλων μεταβολών και της εκπληκτικής ανάπτυξης, προκλήθηκε η Μεγάλη Ύφεση που συνήθως τοποθετείται χρονικά στην περίοδο 1873-1896. Η επόμενη ήλθε κατά το Κραχ του 1929, σηματοδοτώντας περίπου τριακονταετείς κύκλους.

Σήμερα, η ταχύτητα των πληροφοριών, αλλά και η αλληλοσύνδεση των αγορών, έχουν μειώσει σημαντικά τον κύκλο εμφάνισης. Εξαιτίας δε της τεράστιας ρευστότητας που έχει διοχετευθεί στο παγκόσμιο σύστημα οι κρίσεις αυτές κάθε φορά εμφανίζουν εντονότερα χαρακτηριστικά και επιπτώσεις στις οικονομίες και κοινωνίες οδηγώντας επί της ουσίας σε εκ νέου σχεδιασμό πολιτικών και μηχανισμών. Όχι πάντα πετυχημένο. Οι μικρές κρίσεις ξεπερνούνται με μικρής έκτασης παρεμβάσεις επανασχεδιασμού. Οι μεγάλες όμως, όπως αυτή που έχουμε αρχίσει να βιώνουμε, απαιτούν συνολικό επανασχεδιασμό και κάθετες παρεμβάσεις μεγάλου εύρους. Άλλωστε, όπως αναδεικνύεται από την μελέτη της ιστορίας οι μεγάλες μεταβολές πραγματοποιούνται με επαναστατικές προσεγγίσεις.

Εν αναμονή των επαναστάσεων που…δεν θα έλθουν, με αποτέλεσμα η κρίση στην οποία αναφέρθηκε ο Μακρόν να μην είναι δυνατόν να αντιμετωπισθεί με ταχύτητα ώστε να προκληθεί μία νέα αναπτυξιακή πορεία, θα πρέπει να μιλήσουμε καθαρά πολιτικά. Ίσως αναδειχθεί έτσι μία “πονηρή” πραγματικότητα, όπου ο στόχος του περιορισμού των κρίσεων σε μικρές βραχυπρόθεσμες και όχι επιδίωξη μόνιμων λύσεων με μακροπρόθεσμο ορίζοντα, ίσως έχει σχέση με το γεγονός ότι στο πίσω μέρος κάθε πολιτικού βρίσκεται η εκλογή του.

Όταν ο χρόνος αυτός προσδιορίζεται από δύο (στις ΗΠΑ) έως τέσσερα ή πέντε χρόνια στις υπόλοιπες χώρες, γίνεται αντιληπτό πως “η ψυχολογία της εκλογής”, αποτελεί βασική τροχοπέδη στην ανάδειξη μακροπρόθεσμων πολιτικών. Αποτέλεσμα αυτού είναι η ενίσχυση του φαύλου κύκλου και της σταδιακής έντασης των προβλημάτων και κρίσεων.

Ο νέος μαύρος κύκλος

Μπορεί ο πρόεδρος Μακρόν να μην προχώρησε στην δήλωσή του έχοντας στον νου του τον ντε Τοκβίλ. Το γεγονός όμως ότι η πανδημία, η κρίση της εφοδιαστικής αλυσίδας, το Ουκρανικό και η συνεπακόλουθη ενεργειακή κρίση συνιστούν την “τέλεια καταιγίδα”, καθιστά τον Γάλλο πολιτικό επίκαιρο. Αυτό όμως για το οποίο σήμερα δεν προβάλλεται ως άμεση προτεραιότητα, είναι το αναμενόμενο πρόβλημα της ανεργίας, καθώς και των κοινωνικών επιπτώσεων της κρίσης. Ξαναζούμε (οι κύκλοι επαναλαμβάνονται) το ’70, με προοπτική στασιμοπληθωρισμού στις περισσότερες οικονομίες και μία επανάληψη των διεθνών προεκτάσεων αυτής.

Σίγουρα βρισκόμαστε σε μία φάση με πολλές πολυπλοκότητες που οι πολιτικοί προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν. Μία φάση όπου οι συνθήκες και η αγορά εργασίας βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο, ενώ το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα εισέρχεται σε φάση επανασχεδιασμού, για πρώτη φορά μετά 1944 και το Breton Woods, αλλά και το 1971 με την κατάργηση από πλευράς ΗΠΑ της μετατρεψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό.

Οι πολιτικοί όμως, κινδυνεύουν να χαθούν στην ανάγνωση των πραγματικών αιτιών του πληθωρισμού, ενώ η οριοθέτηση στόχου πληθωρισμού 2% απλά αναδεικνύει μία στόχευση που, ενώ παρουσιάζεται ως ήπια προσαρμογή, δεν είναι δυνατόν να είναι αποτελεσματική αν δε προκληθεί βίαιη προσαρμογή, με ότι και αν αυτό συνεπάγεται. Άλλωστε, ο J. Powell στις πρόσφατες δηλώσεις του στο Jackson Hole, δεν άφησε καμία αμφιβολία για το τι πρόκειται να ακολουθήσει.

Προς το παρόν, χωρίς να υπάρχει κίνδυνος επανάστασης όπως το 1848 στην Ευρώπη, ο μόνος πολιτικός που ανάδειξε με την δήλωση του την επερχόμενη πραγματικότητα είναι ο Μακρόν. Θα ήταν όμως ποιο αποτελεσματικός στο μήνυμα που ήθελε να περάσει αν χρησιμοποιούσε αυτούσια τα λόγια του Ντε Τοκβίλ : «Κοιμόμαστε πάνω σε ένα ηφαίστειο …η καταιγίδα είναι στον ορίζοντα».

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Γράμματα τέλους για την εποχή αφθονίας και ανεμελιάς… Του Ηρακλή Ρούπα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η είσοδος του διαδικτύου στην επιχειρηματική καθημερινότητα οδηγεί με ταχείς ρυθμούς στην αλλαγή των συνθηκών εργασίας. Εάν επιθυμούμε όμως να διατηρηθεί η προοδευτική πλευρά στις προτάσεις ανάπτυξης, υπάρχει η ανάγκη να διαμορφώσουμε μία προσαρμοσμένη πολιτική σε σύγχρονα πρότυπα, λαμβάνοντας υπόψη πάντα την εξελισσόμενη μετάλλαξη του ευρύτερου αναπτυξιακού πεδίου των χώρων και της φιλοσοφίας εργασίας.

Όταν επί παραδείγματι στον τομέα αγροτικής ανάπτυξης, η καλλιέργεια μπορεί να γίνεται ρομποτικά, ο οικονομολόγος μιας τέτοιας κοινωνίας οφείλει να αναδείξει και να δρομολογήσει τον τρόπο μετάβασης σε νέα εργασιακά περιβάλλοντα. Συνθήκες, όπου η λειτουργία ενός θερμοκηπίου στην Αχαΐα, για παράδειγμα, θα μπορούσε να λαμβάνει χώρα από την Κίνα, ή μία χειρουργική επέμβαση θα μπορούσε να καθοδηγείται ρομποτικά εκτός του χώρου του χειρουργείου, αναμένεται να αποτελέσουν το σύνηθες στο μέλλον.

Αυτή την εξέλιξη οφείλουμε να προλάβουμε, αλλά και να προετοιμαστούμε κατάλληλα, ώστε να την οικειοποιηθούμε εγχώρια πριν μας προλάβουν οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες. Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να αναδεικνύει στοιχεία νέου σχεδιασμού και προγραμματισμού καθώς και πρόληψης στα πλαίσια πολιτικών προγραμμάτων “εκτός της πεπατημένης”.

Αναζητείται κατά συνέπεια, μία προσαρμογή του αναπτυξιακού αφηγήματος με γνώμονα την πρόληψη από τις πιθανώς διαλυτικές συνέπειες των εξελίξεων στις δομές της κοινωνικά δίκαιης αντιμετώπισης των εργαζομένων του μέλλοντος. Αν δε λάβουμε υπόψη τις ραγδαία μεταλλασσόμενες συνθήκες εργασίας εξαιτίας του Covid, αλλά και τις αναγκαίες αντιπληθωριστικές πολιτικές λόγω της κρίσης σήμερα, γίνεται αντιληπτό πως απαιτούνται προτάσεις “έξω από το κουτί” των τετριμμένων πολιτικών λεκτικών διατυπώσεων.

Για να γίνει, όμως, αυτό πρέπει να ξεπερασθούν έννοιες και πρακτικές του παρελθόντος. Πολιτικές αγκυλώσεις θεωριών που διατυπώθηκαν προ δεκαετιών, σε ένα εντελώς διαφορετικό οικονομικό και αναπτυξιακό περιβάλλον, πρέπει να οδηγηθούν προς αναθεώρηση. Άλλωστε, πόσοι γνωρίζουν πως κατά τον Μαρξ, στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο που συνέγραψε με τον Ένγκελς το 1848, ο σύγχρονος καπιταλισμός είναι «προοδευτικός»;

Με δεδομένη την καθολική αποδοχή του ρόλου τους κέρδους ως κινητήριου μοχλού ανάπτυξης και οικονομικής ευημερίας, ένα από τα βασικά ζητούμενα, πλέον, πρέπει να είναι η επαναπροσέγγιση του ρόλου των εργαζομένων στο υπό διαμόρφωση νέο περιβάλλον. Είμαστε ενταγμένοι στην εποχή των δικτυακών και διαδικτυακών “φέουδων”. Η συγκεκριμένη ολιγαρχία όμως, δεν λειτουργεί με αθέμιτα μέσα για την αύξηση των κερδών των δραστηριοτήτων τους. Εκμεταλλεύεται τις εξελίξεις των νέων δεδομένων της διαδικτυακής οικονομίας, αλλά και των νέων νορμών και συνηθειών, τόσο των καταναλωτών, όσο και των εργαζομένων.

