Πολλά έχουν γραφτεί για τον Πλάτωνα στην Ανατολική Ασία. Στην Κίνα, τη Σιγκαπούρη και την Ιαπωνία, η πλατωνική σκέψη προσεγγίζεται συχνά μέσα από το πρίσμα της διοικητικής επάρκειας, της κοινωνικής τάξης και της τεχνοκρατικής διακυβέρνησης. Η έμφαση δίνεται συνήθως στην ιδέα του «σοφού άρχοντα» και στην ικανότητα του κράτους να διατηρεί σταθερότητα σε περιόδους αβεβαιότητας.

Αντίθετα, η Αυστραλία έχει απασχολήσει πολύ λιγότερο τη φιλοσοφική και θεσμική συζήτηση απ’ όσο θα δικαιολογούσε η γεωπολιτική και οικονομική της σημασία. Το παρόν άρθρο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ερευνητικό πλαίσιο, στο πλαίσιο μελέτης σε συνεργασία με τον καθηγητή Γιώργο Μπήτρο, με τίτλο «Ανασχεδιάζοντας τη Δημοκρατία: Πολυεπίπεδη Κρατική Εξουσία, Εταιρική Λογοδοσία και η Οικονομία της Ελεύθερης Αγοράς» (Overhauling Democracy: Layered State Authority, Corporate-Style Accountability, and the Free Market Economy), η οποία εξετάζει πώς οι σύγχρονες δημοκρατίες διαχειρίζονται τη διαρκή ένταση ανάμεσα στη λαϊκή συμμετοχή, την κρατική αποτελεσματικότητα και τη συγκέντρωση εκτελεστικής εξουσίας σε διαφορετικά θεσμικά περιβάλλοντα.

Παράλληλα, το άρθρο αντλεί και από τη μακρόχρονη ενασχόληση και παρατήρηση της Αυστραλίας και της ευρύτερης περιοχής του Ινδο-Ειρηνικού κατά τις τελευταίες δεκαετίες, επιδιώκοντας μια προσέγγιση όχι αποκλειστικά θεωρητική, αλλά και βιωματική, βασισμένη στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι δημοκρατικοί θεσμοί λειτουργούν, προσαρμόζονται και δοκιμάζονται στην πράξη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Αυστραλία εμφανίζεται ως μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική περίπτωση του Ινδο-Ειρηνικού: μια φιλελεύθερη δημοκρατία βαθιά ενταγμένη οικονομικά και στρατηγικά στην Ασία, αλλά ταυτόχρονα μια πολυπολιτισμική κοινωνία με ισχυρούς θεσμούς και μία από τις μεγαλύτερες ελληνικές διασπορές στον κόσμο.

Σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές δημοκρατίες δοκιμάζονται από πολιτική πόλωση, φθίνουσα εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς και αυξανόμενη συγκέντρωση εξουσίας στο εκτελεστικό κέντρο, η Αυστραλία αναδεικνύεται ως μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση δημοκρατικής οργάνωσης, όπου η μαζική εκλογική συμμετοχή συνυπάρχει με μηχανισμούς θεσμικής εξισορρόπησης και διάχυσης της εξουσίας.

Συμμετοχή και θεσμική ισορροπία

Το αυστραλιανό δημοκρατικό μοντέλο διαφοροποιείται από πολλές δυτικές δημοκρατίες σε ένα θεμελιώδες σημείο: η συμμετοχή στις εκλογές δεν νοείται αποκλειστικά ως ατομικό δικαίωμα, αλλά και ως πολιτειακή υποχρέωση που έχει εδραιωθεί βαθιά στην πολιτική κουλτούρα και στον τρόπο κατανόησης της ιδιότητας του πολίτη.

Η ψήφος είναι υποχρεωτική στην Αυστραλία από το 1924, ενώ η συμμετοχή παραμένει σταθερά άνω του 90%. Με την πάροδο του χρόνου, η εκλογική συμμετοχή έχει ενσωματωθεί βαθιά στην κοινωνική κανονικότητα, σε βαθμό που οι περισσότεροι Αυστραλοί τη θεωρούν αναπόσπαστο στοιχείο της ιδιότητας του πολίτη — ανάλογο με τη φορολογική υποχρέωση ή τη συμμετοχή σε σώματα ενόρκων. Το πρόστιμο για τη μη συμμετοχή παραμένει σχετικά χαμηλό, γεγονός που υποδηλώνει ότι η συμμόρφωση δεν εδράζεται κυρίως στον εξαναγκασμό, αλλά περισσότερο στη διαμορφωμένη συνήθεια και στην κοινωνική προσδοκία.

Αυτό διαφοροποιεί την Αυστραλία από τα συστήματα προαιρετικής ψήφου, όπου η εκλογική συμμετοχή παρουσιάζει έντονες διακυμάνσεις ανάλογα με το εισόδημα, την ηλικία και το επίπεδο πολιτικής κινητοποίησης. Συγκριτικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα συστήματα υποχρεωτικής ψήφου περιορίζουν αισθητά αυτές τις ανισότητες, οδηγώντας σε πιο ισόρροπη συμμετοχή μεταξύ διαφορετικών κοινωνικών ομάδων. Υπό αυτή την έννοια, η Αυστραλία διευρύνει και κοινωνικά εξισορροπεί τη βάση της δημοκρατικής νομιμοποίησης.

Η συμμετοχή διευκολύνεται και πρακτικά. Τα εκλογικά κέντρα λειτουργούν για αρκετές ημέρες πριν από την επίσημη ημέρα των εκλογών, ενώ προβλέπεται και εκτεταμένη επιστολική ψήφος. Η εκλογική διαδικασία δεν περιορίζεται έτσι σε ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά οργανώνεται ως μια ευρύτερη και πιο προσβάσιμη δημοκρατική διαδικασία.

Ωστόσο, η σταθερότητα του αυστραλιανού συστήματος δεν βασίζεται μόνο στη συμμετοχή. Ενισχύεται από τη διασπορά της πολιτικής ισχύος σε πολλαπλά θεσμικά επίπεδα.

Ο ομοσπονδιακός χαρακτήρας του κράτους κατανέμει εξουσίες ανάμεσα στην Κοινοπολιτεία και τις Πολιτείες, διατηρώντας σημαντικό βαθμό περιφερειακής αυτονομίας. Παράλληλα, το ίδιο το κοινοβουλευτικό σύστημα είναι διθάλαμο: η Βουλή των Αντιπροσώπων σχηματίζει την κυβέρνηση, ενώ η Γερουσία λειτουργεί ως ισχυρός μηχανισμός ελέγχου με δυνατότητα εξέτασης, τροποποίησης ή ακόμη και παρεμπόδισης νομοσχεδίων.

Το σύστημα προτιμησιακής ψήφου περιορίζει την απόλυτη κυριαρχία των δύο μεγάλων πολιτικών πόλων — των Εργατικών και του Φιλελεύθερου–Εθνικού Συνασπισμού — επιτρέποντας μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα τόσο σε μικρότερα κόμματα όσο και σε ανεξάρτητους βουλευτές. Σε περιόδους οριακών ή ασθενών κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών, οι ανεξάρτητοι μαζί με τους βουλευτές του λεγόμενου «crossbench» αποκτούν συχνά καθοριστικό ρόλο, ενισχύοντας τη διαπραγμάτευση, τον συμβιβασμό και τη θεσμική ισορροπία έναντι της απλής κομματικής επιβολής.

Όλοι αυτοί οι μηχανισμοί συνθέτουν ένα σύστημα κατανεμημένης διακυβέρνησης, στο οποίο η εξουσία δεν τείνει να συγκεντρώνεται σε ένα ενιαίο κέντρο, αλλά αντιθέτως διαχέεται και υπόκειται διαρκώς σε αμοιβαίους ελέγχους, θεσμικές αντισταθμίσεις και διαδικασίες περιορισμού μέσω της αλληλεπίδρασης των ίδιων των θεσμών.

Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή δημοκρατίας στην οποία η νομιμοποίηση δεν απορρέει αποκλειστικά από τις εκλογικές διαδικασίες, αλλά από την αλληλεπίδραση μεταξύ της μαζικής συμμετοχής των πολιτών και της διάχυσης της πολιτικής εξουσίας. Η πολιτική σταθερότητα δεν στηρίζεται μόνο στην αρχή της πλειοψηφίας, αλλά και στη διατήρηση μιας ευρύτερης θεσμικής ισορροπίας.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι ακόμη και πολύ υψηλή συμμετοχή δεν εγγυάται από μόνη της ουσιαστικό δημοκρατικό έλεγχο. Ένα σύστημα μπορεί να επιτυγχάνει σχεδόν καθολική προσέλευση στις κάλπες και ταυτόχρονα να συγκεντρώνει τη λήψη αποφάσεων σε ένα στενό εκτελεστικό κέντρο. Η σημασία της Αυστραλίας έγκειται ακριβώς στο ότι συνδυάζει ευρεία συμμετοχή με θεσμικά όρια απέναντι στη συσσώρευση ισχύος.

Υπό αυτή την έννοια, το αυστραλιανό υπόδειγμα προσεγγίζει μια παλαιότερη «ρεπουμπλικανική» αντίληψη της πολιτείας — περισσότερο συγγενή με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη παρά με ορισμένες σύγχρονες φιλελεύθερες εκδοχές. Η πολιτική ελευθερία δεν νοείται απλώς ως ατομική επιλογή, αλλά ως συμμετοχή σε μια οργανωμένη πολιτική κοινότητα, η οποία στηρίζεται στην υποχρέωση, τον θεσμικό αυτοπεριορισμό και τη διαρκή θεσμική ισορροπία.

Η Emma Goldman, ο Mark Twain και τα όρια των εκλογών

«Αν η ψήφος άλλαζε πραγματικά κάτι, θα την είχαν απαγορεύσει», έλεγε η αναρχική φεμινίστρια Emma Goldman. Την ίδια περίπου εποχή, ο Mark Twain συνδέθηκε με μια παρόμοια — αν και λιγότερο αιχμηρή — διατύπωση: «Αν η ψήφος έκανε όντως διαφορά, δεν θα μας άφηναν να την ασκούμε».

Η ειρωνική αυτή παρατήρηση αποτυπώνει μια διαρκή ανησυχία των σύγχρονων δημοκρατιών: ότι οι εκλογές μπορούν να μετατραπούν σε τελετουργικές διαδικασίες, ενώ η πραγματική ισχύς μετατοπίζεται αλλού.

Η ανησυχία αυτή παραπέμπει σε μια πολύ παλαιότερη πλατωνική κριτική. Μετά την κατάρρευση της αθηναϊκής δημοκρατίας και την εκτέλεση του Σωκράτη, ο Πλάτων θεωρούσε ότι πολιτικά συστήματα τα οποία κυριαρχούνται από τη ρητορική, τον φατριασμό και τα ανεξέλεγκτα πάθη των μαζών έχουν την τάση να υπονομεύουν τη σταθερότητά τους εκ των έσω.

Ωστόσο, ο Πλάτων δεν ήταν απλώς αντίθετος στη συμμετοχή. Το ουσιαστικό του ερώτημα ήταν αν οι δημοκρατίες διαθέτουν επαρκείς θεσμικούς και ηθικούς περιορισμούς ώστε να διατηρούν την πολιτειακή τάξη και να αποτρέπουν τη διολίσθηση στην αστάθεια.

Στους Νόμους, ο ύστερος Πλάτων απομακρύνεται από το ιδεώδες του φιλοσόφου-βασιλιά και στρέφεται σε μια πιο ρεαλιστική συνταγματική αντίληψη βασισμένη στον νόμο, στη μικτή διακυβέρνηση και στη διασπορά της εξουσίας. Η πολιτική σταθερότητα, υποστήριζε πλέον, εξαρτάται λιγότερο από χαρισματικούς ηγέτες και περισσότερο από ανθεκτικούς θεσμούς ικανούς να περιορίζουν τη συγκέντρωση ανθρώπινης φιλοδοξίας και ισχύος.

