Του Δρ. Γιώργου Κωνσταντινίδη*
Οι Δελφοί στην αρχαιότητα ονομάζονταν «ο ομφαλός της Γης». Στον ιερό αυτό τόπο υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς ναούς, που θεωρείτο κατοικία του Θεού Απόλλωνα και έδρα του μαντείου του. Στο ναό ήταν χαραγμένα τα 147 συνολικά δελφικά παραγγέλματα, τα οποία αποτελούν την παρακαταθήκη, την «κληρονομιά» που παρέδωσαν οι ιερείς και οι Επτά Σοφοί της αρχαιότητας (Θαλής ο Μιλήσιος, Πιττακός ο Μυτιληναίος, Βίας ο Πρηνεύς, Σόλων ο Αθηναίος, Κλεόβουλος ο Ρόδιος, Περίανδρος ο Κορίνθιος, Χίλων ο Λακεδαιμόνιος) στις επόμενες γενιές.
Παραθέτω ορισμένα από τα παραγγέλματα με την ερμηνεία τους, όπως οι επισκέπτες του ναού τα αντίκριζαν στους Δελφούς:
Γνώθι σαυτόν. Να γνωρίσεις τον εαυτό σου.
Μηδέν άγαν. Να μην υπερβάλλεις.
Έπου θεώ. Ακολούθα τον θεό.
Νόμω πείθου. Να πειθαρχείς στο Νόμο.
Θεούς σέβου. Να σέβεσαι τους θεούς.
Γνώθι μαθών. Γνώρισε αφού μάθεις.
Ακούσας νόει. Κατανόησε αφού ακούσεις.
Φίλους βοήθει. Να βοηθάς τους φίλους.
Φιλίαν αγάπα. Να αγαπάς τη φιλία.
Σοφίαν ζήτει. Να αναζητάς τη σοφία.
Ψέγε μηδένα. Να μην κατηγορείς κανένα.
Επαίνει αρετήν. Να επαινείς την αρετή.
Πράττε δίκαια. Να πράττεις δίκαια.
Χρόνου φείδου. Να μη σπαταλάς το χρόνο.
Έχων χαρίζου. Όταν έχεις, να χαρίζεις.
Ευεργεσίας τίμα. Να τιμάς τις ευεργεσίες.
Φθόνει μηδενί. Να μη φθονείς κανένα.
Αγαθούς τίμα. Να τιμάς τους αγαθούς.
Κρίνε δίκαια. Να κρίνεις δίκαια.
Απέχθειαν φεύγε. Να αποφεύγεις την απέχθεια.
Πλούτει δικαίως. Να πλουτίζεις δίκαια.
Κακίαν μίσει. Να μισείς την κακία.
Νεώτερον δίδασκε. Να διδάσκεις τους νεότερους.
Η αναφορά στα δελφικά παραγγέλματα γίνεται, γιατί πιστεύω ακράδαντα πως, εάν εφαρμόζαμε ως Έλληνες, ως δημοκράτες πολίτες, ως οικογενειάρχες, ως επαγγελματίες, ως εργοδότες ή εργαζόμενοι και σε γενικές γραμμές ως άνθρωποι κάποια, αν όχι όλα, από αυτά τα σοφά λόγια στην καθημερινότητά μας, τότε σαφώς θα είχαμε βελτιώσει τη ζωή και την κοινωνία μας. Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΕΛΦΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ συνιστά μια αναλλοίωτη δύναμη που εκπορεύεται από τους αρχαίους χρόνους και διαπερνά όλες τις εποχές της ανθρώπινης εποποιίας και ιστορίας.
Στη σημερινή εποχή, ίσως περισσότερο από ποτέ, απαιτείται να προσπαθήσουμε ως κοινωνικό σύνολο αλλά και, μεμονωμένα, ως πολίτες με δικαιώματα και υποχρεώσεις, ώστε να αξιοποιήσουμε τη στάση και τη «φιλοσοφία της ζωής» που μας προσφέρουν αυτές οι σοφές ρήσεις, εντάσσοντάς τες μέσα στη ζωή μας και στις καθημερινές σκέψεις και δραστηριότητές μας. Σήμερα, ιδιαίτερα σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, όπου συνυπάρχουν πολλά θετικά και εξίσου πολλά αρνητικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων οφείλουμε αριστοτεχνικά να ισορροπήσουμε, αντιμετωπίζοντας πλείστες αντίξοες συνθήκες και αδικίες, χρειάζεται να βρούμε τη «χρυσή τομή», τη «μέση οδό», για να λύσουμε διάφορα προβλήματα σε καθημερινή βάση.
Έννοιες όπως το «μέτρο», το «ορθό», το «δίκαιο», η «αρετή», η «σωφροσύνη» δεν είναι απολύτως ουδέτερες, αλλά διαμορφώνονται κάθε φορά μέσα σε ένα ιδιαίτερο κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό και γενικά πολιτισμικό πλαίσιο. Αυτό συνεπάγεται πως η εφαρμογή τους δεν είναι αυτονόητη. Αντίθετα, εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο νοηματοδοτούνται και σε ποια συγκεκριμένα άτομα ή ομάδες ατόμων αναφερόμαστε σε κάθε περίπτωση που εξετάζουμε.