Οι νέες μορφές παραγωγής, τα μονοπώλια των λογισμικών αλλά και των δικτύων, καθώς και η ακριβή χρήση του διαδικτύου, μας υποχρεώνει να αναδείξουμε νέες συνεργασίες στο διαδικτυακό τοπίο. Μόνο τότε θα υπάρξει πιθανότητα “διεκδίκησης” μίας νέας μορφής εργασιακών δικαιωμάτων. Θα εισέλθουμε ταχύτερα σε νέα μοντέλα αλληλεπίδρασης της κοινωνίας μέσω του διαδικτυακού -κοινόκτητου- χώρου.

Μία “προοδευτική” προσέγγιση οφείλει να αναγνωρίσει πως η χρηματοδότηση των νέων δικτυακών υποδομών δεν πρέπει να προσφέρεται μόνον από τους πλούσιους καπιταλιστές -με την τεχνική προσέγγιση του όρου– ή από τους μετόχους των επιχειρήσεων, αλλά από τους εκατοντάδες εκατομμύρια καταναλωτές και φορολογούμενους.

Τί απαιτεί ο εκδημοκρατισμός της ανάπτυξης

Κατά συνέπεια η προάσπιση των συνθηκών εργασίας στο μέλλον, θα μπορέσει να επιτευχθεί εάν υπάρξουν χρηματοδοτικά υποκατάστατα στα funds και στον συγκεντρωτισμό των διεθνών κεφαλαίων που έχουν και αυτά τον ρόλο τους να επιτελέσουν. Ο “εκδημοκρατισμός της ανάπτυξης”, όμως, απαιτεί και δημοκρατική προσέγγιση στις διεξόδους χρηματοδότησης, με όρους πλουραλισμού και όχι επιλεκτικής συγκέντρωσης, όπως ακολουθείται σήμερα από το τραπεζικό σύστημα -και όχι μόνον.

Αλώστε, η ενεργειακή κρίση που βιώνουμε σήμερα μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως η σχεδόν βίαιη -όπως επιχειρείται- εισαγωγή νέων μη χρηματοοικονομικών επιδόσεων και παραμέτρων στην αξιολόγηση του επιχειρείν, όπως κριτήρια ESG (περιβαλλοντικά και κοινωνικά ζητήματα) καθώς και μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα, χάριν μίας επίπλαστης στην παρούσα φάση περιβαλλοντικής και κοινωνικής ισορροπίας, αυξάνει τον κίνδυνο αποτυχίας του εκδημοκρατισμού της αναπτυξιακής προσπάθειας.

Συζητάμε για τον μετασχηματισμό της πολιτικής στόχευσης από την αντιπαράθεση Νεοφιλελευθερισμού-Σοσιαλδημοκρατίας σε μία συζήτηση ως προς την κατανομή του κέρδους σε ένα περιβάλλον που θα γίνεται περισσότερο περίπλοκο για τον εργαζόμενο. Το αντίδοτο θα πρέπει να είναι η διεκδίκηση και προετοιμασία λειτουργίας σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον μηδενικού οριακού κόστους. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί είτε μέσω ανταγωνιστικού πλαισίου χρήσης της διαδικτυακής οικονομίας, είτε μέσω πρόσβασης σε ανοικτές πηγές και στην ισότιμη συνεργασία με στόχο την επίτευξη νέων μοντέλων χρηματοδότησης. Στόχος η αξιοποίηση της δυναμικής του νέου τύπου υποδομών.

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Εκδημοκρατισμός της ανάπτυξης – Από τις πολιτικές φιοριτούρες στην πράξη… Του Ηρακλή Ρούπα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι ραγδαίες γεωπολιτικές εξελίξεις θέτουν πλέον αμείλικτα ερωτήματα ως προς το αν στην παρούσα φάση έχει νόημα να συζητάμε περί “προοδευτικών οικονομικών πολιτικών”. Μπορεί η αντίθεση Αριστεράς–Δεξιάς να εξακολουθεί να έχει ισχυρό συμβολισμό και ουσιαστική βάση “διεκδίκησης” πολιτικών, καθώς η ανάγκη ανάδειξης συγκεκριμένων αρχών και φιλοσοφιών δεν έχει ξεπερασθεί.

Η συζήτηση, όμως, πρέπει να τοποθετηθεί σε νέα βάση με στόχευση την προσαρμογή στις “νέες δομές” του καπιταλισμού και τις “νέες διαχωριστικές” γραμμές που εκφράζει η νέα φιλοσοφία συντηρητικής διακυβέρνησης. Φιλοσοφία που τείνει –έστω και βραχυπρόθεσμα– να συμπεριλαμβάνει ένα νέα πλαίσιο κοινωνικής στήριξης, που μέχρι πρότινος φαινόταν αδιανόητο ότι θα αποτελούσε βάση του συντηρητικού πολιτικού ιδεολογήματος.

Για να μπορέσουμε να είμαστε ακριβείς στην πολιτική στόχευση της επόμενης δεκαετίας -που πιθανώς θα είναι επαναλαμβανόμενων κρίσεων- θα πρέπει να συμφωνήσουμε πως η ατζέντα της πολιτικής διαφοροποίησης έχει μετακινηθεί, καθώς οι προηγούμενοι όροι έχουν καταστεί διακύβευμα ιστορικής αναδρομής ή χρήσης από πολιτικούς, οι οποίοι είτε δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τις αλλαγές, είτε δεν έχουν τα εφόδια και την δυνατότητα να συμμετάσχουν στην διαμόρφωσή τους.

Γίνεται συζήτηση για τον μετασχηματισμό των πολιτικών διαφοροποίησης από την αντιπαράθεση νεοφιλελευθερισμού-σοσιαλδημοκρατίας, σε μία συζήτηση ως προς τον τρόπο διαχείρισης του κέρδους σε ένα περιβάλλον που γίνεται ολοένα και ποιο πολύπλοκο, με αφορμή τις συνεχιζόμενες κρίσεις. Αυτό που πρέπει να γίνει αντιληπτό, είναι πως αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω πρόσβασης σε ανοικτές πηγές και ισότιμη συνεργασία με στόχο την επίτευξη νέων μοντέλων ανάπτυξης, ισότιμη πρόσβαση στις χρηματοδοτήσεις, εποπτεία και έλεγχο των στρεβλώσεων του συστήματος και στήριξη του κοινωνικού ιστού.

Προκύπτει κατά συνέπεια, πως οι κρίσεις προκαλούν νέας μορφής αντιδράσεις και πολιτικές προσαρμογές. Όσο ο προοδευτικός χώρος παραμένει αγκυλωμένος με “παλαιάς κοπής” αντιδράσεις, τόσο το ιδεολόγημά του καθίσταται αναχρονιστικό. Όσο μετασχηματίζεται η προσέγγιση της συντηρητικής σκέψης και οικονομικής πολιτικής προς την κατεύθυνση προοδευτικών προτάσεων εξαιτίας των κρίσεων, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος εκφυλισμού των υγιών διαχωριστικών γραμμών, μεταξύ προοδευτικής και συντηρητικής πολιτικής.

Νέες διεθνείς ιδεολογικές προκλήσεις

Οι εξελίξεις των αγορών και οι επακόλουθες κρίσεις από το 2007, επί της ουσίας οριοθέτησαν πλαίσια εκφυλισμού του πολιτικού αφηγήματος των προοδευτικών δυνάμεων. Ο νοούμενος ως προοδευτισμός, με την σημερινή του μορφή, ελάχιστα μπορεί να επηρεάσει προς την κατεύθυνση συγκρότησης ευρύτερων ιδεολογικών μετώπων, αν δεν αναδείξει νέες καινοτόμες πολιτικές, αλλά και μεθοδολογία αντίδρασης και στόχευσης. Το μονοδιάστατο “ουμανιστικό” περίβλημα των προοδευτικών κομμάτων, σε μία κοινωνία που διαλύεται υπό την πίεση εξωγενών διεθνών παραγόντων πλέον, μόνον ως ένδειξη αδυναμίας διαμόρφωσης νέων πολιτικών μπορεί να θεωρηθεί.

Γενικόλογες τοποθετήσεις και αντιδράσεις απλουστευμένης αμφισβήτησης και ακραίας κινηματικής θεώρησης μόνον παθογένειες μπορεί να συντηρήσουν, χωρίς να δίνουν βάσει για προοδευτικές πολιτικές εξέλιξης. Αυτής της μορφής οι παθογένειες, και οι επικοινωνιακού χαρακτήρα αντιδράσεις, είναι αυτές ακριβώς που έχουν οδηγήσει σε μαρασμό την δυναμική προοδευτική σκέψη αναζήτησης λύσεων καθώς και προσέγγισης της έννοιας της ανάπτυξης και κοινωνικής αναμόρφωσης, τόσο στην Ευρώπη, όσο και στην χώρα μας.

Άλλωστε, η συντονισμένη διείσδυση των συντηρητικών κυβερνήσεων –όπως στην χώρα μας- στον χώρο του προοδευτικού Κέντρου και της Κεντροαριστεράς, με μοναδικό αφήγημα την αποτροπή επικράτησης ακραίων και ακροδεξιών πολιτικών –όπως πρόσφατα στην Γαλλία– επιβεβαιώνει αυτόν ακριβώς τον κίνδυνο επικράτησης μίας διαδικασίας εκφυλισμού του προοδευτικού ιδεολογήματος.

Όσο όμως η πολιτική και φιλοσοφική διαπάλη στους προοδευτικούς χώρους εστιάζεται σε ονοματολογικές και μόνον προσεγγίσεις όπως “Κεντροαριστερά”, “Προοδευτικό Κέντρο”, “Σοσιαλδημοκρατία”, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος αποξένωσης από τις πραγματικά προοδευτικές ανάγκες των πολιτών σήμερα. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το γεγονός ότι η κρίση αναγκάζει την κυβέρνηση να προωθήσει πολιτικές στήριξης, που κάτω από άλλες συνθήκες θα αποτελούσαν την πολιτική πλατφόρμα προοδευτικών και μόνον δυνάμεων. 