Ο Αριστοτέλης και η πολιτική ευθύνη

Ο Αριστοτέλης αντιμετώπισε τη δημοκρατία πιο μετριοπαθώς από τον Πλάτωνα, αλλά κατέληξε σε ένα συγγενές συμπέρασμα. Τα σταθερά πολιτικά συστήματα απαιτούν ευρεία συμμετοχή συνδυασμένη με θεσμούς ικανούς να αποτρέπουν την κυριαρχία στενών συμφερόντων ή φατριών.

Για τον Αριστοτέλη, ο πολίτης δεν είναι παθητικός θεατής· ο άνθρωπος είναι «πολιτικό ζώο», ακριβώς επειδή η συμμετοχή στη δημόσια ζωή αποτελεί μέρος της συλλογικής ευημερίας. Η δημοκρατία, επομένως, απαιτεί όχι μόνο ελευθερία αλλά και πολιτική ευθύνη.

Η αυστραλιανή υποχρεωτική ψήφος αντανακλά κάτι από αυτή την παλαιότερη πολιτειακή παράδοση. Η συμμετοχή ενσωματώνεται σε ένα θεσμικό πλαίσιο σχεδιασμένο ώστε να αποτρέπει την υπερβολική συγκέντρωση ισχύος. Ο συνδυασμός μαζικής συμμετοχής και περιορισμένης εξουσίας δημιουργεί μια πολιτική κουλτούρα που δεν είναι ούτε αμιγώς τεχνοκρατική ούτε αμιγώς πλειοψηφική.

Ένα δημοκρατικό υπόδειγμα του Ινδο-Ειρηνικού

Η Αυστραλία καταλαμβάνει μια ολοένα και σημαντικότερη θέση στον Ινδο-Ειρηνικό, επειδή βρίσκεται ανάμεσα σε ανταγωνιστικά πολιτικά και κυβερνητικά μοντέλα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες χαρακτηρίζονται από έναν ιδιαίτερα πολωμένο εκλογικό ανταγωνισμό, όπου η πολιτική αντιπαράθεση είναι έντονη και συχνά διχαστική. Η Κίνα δίνει έμφαση στον κεντρικό κρατικό συντονισμό και στη διοικητική συνέχεια, δίνοντας προτεραιότητα στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό έναντι της εκλογικής μεταβλητότητας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την άλλη πλευρά, συγκροτεί ένα σύστημα πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, το οποίο συνδυάζει θεσμική συνεργασία μεταξύ κρατών-μελών με αυξανόμενη γραφειοκρατική και κανονιστική πολυπλοκότητα.

Η Ελλάδα — ιστορικά ταυτισμένη με τη γέννηση της δημοκρατικής ιδέας — βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας συζήτησης γύρω από το λεγόμενο «επιτελικό κράτος», δηλαδή την προσπάθεια ενίσχυσης του κεντρικού συντονισμού, της διοικητικής συνοχής και της αποτελεσματικότερης εφαρμογής πολιτικών εντός του πλαισίου ενός κοινοβουλευτικού δημοκρατικού συστήματος.

Η Αυστραλία, αντίθετα, τοποθετείται κάπου ανάμεσα σε αυτά τα υποδείγματα: μια φιλελεύθερη δημοκρατία με υψηλή συμμετοχή, κατανεμημένη εξουσία και ισχυρά θεσμικά αντίβαρα απέναντι στην εκτελεστική συγκέντρωση.

Δεν πρόκειται για ένα άρτιο σύστημα. Όπως συμβαίνει σε όλες τις δημοκρατίες, έτσι και εδώ ασκούνται πιέσεις από την τάση συγκέντρωσης της εκτελεστικής εξουσίας, από τη συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης και από τις διευρυνόμενες οικονομικές ανισότητες. Παρ’ όλα αυτά, η ίδια η θεσμική της αρχιτεκτονική εξακολουθεί να λειτουργεί ως ανάχωμα, καθιστώντας σχετικά δύσκολη τη συγκέντρωση και ανεξέλεγκτη συσσώρευση πολιτικής ισχύος σε ένα μόνο κέντρο εξουσίας.

Ίσως εκεί ακριβώς να εντοπίζεται και η βαθύτερη σύνδεση της Αυστραλίας με την κλασική πολιτική παράδοση, από τον Πλάτωνα έως τον Αριστοτέλη: στην παραδοχή ότι η δημοκρατία δεν αντέχει αποκλειστικά μέσα από τις εκλογικές διαδικασίες, αλλά μέσα από μια μορφή διακυβέρνησης που συνδυάζει τη συμμετοχή των πολιτών με θεσμικούς περιορισμούς στην άσκηση της εξουσίας, ώστε να διατηρείται μια διαρκής ισορροπία και πολιτική σταθερότητα.

Σε μια εποχή δημοκρατικής αβεβαιότητας, αυτό το μάθημα μοιάζει περισσότερο επίκαιρο από ποτέ.

Το άρθρο Η Αυστραλία, η Θεσμική Ισορροπία και το Μέλλον της Δημοκρατίας… Του Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οι ψηφοφόροι σέβονται ηγέτες που είναι αυθεντικοί και ικανοί, όχι εκείνους που διογκώνουν τα προσόντα τους. Η αναφορά εδώ στον Paul Keating σε καμία περιπτωση δεν αποτελεί συνολική σύγκριση με τον Μακάριο Λαζαρίδη· περιορίζεται σε μια βασική αρχή: η αξιοπιστία στη δημόσια ζωή θεμελιώνεται στην ειλικρίνεια.

Η Ειλικρίνεια ως Προϋπόθεση

Σε μια ώριμη δημοκρατία, η αξιοπιστία μετρά περισσότερο από τους τίτλους. Η συζήτηση γύρω από το βιογραφικό του Λαζαρίδη—ιδίως η αναφορά σε σπουδές «δημοσιογραφίας και πολιτικών επιστημών στο College of Southeastern Europe»—μετατόπισε το ενδιαφέρον από την πολιτική ουσία στην αξιοπιστία των δηλώσεών του. Όταν εγείρονται αμφιβολίες για το επίπεδο ή τη φύση ενός τίτλου, το ζήτημα παύει να είναι τυπικό και γίνεται πρωτίστως θέμα εμπιστοσύνης.

Η δημοκρατική νομιμοποίηση δεν στηρίζεται στους τίτλους, αλλά στην ειλικρίνεια, την κρίση και την ικανότητα. Η έλλειψη πτυχίων δεν αποτελεί πρόβλημα· η ασάφεια όμως υπονομεύει την εμπιστοσύνη.

Το Παράδειγμα Keating

Ο Paul Keating δεν ολοκλήρωσε το σχολείο, γεγονός που ποτέ δεν αποκρύφτηκε—κι όμως έγινε ένας από τους πιο επιδραστικούς πρωθυπουργούς της Αυστραλίας. Η αποδοχή του βασίστηκε όχι σε τίτλους, αλλά σε πνευματική δύναμη, πολιτική ικανότητα και σαφές εθνικό όραμα. Η νομιμοποίησή του προήλθε από ουσία και απόδοση, όχι από εικόνα—μια αντίθεση που αναδεικνύει τις αδυναμίες του ελληνικού πολιτικού τοπίου.

Ο Keating διέθετε βαθιά πνευματική καλλιέργεια. Η ενασχόλησή του με την οικονομία, την ιστορία και τον πολιτισμό τον ανέδειξε σε σπάνια περίπτωση πολιτικού με ουσιαστικό πνευματικό υπόβαθρο. Κατά την επίσκεψη του Μίκη Θεοδωράκη στην Αυστραλία συναντήθηκε μαζί του. Οι συζητήσεις τους για τη δημοκρατία, τη μουσική και την τέχνη ανέδειξαν την πνευματική πλευρά του Keating: για εκείνον, η πολιτική δεν περιορίζονταν στη διαχείριση, αλλά αντλεί έμπνευση από ιδέες και πολιτισμό.

Προσωπικό Κίνητρο και Ρεαλισμός

Ο πολιτικός ρεαλισμός του Keating διαμορφώθηκε υπό την καθοδήγηση του μέντορά του, Jack Lang, πρώην Πρωθυπουργού της πολιτείας της Νέας Νότιας Ουαλίας, που υπήρξε καθοριστική προσωπικότητα για την πολιτική σκέψη της εποχής του. Ο Keating συχνά επαναλάμβανε τη ρήση του: «Στον αγώνα της ζωής, να ποντάρεις πάντα στα προσωπικά κίνητρα — τουλάχιστον ξέρεις ότι προσπαθείς».

Η στάση αυτή δεν ήταν κυνισμός ή εκμετάλλευση, αλλά αναγνώριση ότι η αποτελεσματική πολιτική απαιτεί σαφήνεια προθέσεων και τόλμη στη δράση. Στην Αυστραλία, αυτή η ειλικρίνεια έγινε αντιληπτή και συχνά επιβραβεύθηκε. Στην Ελλάδα, αντίθετα, η κυριαρχία του κράτους στον δημόσιο χώρο περιορίζει την ανοιχτή έκφραση ατομικής πρωτοβουλίας, ενώ η αναγνώριση των προσωπικών κινήτρων συχνά αποκρύπτεται ή στιγματίζεται.

Διαφορά Προσωπικού Κινήτρου και Εκμετάλλευσης

Στην περίπτωση του Λαζαρίδη, η συζήτηση γύρω από το βιογραφικό του αναδεικνύει μια κρίσιμη διάκριση: το προσωπικό κίνητρο στην πολιτική δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Όταν εκφράζεται με διαφάνεια, μπορεί να υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και να ενισχύει την υπευθυνότητα. Αντίθετα, η ασαφής ή υπερβολική παρουσίαση προσόντων, η δημιουργία ψευδών εντυπώσεων ή η επιτήδευση της εικόνας συνιστά εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης των πολιτών, υπονομεύοντας την αξιοπιστία και τη δημοκρατική διαδικασία.

Με άλλα λόγια, ενώ ο Keating αξιοποίησε τα προσωπικά του κίνητρα με ειλικρίνεια, αφήνοντας τους πολίτες να κρίνουν, ο Λαζαρίδης τίθεται υπό αμφισβήτηση επειδή η παρουσίαση των στοιχείων του δεν επιτρέπει στους πολίτες να αξιολογήσουν με σαφήνεια τις προθέσεις και τις ικανότητές του.

Αυθεντικότητα ή Αμφισημία;

Εδώ εντοπίζεται η ουσία της σύγκρισης. Ο Keating δεν είχε τυπικά προσόντα, αλλά δεν προσποιήθηκε ποτέ ότι είχε. Ο Λαζαρίδης δεν επικρίνεται για την απουσία τίτλων, αλλά για την αμφίσημη παρουσίασή τους.

Η διαφορά είναι καθοριστική: ένας πολιτικός μπορεί να μην έχει τίτλους αλλά να είναι αυθεντικός· άλλος μπορεί να έχει τίτλους χωρίς να διαθέτει πραγματική αυθεντικότητα.

Ένα Μάθημα για την Ελλάδα

Η υπόθεση Λαζαρίδη αναδεικνύει μια απλή αλλά κρίσιμη αλήθεια: η δημοκρατία επιβραβεύει την ειλικρίνεια και όχι τους διογκωμένους τίτλους. Η αναφορά στον Paul Keating εδώ έχει περιορισμένη σημασία και αφορά μόνο αυτό το σημείο. Ο Keating ήταν ένας ιδιαίτερα επιτυχημένος πολιτικός, του οποίου η εξουσία και η επιρροή επήγαζαν από το πνεύμα, το όραμα, τη διαφάνεια και το υπεύθυνο προσωπικό κίνητρο. Δεν υπονοείται ότι ο Λαζαρίδης συγκρίνεται συνολικά με τον Keating ως προς τις πολιτικές ικανότητες ή την κληρονομιά, αλλά ότι η αυθεντικότητα — ακόμη και χωρίς επίσημους τίτλους — μπορεί να εμπνέει εμπιστοσύνη, να διευκολύνει μεταρρυθμίσεις και να ενισχύει τη δημόσια εμπιστοσύνη.