Κατά την γνώμη μου η πραγματική ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΔΕΛΦΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ πιθανότατα να έγκειται τόσο στην λειτουργία τους ως εξαιρετικά χρήσιμων και χρηστικών κανόνων ζωής, συμπεριφοράς και δράσης, όσο και στην δυνατότητά τους να λειτουργήσουν ως αφετηρίες στοχασμού, περισυλλογής και διαρκούς βελτίωσης. Το «μέτρο», το «ορθό» και το «δίκαιο» δεν είναι ποτέ δεδομένα. Απαιτείται να ελέγχονται συνεχώς σε συνάρτηση με το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο βρισκόμαστε. Με άλλα λόγια πρέπει να προσεγγίζονται σφαιρικά και πολυεπίπεδα, ώστε να συνεκτιμώνται όλοι οι παράγοντες και όλες οι παράμετροι που τα καθορίζουν και τα συνδιαμορφώνουν σε κάθε συγκυρία.
Από τα προαναφερθέντα διαπιστώνεται ότι τα δελφικά παραγγέλματα αποτελούν έναν μοναδικό και ολιστικό ΑΞΙΑΚΟ ΚΩΔΙΚΑ, ο οποίος ωφέλιμο θα ήταν να εκλαμβάνεται ως μια μέθοδος, ένα σύστημα ελέγχου της συμπεριφοράς και των πράξεών μας. Σε επιστημονικό και επαγγελματικό επίπεδο, ιδανικό θα ήταν να συνιστούν ένα επιστημονικό «εργαλείο», για να επιτυγχάνεται η συμβουλευτική σε όσους πραγματικά την χρειάζονται. Η κατάλληλη χρήση των δελφικών παραγγελμάτων από τους ειδήμονες στην διαδικασία της συμβουλευτικής των καθοδηγούμενων και η προσαρμογή τους στις εκάστοτε συνθήκες του πλαισίου στο οποίο διεξάγεται η καθοδήγηση, δύνανται να συνδράμουν αποφασιστικά στην ομαλή και αποτελεσματική λήξη των συνεδριών της συμβουλευτικής. Συνεπώς, οι ρήσεις αυτές έχουν την δυνατότητα να συντελέσουν στην αύξηση της αποδοτικότητας της διαδικασίας της καθοδήγησης στην σύγχρονη πολυσύνθετη εποχή μας, λειτουργώντας επικουρικά στις υπόλοιπες κοινώς αποδεκτές επιστημονικές προσεγγίσεις, μεθόδους και συστήματα που χρησιμοποιούνται ευρέως στην πρακτική της συμβουλευτικής διεθνώς.
Ειδικά στο επιχειρηματικό πεδίο η εφαρμογή κάποιων από αυτά τα αποφθέγματα κρίνεται σημαντική, κυρίως, στο πεδίο της καθοδήγησης στον πολύ ανταγωνιστικό και απαιτητικό χώρο των επιχειρήσεων και της επιχειρηματικότητας. Η συνεπής εφαρμογή των δελφικών παραγγελμάτων, ως μέσο πρακτικής της συμβουλευτικής, διασφαλίζει την ηθική διάσταση στις επιχειρηματικές ενέργειες και αποφάσεις και προωθεί την εταιρική κοινωνική ευθύνη (corporate social responsibility, C.S.R.). Το αποτέλεσμα είναι να επωφελούνται τόσο οι επιχειρήσεις όσο και η κοινωνία, αλλά ταυτόχρονα και το φυσικό περιβάλλον, το οποίο έχει υποβαθμιστεί και ως ένα βαθμό καταστραφεί από την αλόγιστη χρήση των πρώτων υλών και από τη μόλυνση που προκαλούν οι ρυπογόνες δραστηριότητες.
Με αυτόν τον τρόπο θα αποκτήσουμε μεγαλύτερη αυτογνωσία (γνώθι σαυτόν) και θα ενεργούμε περισσότερο με κριτήριο το μέτρο (μηδέν άγαν, μέτρον άριστον), επιτυγχάνοντας θετικότερα αποτελέσματα και βελτιώνοντας το επίπεδο διαβίωσής μας, τόσο ως μεμονωμένα άτομα, αλλά και συνολικά ως κοινωνία. Έτσι μόνο θα διασφαλίσουμε πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά ένα προσφορότερο μέλλον για εμάς και τις νέες γενιές, που το έχουν τόση ανάγκη, για να ευοδωθούν οι προσπάθειες, οι προσδοκίες και τα όνειρά τους, μέσα σε έναν επιταχυνόμενα μεταβαλλόμενο και ταχέως εξελισσόμενο κόσμο…
*οικονομολόγος