Σύγχυση συντήρησης και προόδου

Η διαφορά, που τουλάχιστον σε αυτή την φάση παραμένει, είναι πως για μία συντηρητική φιλοσοφία ανάπτυξης η πολιτική “στήριξης” προς το κοινωνικό σύνολο σε όλες τις εκφάνσεις, παραμένει ως αναγκαία βραχυπρόθεσμη και μόνον εναλλακτική πολιτική, όχι βάση ενός δομημένου μακροπρόθεσμου πολιτικοοικονομικού αφηγήματος. Άλλωστε, ένα τέτοιο αφήγημα δεν θα μπορούσε να υποστηριχθεί από τις εξαγγελλόμενες πολιτικές ανάπτυξης, όπως το σχέδιο Πισσαρίδη και τον σχεδιασμό του Αναπτυξιακού Ταμείου. Η ενεργειακή κρίση, απλά καταδεικνύει την ανάγκη άμεσου επανασχεδιασμού, τόσο των δομών ανάπτυξης, όσο και ελέγχων της λειτουργίας των αγορών.

Ως προς αυτή την παράμετρο ο προοδευτικός χώρος έχει ακόμα την ευκαιρία να προτάξει ένα νέο αναπτυξιακό αφήγημα, σηματοδοτώντας την επανάκαμψή του στην ενεργό διεκδίκηση ουσιωδών πολιτικών. Η προοδευτική προσέγγιση θα πρέπει να αναδεικνύει στοιχεία νέου σχεδιασμού και προγραμματισμού καθώς και πρόληψης. Η στείρα αντίδραση λόγω πιθανής αδυναμίας αφηγήματος θα καθορίσει αρνητικά το μέλλον της χώρας, αλλά και του ρόλου των παραγωγικών προοδευτικών πολιτικών.

Ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, το ενεργειακό πρόβλημα, η κυριαρχία των καινοτόμων τεχνολογιών και η διασφάλιση ενός ικανοποιητικού μέλλοντος των νέων στην χώρα, ενώ κατά το πρόσφατο παρελθόν αποτελούσαν την βάση προοδευτικών πολιτικών προτάσεων, σήμερα καθίστανται οικουμενικά αιτήματα. Αποτέλεσμα αυτής της μετάλλαξης εν μέσω κρίσεων, είναι το προοδευτικό αφήγημα να πρέπει να εστιάσει στα μέτρα υλοποίησης των πολιτικών αυτών με σαφή καινοτόμα προσέγγιση και σαφείς διαφοροποιήσεις από το “οικουμενικό” πλέον αφήγημα.

Αναζητούνται καινοτόμες πολιτικές, εντελώς διαφορετικής στόχευσης με αυτές που ακολουθούνται σήμερα, με γνώμονα την πρόληψη από πιθανές διαλυτικές συνέπειες οικονομικών δεδομένων του μέλλοντος εν αναμονή συνεχών κρίσεων, που πιθανώς θα φέρουν την χώρα πάλι κοντά σε περιβάλλοντα στενότερης “επιτήρησης”. Μέσα από μία νέα φιλοσοφία “διαχείρισης” είναι εφικτό να αναδειχθεί και ο βαθμός της προοδευτικότητας στο ορατό μέλλον. Σε αντίθετη περίπτωση ο εκφυλισμός του προοδευτικού ιδεολογήματος είναι πολύ κοντά.

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Η αλυσίδα κρίσεων σπάει τις ιδεολογικές γραμμές… Του Ηρακλή Ρούπα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Στο βηματισμό της ιστορίας των νεοτέρων χρόνων οι κατά καιρούς σημειούμενες επαναστάσεις των ευρωπαϊκών νεοτερικών κοινωνιών ακολουθούνται από αντεπαναστάσεις και παλινορθώσεις. Καμία ριζοσπαστική διαδικασία της συγκεκριμένης περιόδου που δικαιούται το χαρακτηρισμό “επαναστατική” δεν κατόρθωσε να επιβάλει εφ΄άπαξ και ολοκληρωτικά τον αμιγή κατάλογο των αιτημάτων της και να αποφύγει την αντεπίθεση των δυνάμεων της ιστορικής αδράνειας που επεχείρησε να ανατρέψει, πλην ίσως της αμερικανικής.

Επαναστάσεις ανατρεπτικές προνεοτερικών μορφών εξουσίας έγιναν βεβαίως και εκτός Ευρώπης (Κίνα, Ιαπωνία, Νότιος Αμερική). Αλλά και στις περιπτώσεις αυτές πρόκειται για εξαγωγή της ίδιας της ευρωπαϊκής πολιτικής νεοτερικότητας. Η εγκατάσταση αστικού ή αστικόμορφου συστήματος κοινωνικοπολιτικής εξουσίας είναι ταυτόσημη άλλωστε με την έννοια του πολιτικού μοντερνισμού.

Από την αγγλική επανάσταση των προτεσταντών του Κρόμγουελ εναντίον της βασιλικής δυναστείας των Στιούαρτ στα μέσα του 17ου αιώνα, μέχρι τις αλλεπάλληλες γαλλικές επαναστάσεις και αντεπαναστάσεις από το 1789 μέχρι το 1871, ο αγώνας των προφυλακών των νέων κοινωνικών δυνάμεων, των “παραγωγικών δυνάμεων” που ασφυκτιούσαν μέσα στο παλαιό σύστημα οικονομικοκοινωνικής τάξης και πολιτικής κυριαρχίας, τελειώνει κατά κανόνα με την εγκαθίδρυση ενός καινούργιου “καλλίτερου”, δικαιότερου, πιο εκσυγχρονισμένου συστήματος κυριαρχίας που ενσωματώνει πιο ισόρροπα και συναινετικά τα νέα ιστορικά προτάγματα και ανασυγκροτεί τους συσχετισμούς εξουσίας μέσα σε νέα διευρυμένα θεσμικά μορφώματα λαϊκής συμμετοχής.

Εθνική ανεξαρτησία

Η ελληνική επανάσταση του 1821 είναι κι αυτή εξέγερση κοινωνικοπολιτική. Σύμφωνα με το επίσημο εθνικό αφήγημα που έχει από την απελευθέρωση παραχθεί και τύχει από τους ακαδημαϊκούς ιστορικούς επανειλημμένης μέχρι σήμερα ιστορικής επεξεργασίας, έχει ταυτοποιηθεί ως επανάσταση αμιγώς εθνικής ανεξαρτησίας. Ο προβληματισμός για τον σύστοιχο πολιτικοκοινωνικό της χαρακτήρα έχει περάσει στο ιστοριογραφικό περιθώριο. Αλλά καμία επανάσταση για την κατάκτηση της εθνικής ανεξαρτησίας ενός αυτονομούμενου λαού δεν είναι απαλλαγμένη από ενδογενή προτάγματα συνολικής κοινωνικοπολιτικής αναμόρφωσης του συστήματος εξουσίας. Ως προς αυτό η επανάσταση του 1821 δεν υστερούσε. Ήταν επομένως και αυτή κοινωνικοπολιτική.

Το στοιχείο όμως που προκαλούσε την επαναστατική αντίδραση σε όλες τις βαλκανικές και μεσογειακές κοινωνίες που είχαν από τα τέλη του 17ου αιώνα διασυνδεθεί με την εμπορικά επεκτεινόμενη ευρωπαϊκή οικονομία ήταν ο δεσποτικός, αυθαίρετος και δυσπροσαρμοστικός χαρακτήρας του απολυταρχικού καθεστώτος υπό το οποίο διατελούσαν. Η εθνοπολιτισμική ταυτότητα του κυριάρχου ως οθωμανική και μουσουλμανική απλώς επιχρωμάτιζε πολιτισμικά τον δεσποτισμό της εξουσίας προσδίδοντάς του μια ανεπίκαιρη πλέον χροιά “βαρβαρικού” πολιτισμικού εξωτισμού.

Ο οθωμανικός δεσποτισμός των αρχών του 19ου αιώνα, εναντίον του οποίου εξηγέρθησαν οι νεοέλληνες μαζί πρωτίστως με τους σέρβους, δεν ήταν ίσως ούτε ελαφρότερος ούτε βαρύτερος του τσαρικού δεσποτισμού στην ομόδοξη Ρωσία, όπου κι εκεί οι νεοτερικοί “Δεκεμβριστές” δεν άργησαν, παρακινημένοι πιθανόν κι αυτοί από το ελληνικό παράδειγμα, να αρθρώσουν επαναστατικά την πολιτική τους διαμαρτυρία (1825). Το ζήτημα αξίζει να μελετηθεί περισσότερο. Ενδεχομένως για τους προστατευόμενους από την ίδια την Ρωσία, σύμφωνα με τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774), ορθόδοξους Έλληνες εμπόρους η ελευθερία οικονομικής δράσης να ήταν επαρκής για τον άνετο πλουτισμό που η ιστορία έχει καταγράψει. Δεν συνοδευόταν όμως από πολιτικές εγγυήσεις για τη παραγωγική διαχείριση και απόλαυσή του.

Όλες οι επαναστάσεις των αρχών του 19ου αιώνα, εμπνεόμενες από τις αρχές του ευρωπαϊκού διαφωτισμού και κινούμενες προς κοινούς πολιτικοοικονομικούς στόχους, ήσαν εξεγέρσεις εναντίον της αναχρονιστικής απολυταρχίας που στερούσε από τους λαούς τα νέα περιθώρια ελευθερίας που η γαλλική επανάσταση είχε κατοχυρώσει. Οι διακηρύξεις της ελληνικής επανάστασης, όπως έχουν διατυπωθεί και στα τρία επαναστατικά συντάγματα, προδήλως το πιστοποιούν.