Ο ελληνικός πολιτικός πολιτισμός, αντίθετα, εξακολουθεί να δυσκολεύεται να εκτιμήσει τη διαφάνεια σε σχέση με την εικόνα, ενώ η κυριαρχία του κράτους στον δημόσιο χώρο αποθαρρύνει την ανοιχτή έκφραση προσωπικού κινήτρου που θα μπορούσε να ωφελήσει τόσο τον πολίτη όσο και την κοινωνία. Μέχρι η ακεραιότητα να τεθεί στο επίκεντρο, η δημόσια δυσπιστία θα παραμένει, και η εξουσία θα μετριέται λιγότερο από την πραγματική ικανότητα και περισσότερο από την αξιοπιστία της αυτοπαρουσίασης.

Η αξιοπιστία, στην πολιτική όπως και στη ζωή, δεν αγοράζεται με πτυχία. Κατακτάται μέσω της ειλικρίνειας, της σαφήνειας και της δέσμευσης για το κοινό καλό.

Το άρθρο Ουσία αντί Εντυπώσεων: Γιατί η Ελληνική Πολιτική Χρειάζεται Διαφάνεια… Του Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Στηβ Μπακάλη

Μια Παράλληλη Στιγμή

Στις τελευταίες ημέρες του Μαρτίου 2026, δύο δημοκρατίες έδρασαν σχεδόν ταυτόχρονα. Η Αυστραλία ανακοίνωσε στήριξη για αύξηση του κατώτατου μισθού, εν αναμονή ανεξάρτητης απόφασης τον Ιούνιο, ενώ λίγες μέρες αργότερα η Ελλάδα επιβεβαίωσε ότι η δική της αύξηση θα τεθεί σε ισχύ την 1η Απριλίου. Ο χρόνος ήταν παράλληλος· η λογική δεν ήταν.

Και οι δύο χώρες αντιμετώπισαν τις ίδιες προκλήσεις—πληθωριστικές πιέσεις, αυξημένο κόστος διαβίωσης και προσδοκίες ανακούφισης—αλλά οι επιλογές τους αποκαλύπτουν κάτι πιο βαθύ από τις πολιτικές διαφορές: τον χαρακτήρα των δημοκρατικών τους θεσμών.

Αυστραλία: Σταθεροποίηση μέσω Θεσμών

Το σύστημα καθορισμού του κατώτατου μισθού στην Αυστραλία λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης οικονομικών πιέσεων μέσα από θεσμικές διαδικασίες. Η Fair Work Commission, ανεξάρτητος οργανισμός που ορίζει και επανεξετάζει τους μισθούς, καθορίζει ετησίως τον κατώτατο μισθό. Από 1 Ιουλίου 2025, ο μισθός ήταν A$24,95 ανά ώρα (≈€15,00), περίπου A$948 ανά εβδομάδα (≈€570) ή A$4.105 μηνιαίως (≈€2.470). (fairwork.gov.au)

Τον Μάρτιο 2026, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση στήριξε την προοπτική πραγματικής αύξησης για περίπου 2,7 εκατ. εργαζόμενους, χωρίς να καθορίσει συγκεκριμένο ποσό, ζητώντας «οικονομικά βιώσιμη» προσαρμογή σύμφωνα με τις προβλέψεις πληθωρισμού για το 2026–27, πριν από την απόφαση της Επιτροπής τον Ιούνιο (ertnews.gr).

Στόχος είναι η διαβάθμιση: οι αυξήσεις αξιολογούνται βάσει πληθωρισμού, παραγωγικότητας και συνθηκών απασχόλησης για να διατηρηθεί η οικονομική ισορροπία. Πρόκειται για καθορισμό μισθών ως σταθεροποίηση: μια διαδικασία που διαφυλάσσει την ισορροπία, αντί να την ανατρέπει.

Ελλάδα: Αποκατάσταση μέσω Πολιτικής Κατεύθυνσης

Η προσέγγιση της Ελλάδας αντικατοπτρίζει διαφορετική πραγματικότητα. Η αύξηση του κατώτατου μισθού, που τίθεται σε ισχύ την 1η Απριλίου 2026, συνεχίζει μια σειρά παρεμβάσεων που αποσκοπούν στην αποκατάσταση των εισοδημάτων μετά από χρόνια συμπίεσης κατά την κρίση χρέους. Ο μηνιαίος κατώτατος μισθός ανεβαίνει περίπου στα €920–€930, σημειώνοντας την έκτη αύξηση από το 2022 και προοδευτικά προς τα €950 έως το 2027. (tovima.com)

Η διαδικασία περιλαμβάνει διαβούλευση με εργοδότες και συνδικάτα, αλλά καθοδηγείται από την κυβέρνηση, δείχνοντας σαφή πολιτική κατεύθυνση. Η ελληνική πολιτική μισθών δεν είναι απλώς αντιδραστική—είναι αποκαταστατική. Πρόκειται για καθορισμό μισθών ως ανασυγκρότηση: αποκατάσταση του κοινωνικού συμβολαίου και της οικονομικής αξιοπρέπειας.

Θεσμοί και Πύρρεια Πρόοδος

Η Αυστραλία και η Ελλάδα βρέθηκαν αντιμέτωπες με τις ίδιες οικονομικές πιέσεις, αλλά αντέδρασαν διαφορετικά: η Αυστραλία βασίζεται σε τεχνοκρατική σταθεροποίηση, ενώ η Ελλάδα καθοδηγείται από την κυβέρνηση για να αποκαταστήσει ρήξεις. Αυτή η αντίθεση αποκαλύπτει βαθύτερες θεσμικές διαφορές.

Η έκθεση Varieties of Democracy (V‑Dem) τονίζει αυτή τη διαφορά: η Ελλάδα είναι εκλογική δημοκρατία, όπου η νομιμοποίηση στηρίζεται σε ανταγωνιστικές εκλογές, ενώ η Αυστραλία είναι φιλελεύθερη δημοκρατία, με ισχυρούς θεσμούς, ανεξάρτητες αρχές και κανόνες διακυβέρνησης. Οι θεσμοί αυτοί καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι οικονομικές πιέσεις μετατρέπονται σε πολιτικές αποφάσεις.

Στην Ελλάδα, οι πολιτικές αυξήσεις κινδυνεύουν να γίνουν Πύρρεια πρόοδος—ορατά κέρδη που αφήνουν ανεπίλυτα βαθύτερα δομικά προβλήματα, όπως η στασιμότητα παραγωγικότητας ή η ακαμψία της αγοράς εργασίας. Στην Αυστραλία, η θεσμική σταθερότητα διατηρεί την τάξη, αλλά περιορίζει την ουσιαστική βελτίωση των χαμηλών εισοδημάτων.

Οι κατώτατοι μισθοί αποκαλύπτουν τον θεσμικό χαρακτήρα κάθε χώρας: δείχνουν εάν ένα σύστημα αναθέτει ή καθοδηγεί, διαβαθμίζει ή ανασυγκροτεί, διαχειρίζεται τη συνέχεια ή ανταποκρίνεται στη ρήξη.

Ο Μάρτιος 2026 το αποδεικνύει καθαρά: η Αυστραλία σταθεροποιεί· η Ελλάδα αποκαθιστά.

Συμπέρασμα: Πέρα από την Προσαρμογή

Το κρίσιμο μάθημα δεν είναι ποιο μοντέλο υπερέχει. Η ποιότητα της δημοκρατίας φαίνεται στον τρόπο που αντιδρούν οι θεσμοί υπό πίεση.

Η Αυστραλία δείχνει θεσμική αυτοσυγκράτηση· η Ελλάδα δείχνει πολιτική αποκατάσταση. Και οι δύο αντιμετωπίζουν την ίδια πρόκληση: να διασφαλίσουν ότι η πολιτική για τον κατώτατο μισθό δεν είναι απλώς αντιδραστική αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για βιώσιμη οικονομική ανανέωση.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι κατώτατοι μισθοί δεν είναι μόνο πολιτική—αποκαλύπτουν αν οι δημοκρατίες απλώς προσαρμόζονται ή πραγματικά εξελίσσονται.

Το άρθρο Κατώτατοι Μισθοί και Δημοκρατία: Παράλληλες Αυστραλιανές και Ελληνικές Επιλογές… Του Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι πρέπει.»
— Θουκυδίδης

Μια Στρατηγική Επίσκεψη και το Ευρύτερο Ερώτημα

Κάθε δημοκρατία αντιμετωπίζει το κεντρικό ερώτημα: ποιος κυβερνά και πώς περιορίζεται η εξουσία. Οι εκλογές καθορίζουν ηγεσία, αλλά η μακροπρόθεσμη σταθερότητα ενός δημοκρατικού συστήματος εξαρτάται από κάτι βαθύτερο: τις θεσμικές δομές που περιορίζουν την εξουσία, εξασφαλίζουν λογοδοσία και προστατεύουν την οικονομική ελευθερία.

Στο πλαίσιο αυτό, η επικείμενη επίσκεψη του Κυριάκος Μητσοτάκης στην Αυστραλία στα τέλη Μαρτίου δεν αποτελεί απλώς μια τυπική διπλωματική επίσκεψη. Αποτελεί μια ευκαιρία να συζητηθούν τα θεσμικά θεμέλια που επιτρέπουν στις δημοκρατίες να παραμένουν ανθεκτικές και οικονομικά δυναμικές. Η Αυστραλία, με θεσμούς που περιορίζουν την αυθαιρεσία και ενισχύουν τη λογοδοσία, προσφέρει παραδείγματα που μπορούν να εμπνεύσουν τη συνέχεια των ελληνικών μεταρρυθμίσεων. Οι ηγέτες της ελληνικής διασποράς, ιδιαίτερα, καλούνται να σημειώσουν αυτά τα ζητήματα καθώς προωθούν τα στρατηγικά συμφέροντα της κοινότητας.

Δημοκρατία Πέρα από τις Εκλογές

Η δημοκρατία έχει παραδοσιακά οριστεί από τις εκλογές, την αντιπροσώπευση και το κράτος δικαίου. Ωστόσο, η σύγχρονη εμπειρία δείχνει ότι αυτά τα στοιχεία από μόνα τους δεν επαρκούν για να περιορίσουν τη συγκέντρωση εξουσίας στην εκτελεστική εξουσία. Σε περιόδους κρίσης, οι κυβερνήσεις συχνά αποκτούν εκτεταμένες εξουσίες, ιδιωτικά συμφέροντα μπορούν να επηρεάσουν δυσανάλογα τις πολιτικές αποφάσεις, και τα κοινοβούλια συχνά δυσκολεύονται να ασκήσουν αποτελεσματικό έλεγχο.

Η πρόκληση είναι θεσμική: η αποτελεσματική δημοκρατία απαιτεί δομές που περιορίζουν και ισορροπούν την εξουσία συνεχώς, όχι μόνο με εκλογές. Ο Γιώργος Κ. Μπήτρος υποστηρίζει ότι τα δημοκρατικά συστήματα λειτουργούν καλύτερα όταν οι θεσμοί τους είναι πολυεπίπεδοι και η λογοδοσία ενσωματωμένη στην καθημερινή λειτουργία της κυβέρνησης.

Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση και Θεσμική Ισορροπία

Η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση διαχέει την εξουσία σε πολλαπλά θεσμικά επίπεδα: εκπροσώπηση βάσει πληθυσμού και περιοχών, συλλογικές εκτελεστικές δομές, δικαστικό ή συνταγματικό έλεγχο και άμεση δημοκρατία μέσω δημοψηφισμάτων ή πρωτοβουλιών πολιτών.

Η κατανομή εξουσίας μειώνει τον κίνδυνο αυθαιρεσίας και αυξάνει την προβλεψιμότητα των αποφάσεων, αποτρέποντας τη συγκέντρωση εξουσίας σε ένα μόνο αξίωμα ή θεσμό.