Οι Έλληνες που επανεστάτησαν, (γιατί δεν επανεστάτησαν ασφαλώς ούτε όλοι οι Έλληνες, ούτε συμμερίστηκαν όλοι τους επαναστατικούς σκοπούς με την ίδια προθυμία. Ένα σημαντικό μέρος των εθνικών ηγετικών δυνάμεων απλώς “εσύρθη” στον αγώνα για της ελευθερία), το έπραξαν λοιπόν εν ονόματι ενός ορισμένου τύπου πολιτικής κυριαρχίας. Ενός συστήματος εξουσίας περιοριζόμενης από συνταγματικής μορφής δεσμεύσεις, το πρότυπο των οποίων καθιερώθηκε από την αμερικανική και τη γαλλική επανάσταση. Η ασυμβατότητα προς αυτό το νεοτερικό πρότυπο ήταν που καθιστούσε την παραδοσιακή, “ανατολικού τύπου” οθωμανική απολυταρχία ανυπόφορη και απεχθή. Η πολιτική σύγκριση που προέκυψε από την εμπειρία της ελληνικής διασποράς εξέθρεψε την εθνική πνευματική και ένοπλη εξέγερση.

Κατά το διάστημα του ελληνικού επαναστατικού αγώνα ο προσανατολισμός των αγωνιζομένων προς το αγγλογαλλικό φιλελεύθερο πολιτειακό πρότυπο κατ’ ουσίαν δεν αμφισβητήθηκε. Οι διαστάσεις συμφερόντων και απόψεων στο ηγετικό συγκρότημα των εμπολέμων δεν επεκτάθηκε στη μελλοντική δόμηση των θεσμών. Η επανάσταση δεν πλαισιωνόταν από δεξαμενή διανόησης ικανή για θεωρητικές αμφισβητήσεις. Η προτεραιότητα εξ άλλου των λαφύρων περιόριζε την ορατότητα των εμπολέμων.

Επανάσταση κι αντεπανάσταση

Ο πειρασμός της αντεπαναστατικής αντίδρασης ως προς τη δομή της εξουσίας και τη μορφή του πολιτεύματος μεταξύ των επαναστατών ήρθε απ’ έξω. Εμφανίζεται αμέσως μετά την παύση πυρός που επέφερε η ναυμαχία του Ναβαρίνου και ιδιαίτερα κατά την ανάληψη της εξουσίας από τον επιλεγέντα νέο κυβερνήτη που οι ίδιοι οι Έλληνες ελεύθερα εξέλεξαν, και παραδόξως χωρίς εξωγενή επηρεασμό, κατά την Γ΄ Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας το προηγούμενο έτος (1827).

Η 18η Ιανουαρίου 1828 αποτελεί ακριβώς την αντίστοιχη “18η του Brumaire του Ναπολέοντα Βοναπάρτη” στη Γαλλία, που έκλεισε τον κύκλο της Γαλλικής Επανάστασης επιβάλλοντας το αυταρχικό καθεστώς της ναπολεόντειας υπατείας. Η πραξικοπηματική αναίρεση του Συντάγματος της Τροιζήνας, δυνάμει του οποίου ο κυβερνήτης είχε κληθεί να αναλάβει τα εθνικά του καθήκοντα, συνιστά μια οιονεί αντεπανάσταση που με τη συνεργασία της παραπλανημένης και εκβιαζόμενης εκπρόθεσμης συνταγματικής εθνοσυνέλευσης του 1827 επανέφερε την πολιτική διαδικασία στην προγενέστερη, προεπαναστατική τροχιά της πολιτικής δεσποτείας, εναντίον της οποίας οι Έλληνες είχαν επαναστατήσει, υπό το δολερό αυτή τη φορά προσωπείο της “πεφωτισμένης”.

Η αδυναμία αυτής της τελευταίας να επιβληθεί επέτεινε την πεποίθηση των προστάτιδων δυνάμεων ότι ο συνταγματισμός δεν ήταν άμεσα εφαρμόσιμος στην κηδεμονευόμενη νεοελληνική ανεξαρτησία και ότι ο τόπος χρειαζόταν ακόμη μια περίοδο απολυταρχικής επανεκπαίδευσης, με τη μορφή αυτή τη φορά της μοναρχίας που εξακολουθούσε να επικρατεί στην μεταναπολεόντεια και ελεγχόμενη ακόμη από την “Ιερά Συμμαχία” βασιλευόμενη Ευρώπη.

Η οθωνική μοναρχία που εγκαθίσταται το 1832 αντιστοιχεί στη φάση της μετεπαναστατικής παλινόρθωσης της απολυταρχίας. Η αποκατάσταση της τάξης επέτρεψε την έναρξη θεμελίωσης του κρατικού οικοδομήματος. Η οθωνική απολυταρχία τυπικά διάρκεσε μέχρι το 1843, όταν το πραξικόπημα της 3ης Σεπτεμβρίου επανέφερε το πολίτευμα στην συνταγματική τροχιά που διεκόπη με την άφιξη του κυβερνήτη και επανασυνέδεσε την πολιτική ζωή με την επαναστατική παράδοση των συνταγμάτων του αγώνα. Η σχετική συνταγματική ολοκλήρωση επήλθε βεβαίως στην Ελλάδα με την αλλαγή δυναστείας και με το σύνταγμα του 1864. Η απόλυτη όμως ολοκλήρωση επιτεύχθηκε μόνο το 1974 με την οριστική κατάργηση του θεσμού της βασιλείας.

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Επανάσταση κι αντεπανάσταση στον αγώνα για Εθνική Ανεξαρτησία… Του Παναγιώτη Γεννηματά εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Εν μέσω αδυναμίας αναπτυξιακής χρηματοδότησης της οικονομίας από το τραπεζικό σύστημα, προέκυψε μία φαινομενικά καλή είδηση, η ρύθμιση για τον “αναβαλλόμενο φόρο”. Μία συμφωνία του υπουργείου Οικονομικών με την ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) –για τους μη γνώστες– που επί της ουσίας αποτρέπει τον κίνδυνο κρατικοποιήσεων των τραπεζών όσο αυτές μειώνουν τα “κόκκινα δάνεια”.

Εύλογα κατά συνέπεια μπορεί να τεθεί το ερώτημα για τον λόγο που αυτή η λύση δεν επιδιώχθηκε, ή δεν υλοποιήθηκε νωρίτερα, αφού αποτελεί βέλτιστη προσέγγιση, έστω και βραχυπρόθεσμη. Έπρεπε να οδηγηθούμε σε δύο στρεβλές αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου δύο τραπεζών για να πεισθεί η ΕΚΤ πως άξιζε τον κόπο ένας μερικός συμβιβασμός στο καυτό αυτό θέμα;

Κάθε αντικειμενικός αναλυτής της πορείας του τραπεζικού συστήματος βασίζεται σε ορισμένους δείκτες που δίνουν εικόνα αξιολόγησης. Δυστυχώς, πέραν των θετικών σχολίων των αναδόχων και διεθνών συμβούλων των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου των τραπεζών, δύσκολα προκύπτουν στοιχεία ως προς την θετική αξιολόγηση του ρόλου των τραπεζών στην ανάπτυξη της οικονομίας μέχρι σήμερα. Όπως δε δείχνουν στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας για την περίοδο όπου η οικονομία κινήθηκε στους ρυθμούς της πανδημίας, ο Μάιος 2021 ήταν ο χειρότερος μήνας, σε ό,τι αφορά τις νέες χορηγήσεις δανείων στις επιχειρήσεις. Παράλληλα, οι τράπεζες αύξησαν σημαντικά τα επιτόκια των νέων επιχειρηματικών δανείων.

Η απροθυμία των τραπεζών να αυξήσουν τις χορηγήσεις δανείων, ιδιαίτερα σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στο υπουργείο Οικονομικών και στην Τράπεζα της Ελλάδος, καθώς μάλιστα οι τράπεζες έχουν λάβει ρευστότητα 47 δισ. ευρώ από την ΕΚΤ με αρνητικά επιτόκια. Μπορεί ο κ. Σταϊκούρας επίμονα να καλεί σε συσκέψεις τους τραπεζίτες, ή ο κύριος Γεωργιάδης παλαιότερα να απειλoύσε επί της ουσίας, στην περίπτωση που οι τράπεζες δεν ανταποκριθούν στον ρόλο τους, αλλά οι τράπεζες δεν φαίνεται να ενδίδουν στο αυτονόητο.

Η άρνηση των τραπεζών, όμως, καθώς και η αδυναμία της κυβέρνησης να οδηγήσει τις εξελίξεις ως προς την χρηματοδότηση της οικονομίας, ίσως να αναδεικνύει πλέον ένα πολιτικό ζήτημα που επιζητεί άμεση και ριζική λύση. Ας μην διαφεύγει της προσοχής μας πως ακόμα δεν έχει εγκριθεί το δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάπτυξης, καθώς δεν κρίνονται επαρκείς οι εξηγήσεις ως προς την μεθοδολογία χρηματοδότησης μικρομεσαίων κυρίως επιχειρήσεων.

Με βάση την ανάδειξη της βιωσιμότητας που θέτουν οι τράπεζες, ελάχιστες επιχειρήσεις θα μπορούν να δανειοδοτηθούν. Προσπαθώντας να παρακαμφθούν οι αντιδράσεις των Βρυξελλών, η κυβέρνηση προωθεί μία διαδικασία επιλογής εταιρειών προς χρηματοδότηση, μέσω ειδικών συμβούλων που θα αναλάβουν να αναδείξουν επιχειρήσεις “στόχους” με χαλαρότερα κριτήρια. Όπως άλλωστε επιβάλλουν οι περιστάσεις της οικονομίας.

Μία “τρίπλα” που επί τους ουσίας θα καταλήξει στο ίδιο αποτέλεσμα. Μπορεί οι “ειδικοί” να επιλέξουν τις εταιρίες. Την εκταμίευση των δανείων όμως, θα κληθούν να διενεργήσουν οι ίδιες τράπεζες που μέχρι σήμερα λειτουργούν με μοναδικό κριτήριο αυτό της πεπατημένης βιωσιμότητας ως σίγουρη και ασφαλή διεργασία. Στο τέλος της ημέρας, η τυχόν έμμεση απόρριψη των προτάσεων των ειδικών συμβούλων θα οδηγήσει τα δάνεια στην ίδια κατεύθυνση που οδηγήθηκαν τα κονδύλια του ΤΕΠΙΧ ΙΙ. Στους ίδιους σταθερούς, σίγουρους και ασφαλείς πελάτες των τραπεζών. Η εξαφάνιση των μικρομεσαίων θα συνεχισθεί με μεγαλύτερη ένταση.

Τράπεζες και πραγματική οικονομία

Κάτω από τις παρούσες έκτακτες συνθήκες, η απροθυμία των τραπεζών να συνοδοιπορήσουν με την αναγκαιότητα της περιόδου, αλλά και τα κελεύσματα της κυβέρνησης –ειδικότερα των υπουργών Ανάπτυξης και Οικονομικών– ίσως εγείρουν ζήτημα ευθύνης ή αδυναμίας της κυβέρνησης. Άλλωστε, η διαμόρφωση επιχειρηματικής και αναπτυξιακής ισορροπίας –κατ’ επέκταση κοινωνικής ισορροπίας– αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση κάθε κυβέρνησης. Ειδικά όταν εδώ και δώδεκα χρόνια η κατακρήμνιση του τραπεζικού συστήματος “στοιχειώνει” τις πολιτικές ανάταξης της οικονομίας.

Πολλές οι εξηγήσεις που δίνονται –ή που δεν δίνονται– για τους λόγους που το τραπεζικό σύστημα κατακρημνίσθηκε. Ακόμα περισσότερες για τους λόγους, για τους οποίους δώδεκα σχεδόν χρόνια τώρα αδυνατεί να ορθοποδήσει, παρά τις στρατηγικές και τακτικές κινήσεις που εφαρμόσθηκαν. Το τραπεζικό σύστημα όμως δεν κατακρημνίσθηκε επειδή έκαναν λανθασμένα την δουλειά τους τα στελέχη των τραπεζών που είχαν την ευθύνη για τη χρηματοδότηση μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων που σήμερα δεν στηρίζονται.

Η αρχή των προβλημάτων έγινε εξαιτίας της ασυδοσίας των χρηματοδοτήσεων στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων. Τα spreads της εποχής εκείνης με επιτόκια άνω του 22% ήταν τεράστια. Τα bonus προκλητικά υψηλά. Μέχρι που το σύστημα έσκασε. Ακολούθησε και το “γκρέμισμα” των τραπεζών με το κλείσιμό τους και επακόλουθα παρέσυρε και τα επιχειρηματικά δάνεια. Η μη ορθή αναγνώριση της πραγματικής πηγής του προβλήματος, καθώς και η καθυστερημένη λήψη αποφάσεων από τις διοικήσεις των τραπεζών υπήρξε η βασική προσέγγιση από πλευράς τους.

Εύλογα θα υποδείξει ο κάθε καλοπροαίρετος αναγνώστης, πως στην ελεύθερη οικονομία –ειδικά εισηγμένων επιχειρήσεων στο χρηματιστήριο– η αγορά αλλά και το χρηματιστήριο αξιολογούν τις ενέργειες των διοικήσεων. Εάν είναι αποδεκτή όμως η ισχύς της πραγματικότητας αυτής, τότε σίγουρα αναδεικνύεται ως στρεβλή και ανειλικρινής ως προς τους παλαιούς μετόχους η μεθόδευση των αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου δύο συστημικών τραπεζών.

Χωρίς επιπρόσθετα να χρειασθεί να διερωτηθούμε για το πώς ουδείς γνώριζε πως μία άλλη εισηγμένη τράπεζα (Αττικής) επί της ουσίας είχε εδώ και χρόνια “εξαϋλωθεί”. Για το πώς ουδείς προβληματιζόταν για το γεγονός ότι δύο Ταμεία έχασαν τεράστια ποσά από την περιουσία τους ως μέτοχοι μίας τράπεζας στα χαρτιά και μόνον. Φαίνεται πως στην βάση των stress tests και της μεγάλης εποπτικής πίεσης και τον μονόδρομο της επανόδου στην κερδοφορία των τραπεζών, οι προσπάθειες που γίνονται –όπως και να τις ονομάσουν οι διοικήσεις– είναι άνευ επιδιώξεων ισορροπίας ως προς την στήριξη όχι μόνον της μετοχικής ιδέας, αλλά και της ίδιας της επιχειρηματικότητας.

Η στάση των τραπεζών

Η οικονομία έχει ανάγκη, μετά από πολλά χρόνια, την ανάδειξη αξιοπιστίας από τους φορείς εκείνους που θα πρέπει να προάγουν την “πίστη”. Δυστυχώς, οι τελευταίες μεθοδεύσεις ως προς τις αυξήσεις Μετοχικού Κεφαλαίου δύο συστημικών τραπεζών μόνον περιβάλλον πίστης δεν ανέδειξαν. Μεθοδεύσεις που πιθανώς να παραπέμπουν σε μία ιδιότυπη χειραγώγηση υβριδικού τύπου.

Οι προσεγγίσεις όμως, δεν είναι δυνατόν να καλύψουν την πραγματικότητα των αναλύσεων που αναφέρουν πως σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητα 4 στις 10 επιχειρήσεις χαρακτηρίζονται απειλούμενες, χάνοντας έσοδα και σωρεύοντας χρέη. Κατά συνέπεια η μη στήριξη τόσο των μετόχων, όσο και των επιχειρήσεων αναδεικνύει μία ακόμα πτυχή της στάσης των τραπεζών.

Αν επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας πως «ο κίνδυνος για νέα κόκκινα δάνεια είναι ιδιαίτερα σοβαρός», τότε πολύ σύντομα τα όψιμα κερδοσκοπικά κεφάλαια των νεών μετόχων των τραπεζών θα διαμορφώσουν το περιβάλλον εξόδου. Έξοδος από τις τράπεζες, όμως, σηματοδοτεί και έξοδο από το αφήγημα της μακροπρόθεσμης και βιώσιμης ανάπτυξης. Το δε Ταμείο Ανάκαμψης απλά και μόνον θα υποστηρίζει την αναγκαία βραχυπρόθεσμη στρεβλότητα που ξεκίνησε από την ανειλικρίνεια ενός τραπεζικού συστήματος που ρόλο έπρεπε να έχει την προάσπιση της πίστης σε κάθε στιγμή της αναπτυξιακής προσπάθειας της χώρας.

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Τράπεζες: O “αναβαλλόμενος φόρος” μίας αναβαλλόμενης ειλικρίνειας… Του Ηρακλή Ρούπα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Ο λόρδος David Owen, γιατρός ο ίδιος και πρώην υπουργός Εξωτερικών της γηραιάς Αλβιόνος στο διάστημα 1977-79 (με πρωθυπουργό τον James Callaghan), το 2009 δημοσίευσε ένα βιβλίο με τίτλο “In Sickness and in Power. Illness in Heads of Governments during the last 100 years” (London, Methuen 2008/2011/2016). Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε σχεδόν ταυτόχρονα και στα ελληνικά με τίτλο: “Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία. Πόσο οι αρρώστιες επηρέασαν τους πολιτικούς τα τελευταία εκατό χρόνια” (Καστανιώτης, 2009).

Στο βιβλίο αυτό ο διαπρεπής, αλλά και ευπρεπής αυτός Bρετανός πολιτικός περιγράφει την υπαγωγή των επιφανέστερων και ισχυρότερων ηγετών του 20ου αιώνα που έπασχαν από διάφορες διαγνωσμένες (π.χ. Ρούζβελτ, Τσώρτσιλ) ή όχι (π.χ. Χίτλερ) ασθένειες στην ιδιαίτερη αντίληψη (διάβαζε: εξουσία) των προσωπικών τους γιατρών. Στα ίχνη του λόρδου Οwen κινήθηκε λίγο αργότερα (2017) και η γερμανογαλλορωσίδα δικηγόρος και ερευνήτρια ιστορικός Tania Crasnianski, γνωστή από το προηγούμενο μπεστ σέλερ βιβλίο της “Τα Παιδιά των Ναζί” (“Enfants de Nazi”, Grasset, 2016, Paris) με ένα άλλο παρεμφερές βιβλίο με τίτλο “Le pouvoir sur ordonnance” (Grasset, 2017, Paris), μεταφρασμένο επίσης στα ελληνικά το 2018 με τίτλο “Η εξουσία με ιατρική συνταγή” από τις εκδόσεις “Μεταίχμιο”.

Στο έργο της αυτό η συγγραφέας επανέρχεται στο θέμα των σχέσεων εξάρτησης των ισχυρότερων ηγετών της υφηλίου στον αιώνα που μας πέρασε από τους προσωπικούς τους γιατρούς. Υποβάλλοντας ταυτόχρονα το λανθάνον πάντοτε ερώτημα, ποια ήταν η ευρύτερη πολιτική ευθύνη αυτών των προσωπικών γιατρών, όταν επέτρεπαν (και όσο επέτρεπαν ή όσο εισακούονταν) σε σωματικά και ψυχικά ασθενείς ηγέτες να συνεχίζουν να αποφασίζουν για ένα ολόκληρο έθνος και κατ’ επέκταση, εφ’ όσον επρόκειτο για πανίσχυρους ηγέτες με διεθνή επιρροή, για την τύχη ολόκληρου του κόσμου.

Μοιραία στέκεται κανείς στην περίπτωση της απόλυτης εξάρτησης του Αδόλφου Χίτλερ από τον προσωπικό του γιατρό, τον περίφημο Dr. Theo Morell, ο οποίος από το 1936 ψυχο-συντηρούσε τον ψυχικά θρυμματισμένο ασθενή του με αυτοσχέδια ψυχότροπα μείγματα υψηλής ψυχοδιεγερτικής γόμωσης μέχρι το τέλος του πολέμου. Η σχέση αυτής της εφιαλτικής εξάρτησης περιγράφεται και σε άλλο παρεμφερές βιβλίο του Norman Ohler με τίτλο: “Drugs in Nazi” που έχει επίσης κυκλοφορήσει στα ελληνικά από το “Μεταίχμιο” με τίτλο: “Τα ναρκωτικά στο 3ο Ράϊχ” (2018).