Μια χρήσιμη αναλογία προέρχεται από τη λειτουργία των σύγχρονων επιχειρήσεων. Οι μεγάλες εταιρείες περιορίζουν τη διακριτική ευχέρεια των διευθυντών μέσω ανεξάρτητων συμβουλίων, τυποποιημένων αναφορών και αξιολόγησης απόδοσης. Ομοίως, τα δημοκρατικά κράτη μπορούν να περιορίσουν την εκτελεστική εξουσία μέσω κοινοβουλευτικών επιτροπών, ανεξάρτητων ελεγκτικών μηχανισμών και διαφανούς διοικητικής διαδικασίας. Όταν οι θεσμοί αυτοί λειτουργούν σωστά, η δημοκρατία προστατεύει ουσιαστικά τους πολίτες από αυθαίρετες παρεμβάσεις.

Οικονομική Ελευθερία και Θεσμική Απόδοση

Η οικονομική ελευθερία συνδέεται στενά με την αποτελεσματικότητα των θεσμών. Τα συστήματα που προστατεύουν την ιδιοκτησία, διατηρούν προβλέψιμο ρυθμιστικό πλαίσιο και περιορίζουν την υπερβολική κρατική παρέμβαση παράγουν καλύτερη οικονομική απόδοση και μεγαλύτερη θεσμική σταθερότητα.

Διεθνείς δείκτες, όπως ο Heritage Foundation και ο Fraser Institute, αξιολογούν την αποτελεσματικότητα των αγορών, την προστασία της ιδιοκτησίας, τη δημοσιονομική σταθερότητα και τη διαφάνεια.

Η σύγκριση Ελβετίας, Αυστραλίας και Ελλάδας δείχνει πώς η θεσμική αρχιτεκτονική επηρεάζει την οικονομική απόδοση:

Η Ελβετία ξεχωρίζει για το ομοσπονδιακό σύστημα, τις συλλογικές εκτελεστικές δομές και τη χρήση δημοψηφισμάτων που περιορίζουν την αυθαιρεσία. Η Αυστραλία επιτυγχάνει ισχυρή εποπτεία μέσω της Γερουσίας, κοινοβουλευτικών επιτροπών και ανεξάρτητων ελεγκτικών μηχανισμών. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει θεσμικούς περιορισμούς, αργές διαδικασίες και ιστορικές πελατειακές σχέσεις, που αντικατοπτρίζονται στους χαμηλούς δείκτες οικονομικής ελευθερίας. Ωστόσο, οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις υποδηλώνουν πρόοδο στη διαφάνεια και τη δημόσια διοίκηση.

Μαθήματα και Προοπτικές

Η σύγκριση με πιο ώριμες δημοκρατίες αποδεικνύει ότι η σταθερή δημοκρατία και η οικονομική ανταγωνιστικότητα βασίζονται σε θεσμούς που λειτουργούν πραγματικά, διαχέουν την εξουσία και ενσωματώνουν λογοδοσία.

Για την Ελλάδα, το βασικό μάθημα είναι η ανάπτυξη θεσμών που περιορίζουν την αυθαιρεσία, καθιστούν τις αποφάσεις προβλέψιμες και ενισχύουν τη διαφάνεια στην οικονομία. Η εμπειρία της Αυστραλίας δείχνει ότι ακόμη και σε ώριμες δημοκρατίες, η συνεχής ενίσχυση της εποπτείας και η διατήρηση διαφανών διαδικασιών είναι κρίσιμη για τη βιωσιμότητα των θεσμών.

Η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκης στην Αυστραλία προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να συζητηθούν αυτά τα θέματα στην πράξη, προάγοντας μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη θεσμική ωριμότητα, την οικονομική διαφάνεια και ένα επενδυτικά φιλικό περιβάλλον στην Ελλάδα. Οι ηγέτες της ελληνικής διασποράς στην Αυστραλία καλούνται να σημειώσουν αυτά τα ζητήματα, ώστε η ελληνική εμπειρία να εμπλουτιστεί με διεθνή πρότυπα και πρακτικές.

*Ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας ΟΙΚΠΑ Ελλάδα

**Καθηγητής Οικονομικών Πανεπιστήμιο της Βικτώρια στην Αυστραλία

Το άρθρο Δημοκρατία, Θεσμοί και Οικονομική Ελευθερία… Των Γιώργου Κ. Μπήτρου – Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

*Του Στηβ Μπακάλης

Εισαγωγή

Περισσότερα από τριάντα χρόνια πριν, ως ακαδημαϊκός επισκέπτης στο Πανεπιστήμιο του Sapporo, με εντυπωσίασε η Ιαπωνία ως μια κοινωνία όπου η πειθαρχία και η καινοτομία έμοιαζαν υφασμένες στην καθημερινή ζωή — μια κουλτούρα στην οποία η αριστοτελική φρόνηση (phronesis) καθοδηγούσε τόσο τους κοινωνικούς κανόνες όσο και τη λήψη αποφάσεων. Αυτή η εμπειρία παρέμεινε ζωντανή στη μνήμη μου, διαμορφώνοντας και τη σκέψη μου για τις οικονομικές επιλογές των κρατών.

Σήμερα, η Ιαπωνία προσφέρει ξανά ένα μάθημα μετρημένης σοφίας: υπό την νέα πρωθυπουργό Sanae Takaitsι, η οποία ανέλαβε καθήκοντα στις 21 Οκτωβρίου 2025 και είναι η πρώτη γυναίκα που υπηρετεί, είτε ως πρόεδρος του Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος, είτε ως πρωθυπουργός, η κυβέρνηση επιλέγει να επενδύσει στην ανάπτυξη και την καινοτομία, αντί να βιαστεί να μειώσει το χρέος το οποίο υπερβαίνει το 250 % του ΑΕΠ. Με τεράστια δημόσια περιουσιακά στοιχεία και ισχυρές εγχώριες αποταμιεύσεις, το ζήτημα δεν είναι το ίδιο το χρέος — αλλά εάν η φρόνηση μπορεί να διατηρήσει την ισορροπία ανάμεσα στην πρόοδο και τη σύνεση.

Η σύγκριση με την Ελλάδα είναι εύλογη. Και οι δύο χώρες βιώνουν υψηλά επίπεδα χρέους, αλλά με εντελώς διαφορετικές συνέπειες. Το ιαπωνικό παράδειγμα σταθερότητας αντιπαραβάλλεται με την ελληνική εμπειρία κρίσης και λιτότητας. Η διαφορά δεν έγκειται στους αριθμούς, αλλά στο ήθος που τους συνοδεύει — σε αυτό που ο Αριστοτέλης ονόμασε φρόνηση, την πρακτική σοφία της ορθής κρίσης.

Όπως αναλύεται στο βιβλίο Aristotle in Japan: Reception, Interpretation and Application (Kondo & Tachibana, 2022), η ιαπωνική σκέψη έχει ενσωματώσει αριστοτελικές έννοιες όπως η αρετή, η ισορροπία και η φρόνηση, συνδυάζοντάς της με την εγχώρια κουλτούρα της αρμονίας και της ευθύνης. Αυτή η ζωντανή παράδοση φρόνησης εξηγεί πώς η Ιαπωνία μετατρέπει το χρέος σε σταθερότητα — ενώ η Ελλάδα το βίωσε ως κρίση αστάθειας.

Βλέποντας πέρα από τους αριθμούς

Το δημόσιο χρέος της Ιαπωνίας υπερβαίνει το 250 % του ΑΕΠ — φαινομενικά δυσβάστακτο. Όμως, όταν συνυπολογιστούν τα δημόσια περιουσιακά στοιχεία — συνταξιοδοτικά ταμεία, αποταμιεύσεις, συναλλαγματικά αποθέματα — το καθαρό χρέος περιορίζεται περίπου στο 78 % του ΑΕΠ (IMF Fiscal Monitor, 2025). Το καθαρό χρέος της Ελλάδας παραμένει κοντά στο επίπεδο του ακαθάριστου χρέους, όχι επειδή απουσιάζουν τα δημόσια περιουσιακά στοιχεία, αλλά επειδή τα ολοκληρωμένα στοιχεία για τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία είναι περιορισμένα και κατακερματισμένα μεταξύ των κρατικών φορέων. Τα διαθέσιμα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η αξία αυτών των περιουσιακών στοιχείων αντισταθμίζει μόνο μετρίως το σύνολο των υποχρεώσεων. Η ουσία, ωστόσο, πέρα από το μέγεθος του καθαρού δημόσιου χρέους, βρίσκεται και στην ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων, καθώς και στο επίπεδο εμπιστοσύνης που συνοδεύει τη συνολική διαχείριση του κρατικού προϋπολογισμού.»

Εικόνα 1. Σύγκριση ακαθάριστου και καθαρού δημόσιου χρέους για την Ιαπωνία και την Ελλάδα (2025)

Πηγές: IMF Fiscal Monitor (2025); World Bank Data (2025). Japan’s Debt Puzzle: Sovereign Wealth Fund from Borrowed Money.” Journal of Economic Perspectives 39 (4): 3–26.

Αυτή η αντίθεση αναδεικνύει ότι η σύνθεση των περιουσιακών στοιχείων και η θεσμική εμπιστοσύνη, και όχι απλώς το μέγεθος του χρέους, είναι οι καθοριστικοί παράγοντες της δημοσιονομικής ανθεκτικότητας. Από φορολογική σκοπιά, η απόκλιση είναι ακόμη πιο έντονη. Ενώ η Ελλάδα εισπράττει μεγαλύτερο ποσοστό φόρων ως προς το ΑΕΠ σε σύγκριση με την Ιαπωνία, το επιτυγχάνει υπό μεγαλύτερη δημοσιονομική πίεση. Η Ελλάδα βασίζεται σε φόρους κατανάλωσης και έμμεσους φόρους για την εξυπηρέτηση των υποχρεώσεών της, γεγονός που αντικατοπτρίζει μια δομή που προτάσσει τα έσοδα έναντι της ανάπτυξης. Η Ιαπωνία, αντίθετα, συνδυάζει μέτρια φορολογία με εκτεταμένες δημόσιες αποταμιεύσεις και παραγωγικές επενδύσεις, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα. (Πηγές: ΟΟΣΑ, Revenue Statistics in Asia and the Pacific 2025: Japan; ΔΝΤ, World Revenue Longitudinal Database)

Η Ιαπωνία θυμίζει ένα νοικοκυριό με υψηλό δανεισμό, αλλά και με σταθερή περιουσία και εισόδημα — ένα νοικοκυριό που έχει μεγάλο στεγαστικό δάνειο, αλλά και σημαντικά περιουσιακά στοιχεία που το αντισταθμίζουν. Οι δανειστές της, κυρίως Ιάπωνες πολίτες και εγχώριοι θεσμοί, ενισχύουν την εμπιστοσύνη και τη σταθερότητα του συστήματος.

Η Ελλάδα, αντίθετα, βίωσε την κρίση ενός νοικοκυριού που ζούσε με πίστωση και χωρίς κεφάλαιο. Όταν οι εξωτερικές πηγές χρηματοδότησης στέρεψαν, η ανισορροπία μεταξύ υποχρεώσεων και παραγωγικής βάσης έγινε εμφανής. Η λιτότητα που ακολούθησε υπονόμευσε τις δημόσιες επενδύσεις και την κοινωνική συνοχή — μια απομάκρυνση, με αριστοτελικούς όρους, από τη «χρυσή τομή».

Οἰκονομία — Η τέχνη του νοικοκυριού

Η ίδια η λέξη οικονομία (οἰκονομία) προέρχεται από το οἶκος (νοικοκυριό) και νόμος (διαχείριση). Μας υπενθυμίζει ότι η οικονομία ενός έθνους, όπως και ενός νοικοκυριού , χρειάζεται ισορροπία και πρόνοια. Είναι σαν η ιαπωνική κυβέρνηση να λειτουργεί ως το υπέρτατο νοικοκυριό του έθνους — ο οἶκος που δίνει το παράδειγμα της φρόνιμης διαχείρισης των κοινών.