Πολιτική και ψυχοφαρμακευτική καταστολή

Στο συγκεκριμένο έργο αναδεικνύεται σε ανατριχιαστικές διαστάσεις η ισχύς της ψυχοφυσικής διαχείρισης ατόμων και ομάδων δια μέσου της χρήσης ψυχοτρόπων ουσιών, τόσο από την επίσημη επιστήμη όσο και από μαθητευόμενους στη βιοχημική διαχείριση ανθρώπων μάγους, πέραν βεβαίως κάθε ορίου δημοκρατικής νομιμοποίησης. Είναι κοινός πλέον τόπος ότι εδώ και δεκαετίες ο δυτικός κόσμος διατελεί υπό το καθεστώς γενικότερης ψυχοφαρμακευτικής καταστολής.

Τα ψυχοφάρμακα ασκούν καταλυτική επίδραση στις σύγχρονες “ανεπτυγμένες” κοινωνίες, είτε συντηρώντας διεγερτικά τον ανταγωνιστικό δυναμισμό της κοινότητας των οικονομικών διαχειριστών (managers) και των traders των αγορών, είτε καταστέλλοντας την αγωνία επιβίωσης ή την οργή των εργαλειοποιημένων εργαζομένων. Ο Αlain Ehrenberg, στο εμβριθέστατο βιβλίο του με τίτλο “Le culte de la performance” (Calmann-Levy, Paris, 1991) περιγράφει την ισότροπη ανάπτυξη της ψυχιατρικής και των υποπροϊόντων της από τη δεκαετία του 1840 και μετά, παράλληλα με την ανάπτυξη της καπιταλιστικής οικονομίας στις δυτικές κοινωνίες.

Συμπέρασμα: Αδιανόητη η επιβίωση στις κοινωνίες αυτές χωρίς την ψυχοφαρμακευτική αντίληψη και την κατανάλωση ψυχοφαρμάκων. Ο Γιάννης Καλλιόρας έχει θαυμάσια περιγράψει την νοσογόνο ψυχική ένταση στις κοινωνίες αυτές στο εξαίρετο βιβλίο του “Η κοινωνία της ορθοπεταλιάς”, (Αθήνα, 2004), τα ερείπια της οποίας απολαμβάνουμε όλοι μας τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.

Υγειονομική αστυνόμευση

Στον μήνα που διανύουμε συμπληρώνουμε ένα χρόνο αυτοεγκατάλειψης λαών και κυβερνήσεων στα χέρια μιας διεθνούς φράξιας (μάλλον) της ιατρικής επιστήμης. Και λέμε βεβαίως φράξιας, εφ’ όσον μεγάλο μέρος της ιατρικής κοινότητας φαίνεται σε παγκόσμιο επίπεδο να διαφωνεί με τις αντιλήψεις που μέχρι τώρα επικρατούν. Η υγειονομική αστυνόμευση την οποίαν υφιστάμεθα καθολικά και με τεράστιο οικονομικό κόστος συντελείται εν ονόματι μιας υποτιθέμενης “πανδημίας”, μιας εντονότερης και ενδεχομένως επικινδυνωδέστερης μεταλλαγής του ιού της γρίπης.

Η έκταση της γενικευμένης αστυνομικού χαρακτήρα υγειονομικής αντίληψης των κοινωνιών είναι ομολογουμένως ιστορικά μοναδική. Στην πράξη όμως η ακολουθούμενη μορφή κοινωνικής προστασίας αποδεικνύεται όλο και περισσότερο ατελέσφορη. Η σχέση των ηγετών, ως δημοσίων προσώπων, με τους γιατρούς οι οποίοι τους παρακολουθούν, όπως η σχέση αυτή περιγράφεται στα προαναφερόμενα βιβλία του Owen και της Crasnianski, ήταν μια σχέση αυστηρά προσωπική. Οι ηγέτες είχαν επιλέξει οι ίδιοι τους γιατρούς τους, σύμφωνα με την σχέση προσωπικής εμπιστοσύνης που τους συνέδεε.

Η προσωπική εμπιστοσύνη γιατρών και ηγετών εξακολουθεί να παραμένει πάντοτε προσωπική, παρά τις δημόσιες επιπτώσεις που μπορεί να συνεπάγεται. Στην Ελλάδα το έχουμε ζήσει κατ’ επανάληψη, με περιπτώσεις όπως του Αλέξανδρου Παπάγου (1954) αλλά και του Ανδρέα Παπανδρέου το 1993. Η πολιτική νομιμοποίηση των προσωπικών ιατρών διαμεσολαβείται επομένως από την ίδια την πολιτική νομιμοποίηση των εκλεγμένων ηγετών στις δημοκρατικές κοινωνίες.

Πολιτική νομιμοποίηση

Στην Ελλάδα σήμερα και υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες υπό τις οποίες στην περίπτωση του κορωνοϊού διατελούμε, η γενικευμένη αυστηρή και καταφανέστατα ανεπαρκώς συνταγματικά θεμελιωμένη υγειονομική προστασία που ασκείται, διαμεσολαβείται και αυτή από το εκπεφρασμένο απόθεμα δημοκρατικής νομιμοποίησης που αντλεί η κυβέρνηση από την πλειοψηφία των εκλογών του 2019.

Με βάση αυτή τη νομιμοποίηση η κυβέρνηση έχει καταλήξει στις (καταφανώς απρόσφορες) στρατηγικές υγειονομικής αντίληψης τις οποίες ακολουθεί, ανάλογα βεβαίως με τις εισηγήσεις των επιστημονικών συμβούλων τους οποίους έχει εμπιστευθεί. Η ορθότητα όμως αυτών των εισηγήσεων και η καταλληλότητα των μέχρι σήμερα ισχυόντων συμβούλων δεν μπορεί κανείς να πει ότι συνολικά καλύπτονται απόλυτα από την ισχύουσα πολιτική νομιμοποίηση της κυβέρνησης, εφ’ όσον ευρύτατα πλέον έχει αναδειχτεί η πολύπλευρη αμφισβήτηση του τρέχοντος υγειονομικού αφηγήματος, όπως αυτό υλοποιείται.

Η αμφισβήτηση αυτή εγείρεται εξ ίσου και απέναντι σε όλες τις δυτικές κυβερνήσεις, χωρίς όμως αυτές να θεωρούν σκόπιμο να λογοδοτήσουν για τις υγειονομικές επιλογές που ως σήμερα προτιμούν να ακολουθούν. Δικαιολογημένα επομένως αναρωτιέται κανείς, ποια μπορεί να είναι η επιστημονικοπολιτική νομιμοποίηση στη διεθνή ιατρική και πολιτική κοινότητα ενός μυστηριώδους γηραιού (ογδοηκοντούτιδος) κυρίου Fauci και κατά πόσον αυτή μπορεί να υπερβαίνει σήμερα την εγκυρότητα ενός Dr. Mambuse ή ενός Dr. Kalligari, κατά τρόπον που να μη δικαιώνει στις αγρίως χειμαζόμενες δυτικές κοινωνίες τους οποιουσδήποτε διεγερτικούς συνειρμούς;!

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Πολιτική νομιμοποίηση και υγειονομική αστυνόμευση… Του Παναγιώτη Γεννηματά εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Την στιγμή που οδηγούμαστε στην έναρξη των διερευνητικών συνομιλιών με την Τουρκία, έχει μεγάλη σημασία να αναδειχθεί ένα βασικό ερώτημα: Υπάρχει αναγνώριση του γεγονότος ότι σε κάθε ενέργεια της Τουρκίας –πέραν του φαινομενικά απρόβλεπτου των κινήσεών της– υπάρχει προσπάθεια συγκάλυψης των πραγματικών βλέψεων και στόχευσης;

Αν η απάντηση είναι καταφατική, τότε τμήμα της ανάλυσής μας πρέπει να αναδεικνύει το γεγονός πως οι αποφάσεις της εξωτερικής μας πολιτικής, ίσως δεν θα πρέπει να προσδίδουν μια δυσανάλογη βαρύτητα στην προοπτική μιας κρίσης της τουρκικής οικονομίας. Οι γενικότερες γεωπολιτικές αλλαγές δημιουργούν την ανάγκη κινήσεων της τουρκικής κυβέρνησης με στόχο την με κάθε τρόπο διατήρηση του υφιστάμενου μοντέλου μίας ιδιόμορφης ανάπτυξης, αλλά και κοινωνικής ομογενοποίησης της.

Τα διαρκή και ποικιλόμορφα ενεργά μέτωπα με την ταυτόχρονη “συγκάλυψη” κατά περίπτωση της πραγματικής στόχευσης αποτελούν την νέα τακτική της. Η ρητορική περί “ευρωπαϊκής προοπτικής” δεν είναι τίποτα περισσότερο από παραπέτασμα καπνού. Οι εξελίξεις την υποχρεώνουν σε ακραίες αντιδράσεις προκειμένου να δημιουργηθούν διαπραγματευτικά ερείσματα στην υπό διαμόρφωση νέα πλατφόρμα του παγκόσμιου γεωστρατηγικού πεδίου. Η διαφορετικότητα της αναπτυξιακής κουλτούρας που αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια, πρέπει να υποστηριχθεί με κάθε κόστος και πολιτική.

Η εκρηκτική αύξηση του ΑΕΠ της από το 2000 –σε αντίθεση με την Ελλάδα– της έδωσε την δυνατότητα ανάδειξης μιας ιδιότυπης εγχώριας αναπτυξιακής κουλτούρας. Η εγκόλπωση συγκριτικών πλεονεκτημάτων μέσω απόκτησης ενεργειακών πηγών μέσα από μία προκλητικά διεκδικητική διεθνή στρατηγική αναθεωρητισμού, αποτελεί την αναγκαία και ικανή συνθήκη συνέχισης της πολιτικής “απεξάρτησης” από την μέχρι σήμερα παγιωμένη ιστορική λειτουργία της.