Αυτή η ισορροπία αντικατοπτρίζεται και στα ιαπωνικά νοικοκυριά. Οι οικογένειες αποταμιεύουν συστηματικά, επενδύουν προσεκτικά και διατηρούν τον πλούτο τους διαχρονικά — με την ίδια φρόνηση που διέπει και το κράτος. Στην Ελλάδα, τα νοικοκυριά συχνά αντανακλούν τις αδυναμίες του κράτους: χαμηλή αποταμίευση, υψηλό χρέος και ευαισθησία σε εξωτερικά σοκ.

Μετρώντας την οἰκονομία στην ουσιαστική της έννοια — τη διαχείριση του νοικοκυριού — η Ιαπωνία ενσαρκώνει ξανά τη φρόνηση: την αρετή της ισορροπίας και της προνοητικότητας.
Χρέος, Περιουσία και η Απόδοση της Σοφίας

Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η απόδοση των δημόσιων περιουσιακών στοιχείων της Ιαπωνίας υπερβαίνει το κόστος δανεισμού της. Οι επενδύσεις σε σιδηροδρομικά δίκτυα υψηλής ταχύτητας, ρομποτική, πράσινη τεχνολογία και ψηφιακές υποδομές αποφέρουν κοινωνικές και οικονομικές αποδόσεις πολύ μεγαλύτερες από τα επιτόκια των κρατικών ομολόγων. Έτσι, το χρέος —όταν καθοδηγείται από φρόνηση— γίνεται μέσο δημιουργίας και όχι επιβάρυνσης.

Εδώ βρίσκεται η ουσία της χρυσής τομής του Αριστοτέλη: η αποφυγή τόσο της απερίσκεπτης επέκτασης όσο και της ακραίας λιτότητας. Η ιαπωνική δημοσιονομική φιλοσοφία αποτυπώνει αυτή την ισορροπία, μετατρέποντας το χρέος σε εργαλείο ανάπτυξης.

Όπως επισημαίνουν οι Kondo και Tachibana (2022), η ιαπωνική επανερμηνεία της αριστοτελικής ηθικής κοαθδηγεί τη λογική στην πρακτική διακυβέρνηση — συνδυάζοντας προνοητικότητα με αυτοσυγκράτηση.

Συμπέρασμα: Η κληρονομιά του Αριστοτέλη σε δύο οικονομίες

Η χάραξη οικονομικής πολιτικής της Sanae Takaitsi ενισχύει την ιαπωνική παράδοση της φρόνησης στην πράξη. Η κυβέρνησή της εφαρμόζει «υπεύθυνη και προορατική δημοσιονομική πολιτική» — αυξάνοντας τις δημόσιες επενδύσεις στην καινοτομία και στην ασφάλεια, ενώ εξασφαλίζει ταυτόχρονα ότι το χρέος αυξάνεται με βραδύτερο ρυθμό από την οικονομία (Reuters, 2025).

Πρόκειται όχι για ρήξη αλλά για ανανέωση της αρχής της φρόνησης: επενδύσεις όπου είναι αναγκαίες, και αποφυγή πρακτικών σπατάλης όταν ελλοχεύει κίνδυνος. Η Ιαπωνία και η Ελλάδα αναδεικνύουν δύο ηθικές προσεγγίσεις στο δημόσιο χρέος — η μία βασισμένη στην εμπιστοσύνη, στα περιουσιακά στοιχεία και στη φρόνηση· η άλλη εγκλωβισμένη στην εξάρτηση και ένα βραχυπρόθεσμο υπόβαθρο.

Το αριστοτελικό δίδαγμα παραμένει επίκαιρο: το χρέος καθίσταται βιώσιμο μόνο όταν υπηρετεί την ισορροπία και το κοινό καλό. Υπό αυτήν την έννοια, η Ιαπωνία μοιάζει όχι με ένα υπερχρεωμένο κράτος, αλλά με ένα συνετό νοικοκυριό — που εξισορροπεί τις υποχρεώσεις του με παραγωγικά περιουσιακά στοιχεία και καθοδηγείται από την διαχρονική αρετή της φρόνησης.

*Ο Δρ. Στηβ Μπακάλης είναι οικονομολόγος με ενδιαφέροντα στην πολιτική οικονομία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημόσια διοίκηση, έχοντας συνεργαστεί με το Πανεπιστήμιο La Trobe, το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, το Πανεπιστήμιο Βικτώριας, καθώς και με πανεπιστήμια στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού και στον Αραβικό Κόλπο.

Το άρθρο Χρέος και Φρόνηση: Μαθήματα πρακτικής σοφίας από την Ιαπωνία και την Ελλάδα… Του Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η  ψευδαίσθηση του «δωρεάν» και η δημοσιονομική αφέλεια επηρεάζουν τις κοινωνίες σήμερα, όπως και την Ελλάδα των διαχρονικών κρίσεων.  Αλλά ποιος πληρώνει πραγματικά το τίμημα; Ο 19ος αιώνας μας έδωσε μια απάντηση μέσω του Γάλλου οικονομολόγου και φιλοσόφου Frédéric Bastiat, που υπενθυμίζει ότι το κράτος ζει εις βάρος όλων μας — και κάθε ψευδαίσθηση «δωρεάν» έχει κόστος. Η παρατήρηση του Bastiat για την ψευδαίσθηση του «δωρεάν» και την ευθύνη των πολιτών παραμένει επίκαιρη, όπως δείχνουν άλλωστε και οι πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία, όπου η δημόσια συζήτηση για φόρους, κοινωνικές παροχές και δημοσιονομική πειθαρχία αναζωπυρώνει τα ερωτήματα που έθεσε πριν δύο αιώνες.

«Όλοι θέλουν να ζουν εις βάρος του κράτους. Ξεχνούν όμως ότι το κράτος ζει εις βάρος όλων.» Η φράση αυτή του Bastiat μοιάζει γραμμένη για τη σημερινή πραγματικότητα: από τις προεκλογικές υποσχέσεις έως τις δημοσιονομικές κρίσεις, η ίδια ψευδαίσθηση κυριαρχεί. Κάθε εκλογική περίοδος συνοδεύεται από υποσχέσεις για δωρεάν παιδεία, υγεία και επιδόματα. Κανείς δεν αμφισβητεί τη σημασία τους, όμως συχνά αγνοείται το κόστος τους. Το κράτος δεν δημιουργεί πλούτο,· αναδιανέμει ό,τι υπάρχει ήδη, και δημιουργεί τις προϋποθέσεις με ορθολογικές πολιτικές για κοινωνικο οικονομική ευημερία . Όταν στην πορεία υπάρχει κακή διαχείριση και η σχέση φόρων-παροχών γίνεται ασαφής, η κοινωνία πιστεύει ότι υπάρχει «μαγικό χρήμα» — ότι κάποιος άλλος πληρώνει. Οι οικονομολόγοι το ονομάζουν αυτό δημοσιονομική ψευδαίσθηση: η υποτίμηση του πραγματικού κόστους των δημόσιων δαπανών.

Ο σύγχρονος λαϊκισμός υπόσχεται περισσότερα σε όλους, χωρίς να αναφέρεται ποιος θα πληρώσει. Η περίπτωση της Ελλάδας πριν το 2010 είναι χαρακτηριστική: δεκαετίες υψηλών δαπανών και πελατειακής πολιτικής οδήγησαν σε κρίση χρέους, διάβρωση εμπιστοσύνης και κοινωνική απογοήτευση. Όπως σημείωνε ο Bastiat: «Ο ασφαλέστερος τρόπος για να κάνουμε τους νόμους σεβαστούς είναι να τους κάνουμε αξιοσέβαστους.» Στην ελληνική πραγματικότητα, η εφαρμογή αυτού του αξιώματος θα απαιτούσε διαφανή και συνεπή δημοσιονομική πολιτική, αμοιβαία εμπιστοσύνη κράτους και πολιτών, και ουσιαστική σύνδεση των υποχρεώσεων με τα δικαιώματα.

Η πρόσφατη (εν εξελίξει) επίσκεψη του Υφυπουργού Εξωτερικων Γιάννη Λοβέρδου στην Αυστραλία ανέδειξε με έντονο τρόπο και την ανούσια  σχέση ανάμεσα στο ελληνικό κράτος και την ελληνική διασπορά. Στον πρώτο πυλώνα της αυστραλιανής ελληνικής διασποράς —που περιλαμβάνει τις επίσημες οργανώσεις και τις εκκλησιαστικές ιεραρχίες, οι οποίες συχνά δεν είναι αντιπροσωπευτικές της ευρύτερης κοινότητας— ήταν εμφανής μια ιδιαίτερα έντονη αίσθηση ανοχής και έλλειψης κριτικής για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα, σε συνάρτηση με τη θερμή υποδοχή και τα εγκάρδια λόγια. 

Το γεγονός αυτό δείχνει πώς οι επίσημοι φορείς της διασποράς μπορούν να συντηρούν μια ευγενική ανοχή απέναντι σε επισκέψεις εκπροσώπων του κράτους, χωρίς να αντικατοπτρίζουν απαραίτητα τις απόψεις και την ενεργό συμμετοχή της ελληνικής κοινότητας στην Αυστραλία.Σε αυτό το πλαίσιο, η τοποθέτηση του κ. Λοβέρδου ήταν αξιοσημείωτη όταν απευθυνόμενος στον Νέο Κόσμο και τονίζοντας ότι «η ψήφος είναι δύναμη», υπογράμμισε ότι η ενεργός συμμετοχή των αποδήμων τους καθιστά «πιο σημαντικούς για το ελληνικό κράτος» και τους εντάσσει άμεσα στη ζωή της Ελλάδας. Τα λόγια του, ενώ προσκαλούν τη συμμετοχή,  αγνοούν το ΄μεγεθος της εκλογικής αποχής και αδιαφορίας στην Ελλάδα,  και  την αδυναμία του πρώτου πυλώνα της διασποράς να αντιπροσωπεύσει με κριτική διάθεση την ευρύτερης κοινότητα, κάτι που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση μιας εύρωστης ελληνικής δημοκρατίας . 

Εν κατακλείδι, η παρατήρηση του Bastiat δεν είναι αντικρατική. Είναι προειδοποίηση: όταν οι πολίτες παύουν να συνδέουν δικαιώματα με υποχρεώσεις, το κράτος γίνεται μηχανισμός συλλογικής αυταπάτης. Η ελευθερία δεν είναι μόνο απελευθέρωση από το κράτος, αλλά και συνειδητοποίηση της συνευθύνης μας μέσα σε αυτό. Όσο ζητούμε από το κράτος να «δώσει» χωρίς να αναρωτιόμαστε ποιος πληρώνει, θα επιβεβαιώνουμε ξανά την προειδοποίηση του Bastiat: το κράτος ζει χάρη στην εθελούσια λήθη των πολιτών του — και η αξιοπιστία των νόμων παραμένει η μόνη ασπίδα για μια σταθερή κοινωνία. Επί τούτου, είναι οξύμωρο ότι ενώ οι Έλληνες ομογενείς στην Αυστραλία ασκούν συχνά αυστηρή κριτική και δείχνουν χαμηλή ανοχή απέναντι στην πολιτική και τους θεσμούς της χώρας διαμονής τους, η ίδια κοινότητα επιδεικνύει υψηλή ανοχή και περιορισμένη κριτική απέναντι στις πολιτικές σχέσεις και πρωτοβουλίες του ελληνικού κράτους.

*Ο Δρ. Στηβ Μπακάλης είναι οικονομολόγος με ενδιαφέρον για θέματα πολιτικής οικονομίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και δημόσιας διοίκησης, έχοντας συνεργαστεί με το La Trobe University, το University of Melbourne, το Victoria University και πανεπιστήμια στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού και του Αραβικού Κόλπου.