Η κρίση με την Ελλάδα αποτελεί την σύγκρουση με τον ισχυρότερο αντίπαλο πόλο αυτής της κοσμοθεωρίας. Η παρουσία σε Λιβύη, Υεμένη, Συρία και Ιράκ, καθώς και η εμπλοκή στις πολεμικές αναμετρήσεις του Αζερμπαϊτζάν, σηματοδοτούν αυτήν ακριβώς την στόχευση. Η συμπλήρωση των χωρών του υποστηρικτικού “κλοιού” της Τουρκίας με ορισμένες των πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών με έμμεση αναφορά στην Τουρκία, αναδεικνύει ένα πλέγμα χαλαρής συσπείρωσης, το αποτέλεσμα της οποίας δεν αναμένεται να φανεί άμεσα.

Η Τουρκία ακόμα έχει την δυνατότητα να ανταγωνιστεί χώρες χαμηλού παραγωγικού κόστους. Ο δρόμος αυτός όμως, δεν θα είναι βιώσιμος για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτός είναι ο βασικός λόγος επέκτασης της παρουσίας της στην Αφρική. Χώρες όπως η Σομαλία, η Κένυα, η Σενεγάλη και η Γκάμπια, με τις οποίες αναπτύσσονται ιδιαίτερες επενδυτικές και όχι μόνον σχέσεις, είναι δυνατόν να καλύψουν την μεσοπρόθεσμη αυτή ανταγωνιστική αδυναμία.

Είτε μέσω της παροχής ακόμα φθηνότερου εργατικού δυναμικού για τις τουρκικές επιχειρήσεις που θα επενδύουν στις χώρες αυτές, είτε μέσω στρατηγικών συμμαχιών που θα αναδείξουν νέες αγορές για τα τουρκικά προϊόντα. Η τροποποίηση του μοντέλου της παγκοσμιοποίησης όπως λειτουργούσε μέχρι σήμερα, σε νέου τύπου υβριδικές συμφωνίες μικρού αριθμού παικτών, υποχρεώνει την Τουρκία να αναζητήσει πέραν του στρατηγικού και ενός οικονομικού “ζωτικού χώρου”.

Είτε άμεσου, είτε έμμεσου, όπως αυτός εκφράζεται από το γεγονός ότι 102 δις χρέους της χώρας καλύπτεται από τράπεζες της Γερμανίας, Ιταλίας, Γαλλίας και Ισπανίας, με επακόλουθες τις συνέπειες μιας αναδεικνυόμενης “εκβιαστικοτουρκικής” εξάρτησης. Στα πλαίσια αυτά με δεδομένο το χαμηλό επίπεδο του εργασιακού της δυναμικού, η διατήρηση ρυθμών ανάπτυξης της γείτονος μπορεί να συντηρηθούν με ακραία παραγωγική πολιτική, όπως εξοπλιστικά  –και όχι μόνον– προγράμματα, στοχευμένα σε τρίτες φίλιες χώρες με κοινή φιλοσοφία και κουλτούρα.

Καθώς η πρώτη προτεραιότητα του καθεστώτος Ερντογάν ήταν η διαμόρφωση αναπτυξιακών δεδομένων μέσω μιας νέας “ισλαμικής” κουλτούρας, η ανάπτυξη πολεμικής βιομηχανίας και οι πωλήσεις όπλων, ή η αποστολή στρατιωτών αποτελεί την μεταβατική γέφυρα της “μουσουλμανικής” ενθυλάκωσης των χωρών στις οποίες επιλέγει η Τουρκία να επενδύσει. Στην μετάβαση αυτή το Κατάρ έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο μέσω της χρηματοδοτικής υποστήριξης που παρέχει. Οι εξελίξεις ως προς την εξομάλυνση των σχέσεων των κρατών του Κόλπου δεν αναμένεται να διαταράξει την στενή αυτή σχέση.

Μουσουλμανική οικονομική ζώνη

Αναζητείται κατά συνέπεια, μέσω αυτής της στρατηγικής, ο χρόνος μέσα στον οποίο η οικονομία της θα μπορέσει να προσαρμοστεί παρά την φαινομενική κρίση του νομίσματος της. Άλλωστε, στην παρούσα φάση με δεδομένο ότι έχει κερδίσει μέσω του αναπτυξιακού μοντέλου τον αναγκαίο χρόνο, το πρωτεύον δεν φαίνεται να είναι η σύμφωνα με τα πρότυπα των διεθνών κεφαλαιαγορών προσαρμογή, αλλά η ανάδειξη μιας πιθανής οικονομικής συσπείρωσης, μιας “μουσουλμανικής οικονομικής ζώνης” και όχι μόνον. Εξέλιξη που θα προσδώσει μία ιδιότυπη μακροπρόθεσμη οικονομική ισχύ.

Η πολιτική διεθνών υβριδικών κρίσεων και οικονομικών προσεγγίσεων, αγγίζει και την περίπτωση της διαδικασίας των αγορών συναλλάγματος. Σε αυτή την αλλαγή που συντελείται μέσω της σταδιακής εισαγωγής των ηλεκτρονικών νομισμάτων, η Τουρκία μπορεί να λειτουργήσει όπως ακριβώς λειτουργεί μέσω των ευρύτερων στρατηγικών επιλογών της, εκμεταλλευόμενη το υφιστάμενο κενό εξουσίας στην διεθνή σκηνή.

Δημιουργεί ένα υβριδικό “μουσουλμανικό” πλαίσιο με ιδιαίτερη διασύνδεση κοινωνική, στρατιωτική, θρησκευτική και κατ΄ επέκταση οικονομική. Αυτή η σφαιρική στρατηγική αναδεικνύει τόσο τον γεωγραφικό, όσο και τον οικονομικό αναθεωρητισμό. Σε ένα δε υποθετικά ακραίο σενάριο δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την δημιουργία –εντός του “νέου πλαισίου”– ενιαίου ηλεκτρονικού νομίσματος για συναλλαγές σε συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων και υπηρεσιών;

Η ανάγκη διατήρησης του νέου κοινωνικοοικονομικού μοντέλου ενός “ηθικού καπιταλισμού” μίας “ισλαμικής οικονομίας” των τελευταίων δέκα ετών, καθώς και η προώθηση κοινωνικών ομάδων μιας ιδιαίτερης κρίσιμης μάζας –εκτός “Κεμαλικής κουλτούρας” και κεφαλαίου– δημιουργεί την “πάση θυσία” ανάγκη διατήρησής των στο προσκήνιο. Αυτή η πολιτική αναδεικνύει σήμερα τον συνολικό αναθεωρητισμό της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας.

Υβριδικό εγχείρημα 

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που η απρόβλεπτη στρατηγική της δεν ακολουθεί νόρμες παραδοσιακών συμμαχιών. Κατά συνέπεια, στις νέες συνθήκες της νέας μορφής παγκοσμιοποίησης, η μόνη διέξοδος επιβίωσης είναι η –μέσω επιβολής ή άλλης μορφής εμπλοκή– δημιουργία ισλαμικών οικονομικών ζωνών προσαρμοσμένων στο δικό της οικονομικό μοντέλο.

Εκ των πραγμάτων η Τουρκία δεν μπορεί να αγνοήσει –τουλάχιστον στην παρούσα φάση– τους διεθνείς οικονομικούς κανόνες. Προωθεί το πρόγραμμά της. Ταυτόχρονα όμως φαίνεται να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις των αγορών κερδίζοντας χρόνο. Προφανώς είναι δύσκολο να συνάγουμε οριστικά συμπεράσματα ως προς την επιτυχία του υβριδικού εγχειρήματος του Ερντογάν.

Επιβάλλεται να είμαστε υποψιασμένοι. Άλλωστε, η ιδιαίτερη σχέση της Τουρκίας με το Πακιστάν, μία πυρηνική δύναμη, θα πρέπει από εδώ και στο εξής να μας προβληματίζει. Προέχει η ελληνική κυβέρνηση να κερδίσει χρόνο με στόχο την προσαρμογή στα νέα εμφανή και αφανή δεδομένα. Το σημαντικό όμως ως προς την επιτυχία της όποιας στρατηγικής είναι η αποφυγή των ψευδαισθήσεων.

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Βολική ψευδαίσθηση η οικονομική κρίση στην Τουρκία… Του Ηρακλή Ρούπα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Διάβασα με ενδιαφέρον το άρθρο του καθηγητή Νίκου Μαραντζίδη στην “Καθημερινή” της Κυριακής 18 Οκτωβρίου, που παρά τον ποδοσφαιρικό του τίτλο είναι στην πραγματικότητα μία “προκλητική” θεώρηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων μέσα από την εμπειρία του ευρωπαϊκού Βορρά και δη της Φινλανδίας. Παρότι κάποια σημεία με βρίσκουν σύμφωνο, επιτρέψτε μου να μοιραστώ μία διαφορετική οπτική που εξηγεί γιατί νομίζω ότι τελικά κάνει λάθος.

Ας ξεκινήσω από το σημείο που πιστεύω ότι ο κ. Μαραντζίδης έχει δίκιο. Τα μικρά, περιφερειακά έθνη, τα οποία στο τέλος της ημέρας μπορούν να στηρίζονται μόνο στον εαυτό τους και όχι σε συμμάχους που ίσως είναι αλλά και ίσως να μην είναι εκεί όταν χρειαστεί, δεν μπορούν να έχουν πολιτικές αυταπάτες μεγαλείου. Οπως είπε ο Juho Paasikivi, πρόεδρος της Φινλανδίας (1946-56), και αρχιτέκτονας της φινλανδικής μεταπολεμικής εξωτερικής πολιτικής: «η αναγνώριση των γεγονότων είναι η αρχή κάθε σοφίας».

Στην αρχή αυτή στηρίχθηκε το λεγόμενο “δόγμα Paasikivi”, η εξισορρόπηση δηλαδή της φινλανδικής εξωτερικής πολιτικής μεταξύ Ανατολής και Δύσης, η “ευμενής ουδετερότητα” έναντι της ΕΣΣΔ που αναφέρει ο κ. Μαραντζίδης, η φινλανδοποίηση της εξωτερικής πολιτικής (Finlandisierung), η οποία συνεχίστηκε από το 1956 έως το 1981 από τον πρόεδρο Urho Kekkonen.