Το άρθρο “Το Ελληνικό Κράτος Ζει από Εμάς”: Η Προειδοποίηση του Bastiat στην Σύγχρονη Πολιτική… Του Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αυτές είναι μερικές σκέψεις στο πλαίσιο του επικείμενου 6ου Συνεδρίου Επαγγελματικής Ασφάλισης με τίτλο: «Το νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα της Επαγγελματικής Ασφάλισης», το οποίο αποσκοπεί στην καταγραφή των εξελίξεων που έλαβαν χώρα το προηγούμενο έτος σε εγχώριο και ευρωπαϊκό επίπεδο στον θεσμό της Επαγγελματικής Ασφάλισης αλλά και του εγχώριου συνταξιοδοτικού-ασφαλιστικού συστήματος γενικότερα. Υποστηρίζουμε εδώ ότι η ανάγκη τέτοιων μεταρρυθμίσεων συνδέεται αναπόφευκτα με τη μετανάστευση σε χώρες που παρέχουν προοπτικές σταθερότητας του εισοδήματος κατά τη διάρκεια του κύκλου ζωής του ατόμου συγκριτικά με την Ελλάδα.

Το φαινόμενο της μαζικής μετανάστευσης εξειδικευμένων επαγγελματιών (brain drain) είναι μια μακροχρόνια πρόκληση για την Ελλάδα. Μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007-2009 που έπληξε τη χώρα σφοδρά, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στην κλιμάκωση της μαζικής μετανάστευσης και τις επιπτώσεις της απώλειας πολύτιμου ανθρώπινου κεφαλαίου στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη. Η συνεχής μείωση του πληθυσμού της Ελλάδας έως το 2070 θα προσεγγίσει το 25% ήταν ένα σημείο αναφοράς στο 10ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών συν την επείγουσα ανάγκη ανάγκη αντιμετώπισης αυτής της δημογραφικής αλλαγής. Αυτή η πτώση θα μπορούσε να απειλήσει τη βιωσιμότητα του ηδη σαθρού ελληνικού συνταξιοδοτικού συστήματος. Η Ελλάδα, με το τεράστιο δημογραφικό της πρόβλημα, κινδυνεύει με εθνική παρακμή, εάν δεν ληφθεί σοβαρά υπόψη η υιοθέτηση αναγκαίων και δημιουργικών μεταρρυθμίσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι τελευταίες προβλέψεις της Eurostat, της επίσημης στατιστικής υπηρεσίας της ΕΕ, υποδηλώνουν ότι ο πληθυσμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) θα είναι 6% μικρότερος έως το 2100 με βάση τις τρέχουσες τάσεις – πέφτοντας στα 419 εκατομμύρια, από 447 εκατομμύρια σήμερα. Αλλά αυτή η μείωση είναι ωχριά σε σύγκριση με το σενάριο της Eurostat χωρίς μετανάστευση. Ο οργανισμός προβλέπει μείωση πληθυσμού περισσότερο από το ένα τρίτο, στα 295 εκατομμύρια έως το 2100, όταν αποκλείει τη μετανάστευση από το μοντέλο του.

Η Ελλάδα ως μία από τις «λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες» της ΕΕ (η Βουλγαρία είναι μια άλλη στο διάγραμμα) ξεχωρίζει ως ένα έθνος που θα αντιμετωπίσει μια δημογραφική κρίση με ή χωρίς μετανάστευση, σε σύγκριση με άλλα έθνη της ΕΕ, όπως η Δανία και η Νορβηγία. Αυτά τα έθνη είναι «φιλορεφορμιστικά» με την έννοια ότι στοχεύουν στη συνεχή βελτίωση ή την αλλαγή, συχνά μέσω κυβερνητικής δράσης, και την προθυμία να εργαστούν στο υπάρχον σύστημα για να επιτύχουν αυτές τις αλλαγές, στο πνεύμα του Ηράκλειτου οτι «Δεν μπορείς να μπεις δύο φορές στο ίδιο ποτάμι».

Από τον μεταρρυθμιστικό πυρήνα μιας τέτοιας προσέγγισης πηγάζουν η οικονομική ανάπτυξη και τα υψηλότερα εισοδήματα. Επιπλέον, η θεωρία της μετανάστευσης και του κύκλου ζωής υποδηλώνει ότι τα πρότυπα μετανάστευσης συσχετίζονται με το στάδιο της ζωής και την χρηματοοικονομική εξέλιξη ενός ατόμου. Προκύπτει ότι τα ποσοστά μετανάστευσης αρχικά αυξάνονται καθώς οι χώρες διανύουν ένα στάδιο ανάπτυξης, φτάνουν σε ένα απόγειο και στη συνέχεια μειώνονται καθώς οι χώρες γίνονται πιο εύπορες. Αυτή η θεωρία είναι στενά συνδεδεμένη με την ιδέα του «κύκλου ζωής της μετανάστευσης», όπου η απόφαση για μετανάστευση επηρεάζεται από παράγοντες όπως η ηλικία, το εισόδημα και το στάδιο της ζωής.

Η βιβλιογραφία επισημαίνει πως αλληλεπιδρούν τα μεταναστευτικά και συνταξιοδοτικά συστήματα, ιδιαίτερα όσον αφορά τη δυνατότητα μεταφοράς των κοινωνικών παροχών. Οι συνταξιοδοτικές μεταρρυθμίσεις, που συνεπάγονται και μείωση της γενναιοδωρίας των κρατικών συνταξιοδοτικών παροχών, γίνονται αναπόφευκτα ευρέως διαδεδομένες ως απάντηση στη δημογραφική μετάβαση. Η κλίμακα, ο χρόνος και ο ρυθμός αυτών των μεταρρυθμίσεων διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Ως εκ τούτου αποφάσεις μετανάστευσης, συμπεριλαμβάνουν ένα παράγοντα που συνδέεται με τις αναμενόμενες συνταξιοδοτικές παροχές γήρατος στις χώρες αποστολής και υποδοχής σε δύο περιπτώσεις: όταν είναι γνωστοί οι κανόνες του συνταξιοδοτικού συστήματος και όταν υπάρχει κίνδυνος μεταρρυθμίσεων των συνταξιοδοτικών συστημάτων. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι όταν τα άτομα αποτυγχάνουν να λάβουν υπόψη τον μελλοντικό συνταξιοδοτικό εισόδημα, μπορούν να λάβουν μη βέλτιστες αποφάσεις για τη μετανάστευση.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, και σύμφωνα με το ΔΝΤ, το ελληνικό συνταξιοδοτικό σύστημα ήταν και είναι δαπανηρό, πολύπλοκο και στρεβλωτικό, γεγονός που συνέβαλε στα δημοσιονομικά προβλήματα της Ελλάδας και έχει αποθαρρύνει τη συμμετοχή του εργατικού δυναμικού. Αρκετές απόπειρες μεταρρύθμισης του συστήματος απέτυχαν λόγω έλλειψης εφαρμογής, απώθησης από κεκτημένα συμφέροντα και δικαστικών αποφάσεων που οδήγησαν σε ανατροπές. Οι διάφορες στρεβλώσεις του συνταξιοδοτικού συστήματος (π.χ. ατέλειες της αγοράς, κυβερνητικοί κανονισμοί ή ατομικές συμπεριφορές) σηματοδοτούν κίνητρα μετανάστευσης. Η Ελλάδα χρειάζεται ουσιαστικά να εργαστεί από το μηδέν μέσω του συνταξιοδοτικού της συστήματος (μεταξύ άλλων) για να αποτρέψει μια δημογραφική κρίση.

*Ο Δρ. Στηβ Μπακάλης είναι ειδικός σε θέματα διεθνούς επιχειρηματικής εκπαίδευσης και διαχείρισης, έχει συνεργαστεί με το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας, και σε διοικητικές θέσεις σε πανεπιστήμια της Ασίας-Ειρηνικού και τα Αραβικά Κράτη του Περσικού Κόλπου.

Το άρθρο Ελληνική Μετανάστευση και Συνταξιοδοτικές Προσδοκίες… Του Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Μετά από δεκαετίες οικονομικής ευημερίας, η κινεζική οικονομία αντιμετωπίζει δυσμενείς συνθήκες με αντίκτυπο στην μείωση της παραγωγικότητας και του εργατικού δυναμικού. Αυτά αναμένεται να μειώσουν σημαντικά τη δυνητική ανάπτυξη μακροπρόθεσμα και υπάρχει συνειδητοποίηση της ανάγκης διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων για την άνοδο της αύξησης της παραγωγικότητας. Εδώ θέλουμε να επισημάνουμε ότι η οικονομική ισχύς της Κίνας έχει συνδεθεί σημαντικά με την εστίασή της στην ποιοτική εκπαίδευση, μεταξύ άλλων παραγόντων, με τη χώρα να επενδύει διαχρονικά στο κρατικό εκπαιδευτικό της σύστημα. Στο πέρασμα των χρόνων αυτό έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ώθηση της οικονομικής της ανάπτυξης παρέχοντας ένα εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό ικανό να υποστηρίξει τις παραγωγικές και τεχνολογικές της εξελίξεις.

Τα οφέλη αυτής της προσέγγισης αντικατοπτρίζονται επίσης σε πολλές διεθνείς κατατάξεις εκπαίδευσης, όπου η Κίνα κατέχει σήμερα κορυφαία θέση παγκοσμίως, συχνά θεωρείται μεταξύ των καλύτερων εκπαιδευτικών συστημάτων στον κόσμο, με τους μαθητές της να έχουν εξαιρετικά καλές επιδόσεις σε ακαδημαϊκές αξιολογήσεις όπως τα τεστ PISA , ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις όπως το Πεκίνο, η Σαγκάη, το Jiangsu και το Zhejiang, οι οποίες βρίσκονται κοντά στην κορυφή όσον αφορά τις δεξιότητες ανάγνωσης, μαθηματικών και επιστημών.

Η Κίνα έχει επίσης διαπρέψει σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον με μεγάλο αριθμό πανεπιστημίων να διαπρέπουν σε διεθνείς κατατάξεις, συμπεριλαμβανομένης της Academic Ranking of World Universities (ARWU) και της Times Higher Education World University Rankings. Η εστίασή μας εδώ είναι στις εξελισσόμενες μεταρρυθμίσεις στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, οι οποίες αντικατοπτρίζουν τη σημασία που αποδίδει η Κίνα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων σχετικά με την πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση ως αναπόσπαστο μέρος της πορείας της Κίνας προς μια βιώσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη.

Τον Μάιο του 2023, ο Πρόεδρος Xi Jinping δήλωσε ότι: ‘Όταν η εκπαίδευση σε μια χώρα ευδοκιμεί, η χώρα θα ευδοκιμήσει και η ισχυρή εκπαίδευση δημιουργεί ένα ισχυρό έθνος”. Σε αυτό το πλαίσιο, το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα και το Κρατικό Συμβούλιο της Κίνας, οι δύο ανώτατες αρχές της Κίνας, εξέδωσαν από κοινού το « Το Ρυθμιστικό Σχέδιο 2024-2035 για την Οικοδόμηση της Κίνας σε Ηγετική Χώρα στην Εκπαίδευση » («Master Plan») στις 19 Ιανουαρίου . Η οικοδόμηση της Κίνας σε μια ισχυρή χώρα εκπαίδευσης συζητήθηκε στο 20ο Εθνικό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (CPC) τον Οκτώβριο του 2022.

Πιο συγκεκριμένα, το Ρυθμιστικό Σχέδιο (Master Plan) είναι ένα έγγραφο κυβερνητικής πολιτικής για την υλοποίηση του στόχου του 2022 και συμπεριλαμβάνει «Οκτώ Σημαντικά Συστήματα» για την οικοδόμηση ενός ισχυρού εκπαιδευτικού έθνους, ως εξής:

1. Σύστημα Ηθικής και Πολιτικής Αγωγής : Σκοπός του είναι να εδραιώσει τα ηθικά θεμέλια και να ενισχύσει την πολιτική συνείδηση.

2. Δίκαιο και Υψηλής Ποιότητας Σύστημα Βασικής Εκπαίδευσης : Επικεντρώνεται στη βελτίωση της προσβασιμότητας και της ποιότητας της βασικής εκπαίδευσης.

3. Αυτοδύναμο και Άριστο Σύστημα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης : Δίνει έμφαση στη βελτίωση της ποιότητας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και στην αναζήτηση της αριστείας στον ακαδημαϊκό χώρο.

4. Ολοκληρωμένο Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης : Προωθεί το συνδυασμό της επαγγελματικής κατάρτισης με τις ανάγκες του τομέα παραγωγής.

5. Προσβάσιμο Σύστημα Δια Βίου Εκπαίδευσης : Στόχος του είναι η δημιουργία ευκαιριών για δια βίου μάθηση.

6. Σύστημα Υποστήριξης Επιστήμης και Τεχνολογίας : Υπογραμμίζει τη σημασία της καινοτομίας και της τεχνολογικής προόδου στην εκπαίδευση.

7. Σύστημα Εργατικού Δυναμικού Ποιότητικής Εκπαίδευσης: Επικεντρώνεται στην ανάπτυξη μιας εξειδικευμένης και επαγγελματικής εκπαιδευτικής δύναμης.

8. Ανοικτό και Συνεργάσιμο Διεθνώς Εκπαιδευτικό Σύστημα : Δίνει έμφαση στις διεθνείς συνεργασίες και ανταλλαγή γνώσεων για τη βελτίωση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Η εγγενής σχέση μεταξύ των διαφόρων συστημάτων αποτελεί μοχλό για τη συντονισμένη ανάπτυξη και την κοινή πρόοδο όλων των προαναφερθέντων συστημάτων. Το ιδεολογικό και πολιτικό εκπαιδευτικό σύστημα (1) που εδραιώνει τα θεμέλια και σφυρηλατεί την ψυχή κατέχει την πρώτη θέση, αναδεικνύοντας την εξαιρετική σημασία της ιδεολογικής και πολιτικής ηγεσίας. Τα τέσσερα κύρια συστήματα (2-5) κάθετης σύνδεσης, συμπεριλαμβανομένης της βασικής εκπαίδευσης, της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της επαγγελματικής εκπαίδευσης, και της δια βίου εκπαίδευσης, καλύπτουν όλα τα εκπαιδευτικά στάδια, με έμφαση στη μακροπρόθεσμη σπουδαιότητα εκπαίδευσης εργατικού δυναμικού. Τα συστήματα (6-8) επιστημονικής και τεχνολογικής υποστήριξης, με σημεία αναφοράς το εργατικό δυναμικό των εκπαιδευτικών και τις διεθνείς συνεργασίες παρέχουν ισχυρή υποστήριξη από διαφορετικές πτυχές, καθιστώντας το Ρυθμιστικό Σχέδιο οργανικό σε βάθος χρόνου.

Σε διεθνές επίπεδο, το Ρυθμιστικό Σχέδιο έχει ως επίκεντρο την βελτίωση εκπαίδευσης των ξένων φοιτητών στην Κίνα, την κινητικότητα των φοιτητών, καθώς και ανταλλαγές φοιτητών με διεθνή πανεπιστήμια. Συγκεκριμένα, το Ρυθμιστικό Σχέδιο προβλέπει:

1. Διακρατική Εκπαίδευση (Transnational Education): Προώθηση υψηλής ποιότητας Διακρατικής Εκπαίδευσης σε συνάρτηση με πρόσβαση σε (παγκόσμιας αριστείας) βέλτιστες και καινοτόμες πρακτικές.

2. Διασυνοριακή ανάπτυξη: Ενθάρρυνση κινεζικών ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να προωθήσουν κοινά εκπαιδευτικά προγράμματα, κοινά εκπαιδευτικά ιδρύματα ή ανεξάρτητες πανεπιστημιουπόλεις σε υπερπόντιες χώρες σύμφωνα με τις διαφορετικές τοπικές απαιτήσεις και τα διαφορετικά περιβάλλοντα τοπικής εκπαιδευτικής πολιτικής.

Ως εκ τούτου, το Ρυθμιστικό Σχέδιο αποτελεί μια σαφή ένδειξη ότι η κινεζική κυβέρνηση θα λάβει ισχυρά μέτρα για την εκπαίδευση των ξένων φοιτητών στην Κίνα, για την κινητικότητα των φοιτητών και την ανταλλαγή φοιτητών και για την υψηλότερη ποιότητα της διακρατικής εκπαίδευσης και της διασυνοριακής ανάπτυξης στο εξωτερικό. Αυτές είναι πρωτοβουλίες που στηρίζουν την γνωστή Πρωτοβουλία μιας Ζώνης και ενός Δρόμου (Belt and Road Initiative), η οποία είναι μια παγκόσμια στρατηγική ανάπτυξης υποδομών που υιοθέτησε η κινεζική κυβέρνηση το 2013 επενδύοντας σε σχεδόν 70 χώρες και διεθνείς οργανισμούς, και η οποία πρωτοβουλία μερικές φορές αναφέρεται ως ο Νέος Δρόμος του Μεταξιού.

Για τους επίδοξους παρόχους εκπαίδευσης και κατάρτισης στην Ελλάδα με παγκόσμιο προσανατολισμό, η αποτελεσματική ερμηνεία του Ρυθμιστικού Σχεδίου Εκπαίδευσης 2024-2035 της Κίνας παρουσιάζει σημαντικές ευκαιρίες συνεργασίας και εισόδου στην αγορά της Κίνας αξιοποιώντας τον προσανατολισμό της για εκπαιδευτικό εκσυγχρονισμό. Μακροπρόθεσμα, η ενασχόληση με την κινεζική αγορά εκπαίδευσης θα λειτουργήσει και ως σκαλοπάτι για ανεκτίμητες ευκαιρίες για τους Έλληνες εξαγωγείς μέσω της δημιουργίας επιχειρηματικών διασυνδέσεων.

* Ο Δρ. Στηβ Μπακάλης είναι ειδικός σε θέματα διεθνούς επιχειρηματικής εκπαίδευσης και διαχείρισης, έχει συνεργαστεί με το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας, και σε διοικητικές θέσεις σε πανεπιστήμια της Ασίας-Ειρηνικού και τα Αραβικά Κράτη του Περσικού Κόλπου.

** Ο Charles Sun είναι ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της China Education International (CEI). Ξεκινώντας το 1996, η CEI έγινε o κορυφαίος πάροχος και υποστηρικτής υπηρεσιών διακρατικής εκπαίδευσης (TNE).

Το άρθρο Η Εκπαιδευτική Πορεία της Κίνας προς μια Βιώσιμη και Ισορροπημένη Ανάπτυξη… Των Στηβ Μπακάλης – Charles Sun εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

H έμφαση αναφορικά με τη συμπλήρωση μιας πεντηκονταετίας από την αποκατάσταση της δημοκρατίας στην Ελλάδα, και την έναρξη της περιόδου της μεταπολίτευσης, εστιάζεται κυρίως στον διάλογο για τα πολιτικά και κομματικά τεκταινόμενα. Υπόβαθρο όμως αυτών των εξελίξεων αποτελεί και η δρομολόγηση το 1974 μιας νέας συνταγματικής πορείας, και δη η μετάβαση από το Σύνταγμα του 1952, το οποίο ήταν κατεξοχήν φιλελεύθερο, στο Σύνταγμα του 1975, με το οποίο επιβλήθηκε στην Ελλάδα η κυριαρχία του κράτους επί των πολιτών. Μεταξύ 1952 και 2024 η δικτατορία των Συνταγματαρχών παρουσίασε νέο Σύνταγμα το 1968 το οποίο επικυρώθηκε στο δημοψήφισμα του ίδιου έτους, και ένα νεότερο το 1973, που επίσης επικυρώθηκε με δημοψήφισμα το 1973. Αυτό έπαψε να έχει ισχύ με την πτώση της το 1974, και συντάχθηκε νέο σύνταγμα από την πέμπτη Αναθεωρητική Βουλή το οποίο και τέθηκε σε ισχύ στις 11 Ιουνίου 1975. Ισχύει έως σήμερα όπως αναθεωρήθηκε το 1986, το 2001, το 2008 και το 2019. Όμως το Σύνταγμα του 1952 ήταν φιλελεύθερο σε σύγκριση με το κρατικιστικό Σύνταγμα του 1975.

Αυτό σε συνάρτηση με την πολιτική “σταθερότητα” μετά τη μεταπολίτευση συνοδεύτηκε από μεγάλη επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης σε συνάρτηση με την χρεοκοπία της χώρας το 2010. Ειδικότερα, η μέση ετήσια ανάπτυξη την περίοδο 1974-2022 μειώθηκε σε ≈1% από ≈7% που ήταν τα προηγούμενα 20 χρόνια (Πηγή: Ερευνητικό Δοκίμιο “Μεταπολίτευση: Μια άλλη αποτίμηση” του Ομότιμου Καθηγητή Γεωργίου Κ. Μπήτρου). Τα τελευταία χρόνια δημιουργήθηκαν κάποιες προϋποθέσεις για πολιτική ομαλότητα καθώς η ευρωπαϊκή εποπτεία συνετέλεσε σε ένα βαθμό στο να εμποδίσει την επέλαση των κομματικών στρατών για λεηλασία του δημόσιου προϋπολογισμού, και αυτή η εποπτεία έχει γίνει πιο αυστηρή. Ενώ το πολυτιμότερο αγαθό που θα όφειλε να προστατεύει μια υπεύθυνη πολιτική τάξη είναι η πολιτική σταθερότητα, αν εξαιρέσουμε την ομαλότητα σε ότι αφορά τη διαδοχή των κομμάτων στη διακυβέρνηση της χώρας, η οποία πράγματι παγιώθηκε και αποτελεί ένα αποφασιστικό υποδείκτη της πολιτικής σταθερότητας της Ελληνικής δημοκρατίας, άλλοι υποδείκτες του δείκτη της πολιτικής σταθερότητας υστερούν.

Η Ελληνική δημοκρατία είναι δυσλειτουργική γιατί το πολιτικά κόμματα υιοθετούν μια άκρως ιδεολογική προσέγγιση και τείνουν να ανατρέπουν πολιτικές και μεταρρυθμίσεις προηγούμενων κυβερνήσεων οι οποίες είχαν λαϊκή εντολή για την εμπέδωση τους στο κοινωνικοοικονομικό μηχανισμό. Χαρακτηριστικο παραδειγμα (μεταξύ άλλων) η κατάργηση από την κυβέρνηση Τσίπρα (2015-2019) της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης της προηγούμενης κυβέρνησης, η οποία μάλιστα είχε υπερψηφιστεί από ασυνήθιστα μεγάλη πλειοψηφία της βουλής. Υπάρχει μια διαχρονική διστακτικότητα για μεταρρυθμίσεις λόγω και του φόβου απόρριψης των από την επόμενη κυβέρνηση. Σαφώς όμως μια νέα κυβέρνηση, όπως συμβαίνει στις εύρωστες δημοκρατίες, οφείλει να χτίζει πάνω στο έργο της προηγούμενης.

Η συνταγματική αναθεώρηση του 1974 συμβάλλοντας και στη γραφειοκρατία με την οποίο επιβλήθηκε η κυριαρχία του κράτους επί των πολιτών, και η ανάγκη για την εξάλειψη της περιττής γραφειοκρατίας και απελευθέρωση από την Καφκική της φύση αποτέλεσε και σημείο αναφοράς του Elon Musk, επικεφαλής του νέου «υπουργείου Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας» στην Αμερική. Είπε συγκεκριμένα: “Πράγματι, τα εμπόδια συνίστανται στο καφκικό χαρακτήρα των κανόνων που διέπουν αυτήν την τεράστια γραφειοκρατία και η ανάγκη για τους/τις μανιακά αφοσιωμένους μικρό-κυβερνητικούς επαναστάτες να ενταχθούν σε αυτή τη διοίκηση!”

Επί τούτου, ο όρος καφκικό αναφέρεται σε μια κατάσταση σχεδόν σουρεαλιστική και καταπιεστική και προέρχεται από το επίθετο του Φραντς Κάφκα (Franz Kafka), ενός διάσημου συγγραφέα, στον οποίο και αποδίδεται η ακόλουθη ρήση:

Ένας ιδιώτης (idiot) είναι ένας ιδιώτης (idiot).