Ετσι, φαίνεται να λέει ο κ. Μαραντζίδης, το θεμελιώδες δίδαγμα που προσφέρει το φινλανδικό παράδειγμα είναι ότι αφού οι μικρές χώρες δεν μπορούν να αλλάξουν την πραγματικότητα, πρέπει να μάθουν να ζουν και να λειτουργούν σε έναν σκληρό κόσμο. Μέχρι εδώ συμφωνώ.

Λογικό σφάλμα Μαραντζίδη

Εκεί όπου διαφωνώ είναι στο συμπέρασμα στο οποίο φαίνεται να καταλήγει: ότι μακροπρόθεσμα οι μικρές χώρες θα αναδειχθούν νικήτριες: το θηρίο θα εξαφανιστεί και εκείνες θα ευημερήσουν. Κάτι σαν τη Δευτέρα Παρουσία δηλαδή.

Μπορεί η Τουρκία σήμερα να μην έχει το βεληνεκές της ΕΣΣΔ των χρόνων του Ψυχρού Πολέμου, αλλά η Τουρκία είναι μια μικρή υπερδύναμη δίπλα στην Ελλάδα. Εάν επομένως η συνειδητοποίηση των πολιτικών αναγκαιοτήτων σε σχέση με την Τουρκία, οδηγεί στη φινλανδοποίηση της Ελλάδας, δεν έχει και μεγάλη σημασία λέει ο κ. Μαραντζίδης.

Εδώ, λοιπόν, υπάρχει κατά τη γνώμη μου ένα λογικό σφάλμα, ένα ψευδές δίλημμα: ο δρόμος δεν είναι ή φινλανδοποιημένη ουδετερότητα ή πόλεμος. Υπάρχει μεγάλη γκάμα επιλογών στη διεθνή πολιτική.

Η δεύτερη πλάνη

Η δεύτερη πλάνη αφορά τη σύγχυση μεταξύ “συσχέτισης” και “αιτιώδους συνάφειας”. Η Φινλανδία δεν τα πάει καλά σήμερα, απαραίτητα διότι τον περασμένο αιώνα ήταν “φινλανδοποιημένη”. Η πραγματικότητα μπορεί μάλιστα να είναι ότι η Φινλανδία τα πάει καλά σήμερα, παρά το γεγονός ότι ήταν κάποτε “φινλανδοποιημένη”.

Για να το κατανοήσουμε αυτό, πρέπει να έχουμε υπόψη μας πώς ήταν η ζωή στη Φινλανδία κατά την περίοδο εκείνη. Με δύο λόγια, η καθημερινή ζωή στη Φινλανδία στα χρόνια του δόγματος Paasikivi δεν ήταν ακριβώς σπουδαία. Η μεταπολεμική Φινλανδία ήταν φτωχή. Η Φινλανδία τη δεκαετία του 1960 ήταν φτωχή. Και η Φινλανδία τη δεκαετία του 1970 ήταν φτωχή. Δεν ήταν φτωχή όπως ενδεχομένως οι χώρες του ανατολικού μπλοκ, αλλά κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, η Φινλανδία ήταν ο φτωχός και καταπιεσμένος ξάδελφος των Σκανδιναβών με πολύ λίγα άξια να της ζηλέψει κανείς.

Τα οικονομικά, όσο σημαντικά κι αν είναι, είναι μόνο ένα μέρος της ευρύτερης εικόνας. Οπως προειπώθηκε, η πραγματιστική εξωτερική πολιτική της Φινλανδίας είχε ένα στόχο: τη διατήρηση της εδαφικής κυριαρχίας απέναντι σε μία παρακείμενη υπερδύναμη, τη Σοβιετική Ενωση. Και φαίνεται ότι σε αυτό ήταν επιτυχής.

Αλλά η λογική αυτή παραβλέπει ένα ουσιαστικό ερώτημα: Παρά τη διατήρηση της εδαφικής κυριαρχίας, ήταν πραγματικά ελεύθερη η Φινλανδία; Δεν μου αρέσει, όπως δεν αρέσει σε πολλούς από τους συμπατριώτες μου Φινλανδούς, ότι η απάντηση είναι όχι. Η Φινλανδία δεν ήταν ελεύθερη. Το δόγμα της φινλανδικής εξωτερικής πολιτικής οδήγησε σε εντελώς απρόβλεπτα και ανεπιθύμητα αποτελέσματα στο εσωτερικό της χώρας. Ο όρος Finlandisierung (φινλανδοποίηση) στην πραγματικότητα δεν αφορά την εξωτερική πολιτική της Φινλανδίας. Ο όρος Finlandisierung δημιουργήθηκε από Γερμανούς πολιτικούς επιστήμονες, προκειμένου να περιγράψουν τα αποτελέσματα του δόγματος Paasikivi στο εσωτερικό της Φινλανδίας. Finlandisierung συμβαίνει όταν κάποιος διατηρεί ονομαστικά την εξωτερική κυριαρχία, ενώ στην πράξη την έχει απολέσει στο εσωτερικό.

Ο φόβος διεισδύει στην κοινωνία

Ο τρόπος είναι απλός. Οταν υπάρχει μόνο μία αλήθεια και ένας στόχος ζωής ή θανάτου που υπαγορεύεται από την εξωτερική πολιτική μιας μικρής χώρας, αυτή η μοναδική αλήθεια διεισδύει σε ό,τι κάνει κανείς. Είναι σαν να ζεις δίπλα σε ένα θηρίο που φοβάσαι: αποφεύγεις να αναστατώσεις το θηρίο με οποιοδήποτε κόστος. Ο φόβος διεισδύει στην κοινωνία από πάνω προς τα κάτω και το αντίστροφο. Αλλάζει την πολιτική, τον πολιτισμό, τη δημοσιογραφία, την καθημερινή ζωή, την ατμόσφαιρα και τις σκέψεις. Τα πάντα υπαγορεύονται από τις ιδιοτροπίες που μπορεί να έχει το θηρίο – ή από τι πιστεύουν οι εκλεκτοί πολιτικοί στη μικρότερη χώρα ότι είναι οι ιδιοτροπίες του.

Με την πάροδο του χρόνου, το θηρίο αναπτύσσει ισχυρά δίκτυα στο εσωτερικό της χώρας. Και όπως συνέβη στην περίπτωση της Φινλανδίας, το θηρίο επέλεξε ποιες εμπορικές συμφωνίες ήταν καλές για τη Φινλανδία και σε ποιες διεθνείς οργανώσεις θα μπορούσε να ενταχθεί η Φινλανδία. Το θηρίο επέλεξε επίσης αρχηγούς κομμάτων, κατάλληλους προεδρικούς υποψηφίους, αρχισυντάκτες εφημερίδων, διευθύνοντες συμβούλους της εθνικής ραδιοτηλεοπτικής εταιρείας. Οι χρήσιμοι ντόπιοι φίλοι του θηρίου αποφάσισαν τι είδους πολιτιστικές αναφορές ήταν αποδεκτές και τι όχι, τι μπορούσε να ειπωθεί και τι όχι. Η εξωτερική κυριαρχία κερδήθηκε, η εσωτερική κυριαρχία χάθηκε.

Μια φινλανδοποιημένη Ελλάδα θα είχε συνεχή αυτολογοκρισία, στα μέσα ενημέρωσης και στον δημόσιο λόγο. Θα είχε λιγότερη πολυφωνία και περισσότερη αναγκαστική ομοιομορφία. Θα έβλεπε μία διαίρεση μεταξύ εκείνων που είναι στη “σωστή πλευρά” ως συμπαθείς στην Τουρκία, και εκείνων που πρέπει να αποφεύγουν τη δημόσια ζωή, επειδή δεν συμφωνούν με την επίσημη πολιτική.

Ο διάλογος και η ζωηρή πολιτική συζήτηση θα γίνονταν κουρασμένοι μονόλογοι αυταρέσκειας που εξυπηρετούν έναν και μόνο στόχο. Η Ελλάδα θα έπρεπε να χαμηλώσει τη φωνή της στην Ε.Ε., το ΝΑΤΟ και άλλα διεθνή fora για οποιοδήποτε θέμα θα μπορούσε να αναστατώσει την Τουρκία, και με την πάροδο του χρόνου θα έχανε πολύτιμους φίλους. Σε μια τέτοια Ελλάδα οι πολίτες της θα κοιτούσαν πάνω από τους ώμους τους με τον φόβο ότι κάτι που λένε, κάνουν ή πιστεύουν θα μπορούσε να θεωρηθεί λάθος από την Τουρκία – και έτσι θα απέχουν από αυτό.

Πρέπει να καταλάβουμε ότι η όλη έννοια του Finlandisierung είναι το αντίθετο από αυτό που αντιπροσωπεύει η Ελλάδα, τουλάχιστον στα δικά μου τα μάτια: την οικουμενική δημοκρατία. Σε σύγκριση με το σκοτάδι της οπισθοδρομικής νεο-οθωμανικής Τουρκίας, η Ελλάδα είναι μια δυτική, σύγχρονη φιλελεύθερη δημοκρατία, ένας φάρος ευρωπαϊκής κουλτούρας στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης και της εγγύς Ανατολής, φορέας ελπίδας.

Ακόμη και η σκέψη ότι η Ελλάδα θα ήταν κατά κάποιο τρόπο πρόθυμη να θέσει σε κίνδυνο αυτή τη θέση με πονάει. Μια φινλανδοποιημένη Ελλάδα θα ήταν πολύ μακριά από την Ελλάδα που θα μπορούσε να δώσει το ισχυρότερο δυνατό παράδειγμα στη γειτονική Τουρκία, δηλαδή μια ανοιχτή Ελλάδα που κοιτάει μπροστά και κάνει τις επιλογές της με βάση τις δικές της επιθυμίες, τα δικά της θέλω, τις δικές της ανάγκες και φιλοδοξίες.

*Πολιτικός αναλυτής, Φινλανδός φιλέλληνας.

Πηγή: slpress.gr

Το άρθρο Ένας Φινλανδός αποστομώνει τον καθηγητή Μαραντζίδη για τη φινλανδοποίηση εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.