Δύο ιδιώτες (idiots) είναι δύο ιδιώτες (idiots) .

Δέκα χιλιάδες ιδιώτες (idiots) είναι πολιτικό κόμμα.

Αν και ορισμένες μελέτες αποδίδουν αυτή την ρήση στον Ιταλό σατιρικό και δημοσιογράφο Leo Longanesi και στο βιβλίο του «Parliamo dell’Elefante: Frammenti di un Diario» («Ας μιλήσουμε για τον ελέφαντα: θραύσματα ημερολογίου»).

Ο όρος idiot μεταφράζεται ως ηλίθιος σήμερα , όμως, στην Αρχαία Ελλάδα ιδιώτης ήταν αυτός που ιδιώτευε, που δεν αναμιγνύεται στα δημόσια πράγματα, που δεν είχε πολιτική υπόσταση δηλαδή, και την σήμερον ημέρα κάλλιστα προκύπτει ότι οι ιδιώτες έχουν διεισδύσει τόσο στο καφκικό πολιτικό τοπίο, όσο και στο μηχανισμό της ελληνικής γραφειοκρατίας, και μέσω των κομμάτων κυνηγούν ψήφους των πολιτών, πολιτική ανέλιξη, και προσωπική προβολή. Για αυτόν τον ιδιώτη, ιδιαίτερη σημασία έχει η διατήρηση και αύξηση των περιουσιακών του στοιχείων με την στήριξη και του Συντάγματος του 1975.

Ένα πολιτικό σύστημα που στηρίζεται σε ένα άθροισμα ιδιωτών (idiots) – Δέκα χιλιάδες ιδιώτες (idiots) είναι πολιτικό κόμμα – δεν μπορεί παρά να προτρέπει στη διαίρεση των υψηλών αξιών και φρονημάτων που διέπουν μία πραγματικά ευημερούσα κοινωνία, και οι πολίτες έχουν οι ίδιοι/ες την ευθύνη των επιλογών τους όταν εμπιστεύονται ακατάλληλα πολιτικά πρόσωπα για να διαχειριστούν τα κοινά σε ένα σαθρό κρατικιστικό (συνταγματικό) περιβάλλον.

*Ο Δρ. Στηβ Μπακάλης είναι ειδικός σε θέματα διεθνούς επιχειρηματικής εκπαίδευσης και διαχείρισης, έχει συνεργαστεί με το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας, και σε διοικητικές θέσεις σε πανεπιστήμια της Ασίας-Ειρηνικού και τα Αραβικά Κράτη του Περσικού Κόλπου.

Το άρθρο Πολιτική Αστάθεια και το Καφκικό Σύνταγμα της Μεταπολίτευσης…. Του ΣΤΗΒ ΜΠΑΚΑΛΗ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η προτίμηση της φύσης για  συμμετρία και απλότητα είναι καλά τεκμηριωμένη στη βιβλιογραφία. Η ανθρώπινη παρέμβαση σε αυτή την ισορροπία έχει παρουσιάσει προκλήσεις τώρα, και στο παρελθόν, με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής να γίνονται πιο έντονες και πιο απειλητικές τον τελευταίο καιρό. Ακραία καιρικά φαινόμενα στην Ελλάδα με καταστροφικές συνέπειες για τον άνθρωπο, την κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία παρατηρούνται πλέον πιο συχνά και εμφανίζονται με μεγαλύτερο αντίκτυπο. Αυτό οδήγησε πρόσφατα στην άμεση ενεργοποίηση της κρατικής αρωγής στην Αττική με τις πυρκαγιές. Επίσης, στη γενέτειρά μου Βόλο, όπου η πρόσφατη μαζική  συσσώρευση νεκρών ψαριών στον Παγασητικό Κόλπο ακολούθησε τις περσινές ιστορικές πλημμύρες,  με αποτέλεσμα να επηρεάσουν αρνητικά τον τουρισμό που αποτελεί τον πυρήνα της περιφερειακής οικονομίας.  

Στην Αυστραλία, το 2009, οι ανθρώπινες απώλειες, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών του Μαύρου Σαββάτου ήταν σημαντικές, με μεγάλες εκτάσεις γηγενούς βλάστησης, δάση και ενδιαιτήματα άγριας ζωής να καταστρέφονται . Οι πυρκαγιές οδήγησαν επίσης σε διάβρωση του εδάφους, μόλυνση του νερού και μακροχρόνιες οικολογικές ζημιές στις πληγείσες περιοχές. Στη συνέχεια, μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων (γνωστή ως « The Bushfires Royal Commission »), εξέτασε τον συντονισμό, την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση και την ανάκαμψη από καταστροφές, καθώς και τη βελτίωση της ανθεκτικότητας και την προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες, και τον μετριασμό των επιπτώσεων των φυσικών καταστροφών.   

Εδώ τονίζουμε με συγκριτική προσέγγιση την οικονομολογική διάσταση αυτών των φαινομένων. Σε αντίθεση με την Ελλάδα όπου η κρατική αρωγή κυριαρχεί στην κάλυψη τέτοιων ζημιών, στην Αυστραλία (και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες) είναι κυρίως οι πληρωμές ιδιωτικής ασφάλισης, μετά η κρατική βοήθεια και άλλα προγράμματα ανάκαμψης που παρέχουν οφέλη για την αντιστάθμιση των ζημιών. Για παράδειγμα, το εκτιμώμενο καθαρό κόστος των Black Saturday Fires ήταν τότε 942 εκατομμύρια δολάρια. Πάνω από τα μισά από τα οφέλη που ελήφθησαν χορηγήθηκαν από τον ασφαλιστικό κλάδο (55%), με κρατική βοήθεια, με τη μορφή οικονομικής βοήθειας και προγραμμάτων ανάκαμψης, επίσης να παρέχει σημαντικό ποσό, που αντιστοιχεί στο 26%, ακολουθούμενη από δωρεές στο 19%. Το ποσό των δωρεών που ελήφθησαν ήταν σημαντικό και έχει αναγνωριστεί ως η «μεγαλύτερη ενιαία φιλανθρωπική έκκληση στην ιστορία της Αυστραλίας» ( Victorian Bushfire Appeal Fund ).   

Η σημασία της ιδιωτικής ασφάλισης ως αναπόσπαστο μέρος του οικοσυστήματος δεν μπορεί να υποτιμηθεί για τις υπηρεσίες της, ως τρόπος αποτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, διατήρησης των οργανισμών στη ζωή σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, και επίσης ώθησης των επιχειρήσεων προς τα εμπρός δίνοντας στους ηγέτες το θάρρος να καινοτομήσουν. Τα ασφαλιστικά συμβόλαια μετριάζουν τη διαδικασία δοκιμής και λάθους και το προστατευτικό τους χαρακτηριστικό γίνεται ιδιαίτερα πολύτιμο κατά τη διάρκεια οικονομικών κρίσεων που σχετίζονται με φυσικές καταστροφές, με τη συνεργασία μεταξύ ασφαλιστών και κρατικών ενισχύσεων να είναι κρίσιμη για την ανάκαμψη από καταστροφές και την αναζωογόνηση των οικονομιών. Πράγματι, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, οι ασφαλιστές μπορούν να παρέχουν οικονομική σταθερότητα μοιράζοντας την τεχνογνωσία τους στη διαχείριση κινδύνων και επενδυτικές αποφάσεις με θετικά, μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. 

Ποια είναι η κατάσταση της ιδιωτικής ασφάλισης στην Ελλάδα; 

Το μέγεθος της Ασφαλιστικής Αγοράς Περιουσίας και Ατυχημάτων στην Ελλάδα   (Τμηματοποιημένη κατά Τύπο: Οικία, Αυτοκίνητα και Άλλα είδη) ως προς την αξία των μεικτών εγγεγραμμένων ασφαλίστρων αναμένεται να αυξηθεί από 2,40 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ το 2024 σε 2,84 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ έως το 2029. Το ίδιο έτος, η μέση κατά κεφαλήν δαπάνη στην αγορά ασφάλισης ζημιών στην Ελλάδα εκτιμάται σε 215,40 δολάρια ΗΠΑ. 

Η ασφάλιση αυτοκινήτων αντιπροσώπευε το υψηλότερο μερίδιο μεταξύ αυτών των τύπων, με την ασφάλιση περιουσιακών στοιχείων (πχ όπως ακίνητα, οικίες) να είναι πολύ χαμηλή για τον σκοπό της προστασίας της περιουσίας και τη μείωση των οικονομικών κινδύνων που προκαλούνται από απρόβλεπτες περιστάσεις, και με την κρατική ενίσχυση να είναι ο «σωτήρας» σε αυτές τις περιπτώσεις σύμφωνα με επίσημα στοιχεία  σχετικά με τα ακαθάριστα εγγεγραμμένα ασφάλιστρα (Βλέπε Πηγή: Statista Market Insights).   

Παρά ταύτα, η αγορά ασφάλισης ζημιών στην Ελλάδα γνωρίζει άνοδο της ζήτησης λόγω της αυξημένης συνειδητοποίησης της σημασίας της ασφαλιστικής κάλυψης ενόψει της οικονομικής αβεβαιότητας. Ο πρωταρχικός σκοπός της ασφάλισης είναι να παρέχει προστασία από μελλοντικούς κινδύνους, ατυχήματα και αβεβαιότητα. Αυτές οι ανάγκες εξυπηρετούνται καλύτερα από ένα συμμετρικό ιδιωτικό και κρατικό ίδρυμα που είναι πιο αποτελεσματικό στην αντιστάθμιση τέτοιων κινδύνων, οι οποίοι κίνδυνοι γίνονται πιο έντονοι με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Στην Ελλάδα υπάρχει μια αξιοσημείωτη ασυμμετρία σε αυτόν τον τομέα όπου οι άνθρωποι βασίζονται κυρίως σε προγράμματα κρατικών ενισχύσεων που πάντα δεν ανταποκρίνονται στο μέγεθος των υλικών ζημιών.    

Συμπερασματικά, ακραία καιρικά φαινόμενα με καταστροφικές συνέπειες για τον άνθρωπο, την κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία παρατηρούνται πλέον συχνότερα και συμβαίνουν με μεγαλύτερη βαρύτητα. Η σημασία των μακρο και μικρο συμμετριών στο ελληνικό οικοσύστημα πρέπει να αντιμετωπιστεί από τις αρχές στην χάραξη μιας νέας πολιτικής. Η συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Αυστραλίας (και άλλων εθνών), πέρα από την άμεση συνεργασία με βοήθεια για την κατάσβεση πυρκαγιών,    θα πρέπει να επικεντρωθεί και σε αυτά τα θέματα καθώς και στην τεχνογνωσία της Αυστραλίας για την καταπολέμηση των πυρκαγιών για τον έλεγχο των ελληνικών δασικών πυρκαγιών όταν συμβαίνουν. Τον στόχο αυτό θα πρέπει να επιδιώκει και το Στρατηγικό Σχέδιο του Υπουργείου Εξωτερικών για τον Απόδημο Ελληνισμό 2024-2027, αναφορικά με την ενδυνάμωση του ελληνικού στοιχείου ανά τον κόσμο και την ανάπτυξη ουσιαστικής, παραγωγικής,  αμφίδρομης σχέσης με τους Έλληνες της Διασποράς, η οποία και θα πρέπει να αναδεικνύει βέλτιστες πρακτικές στον τομέα της ανάπτυξης και εφαρμογής πολιτικών και διαδικασιών στην Ελλάδα.  

*Ο Δρ. Στηβ Μπακάλης είναι ειδικός σε θέματα διεθνούς επιχειρηματικής εκπαίδευσης και διαχείρισης, έχει συνεργαστεί με το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας, το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας, και σε διοικητικές θέσεις σε πανεπιστήμια της Ασίας-Ειρηνικού και τα Αραβικά Κράτη του Περσικού Κόλπου. 

Το άρθρο Επί της σημασίας της ιδιωτικής ασφάλισης… Του Δρ. Στηβ Μπακάλη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.