Η πατρίδα μας, με όρους όχι μόνο γεωγραφικούς, αλλά επίσης ιστορικούς, πολιτισμικούς, κοινωνικούς είναι πιό κοντά στους λαούς και τα κράτη της ενδοχώρας μας στα Βαλκάνια, παρά στα «προηγμένα» κράτη, τους Ευρωπαίους εταίρους μας της δυτικής και βόρειας Ευρώπης. Από την Αλβανία μέχρι την Ρουμανία και την συγγενική της Μολντόβα, από την ανατολική Θράκη και την Βουλγαρία μέχρι την Σερβία και την Βοσνία, επικρατούν κουλτούρες που, όχι μόνο λόγω της Ορθόδοξης πίστης, είναι οικείες στους Ελληνες. Η κληρονομιά δύο μεγάλων αυτοκρατοριών, της Ανατολικής Ρωμαικής και της Οθωμανικής, όπου ο ελληνικός κόσμος είχε κυρίαρχη ηη έστω σπουδαία (διά του Οικουμενικού Πατριαρχείου) μετοχή, παραμένει πανταχού παρούσα και, αναπόφευκτα, ορίζει την στάση και τις κινήσεις της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο παρόν και το προσεχές μέλλον.

Οι σχέσεις με τους βαλκανικούς γείτονές μας, στην μετά το 1990 εποχή, πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την κοινή αυτή κληρονομιά. Βαλκανική πολιτική της Ελλάδος, δεν νοείται περιορισμένη στα λεγόμενα Δυτικά Βαλκάνια, δηλ. στην Αλβανία και τα κράτη και οντότητες που προέκυψαν από την διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο. Η σημασία των σχέσεων με την Βουλγαρία και την Ρουμανία, είναι τουλάχιστον το ίδιο σημαντική. Η Ρουμανία, ακόμη και μετά την δική μας κρίση χρέους του 2010, παραμένει η καρδιά του οικονομικού χώρου μας, ενώ η Βουλγαρία, παρευξείνια επίσης χώρα με πλούσια μεσαιωνική παράδοση, κατέχει στρατηγική θέση στην Ν.Α. Ευρώπη, μεταξύ Βελιγραδίου και Κωνσταντινουπόλεως, ανάμεσα στον Δούναβη και την Ροδόπη.

Η πολιτική μας στα Βαλκάνια, δεν μπορεί να ασκείται ερήμην των ευρωπαικών και ευρωατλαντικών θεσμών στους οποίους εμείς πολύ ενωρίς ενταχθήκαμε, αλλά δεν επιτρέπεται να εξαντλείται στην συμμόρφωση με τις αντιλήψεις που εκπορεύονται από τις Βρυξέλλες. Η Ελλάδα να κινείται με γνώμονα τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της και την γεωπολιτισμική της υπόσταση. Την αμέσως μετά την πτώση του σοβιετικού συνασπισμού περίοδο ο Βρετανός δημοσιολόγος Edward Mortimer προέβλεπε στους Financial Times για την Ελλάδα σπουδαίο μέλλον στην συνεργασία με τις νεόφυτες δημοκρατίες των Βαλκανίων. Η πρόβλεψή του έγινε πράξη, σε κάποιο βαθμό, στο οικονομικό πεδίο, από το έτος 2000 και για μία δεκαετία περίπου, μέχρι που η μετατροπή της χώρας σε αποικία χρέους αφάνισε την παρουσία μας, και μάλιστα των τραπεζών μας.

Σήμερα ούτε είναι δυνατόν, ούτε επιθυμητό, να γίνεται λόγος για «οικονομική διείσδυση» στα Βαλκάνια. Οι οικονομίες των κρατών της χερσονήσου συγκλίνουν πλέον σε όγκο η μία την άλλη. Από δεκαετίας περίπου η Ρουμανία εμφανίζει ΑΕΠ, υψηλότερο της Ελλάδος, αν και η έξωθεν προκαλούμενη πολιτική αναστάτωση έχει πλήξει σοβαρά την οικονομία της. Η Βουλγαρία πάλι, υπό την ηγεσία του Πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ, οικοδομεί πολιτική σταθερότητα, προυπόθεση βελτιώσεως των οικονομικών μεγεθών της χώρας. Στην Σερβία διεξάγονται κοινοβουλευτικές εκλογές την Κυριακή, 25 Οκτωβρίου, όπου ο Αλεξαντάρ Βούτσιτς, κατά το προηγούμενο του Ράντεφ, αγωνίζεται να παραμείνει στο πηδάλιο της χώρας, απέναντι στο Κίνημα των Σπουδαστών, πλέον ως πρωθυπουργός. Αυτά ενώ η Βοσνία- Eρζεγοβίνη δοκιμάζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις με επίκεντρο την σερβική συνιστώσα της, την Ρεπούμπλικα Σρπσκα. Στο πλαίσιο αυτό η συνομολόγηση αμυντικής καλουμένης συμφωνίας τον Μάρτιο 2025 μεταξύ Κροατίας-Αλβανίας-Κοσόβου, δηλ. δύο κρατών μελών του ΝΑΤΟ και μιας οιονεί κρατικής οντότητας-προτεκτοράτου του ΝΑΤΟ, δεν συμβάλλει στην εμπέδωση σταθερότητας στα δυτικά Βαλκάνια. Η εν λόγω συμμαχική σχέση δεν επηρεάζει μόνο την Σερβία, τον προφανή στόχο, αλλά επίσης τη λειτουργία της Β – E, το Μαυροβούνιο και τη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας (ΔΒΜ).

Σημαντική παράμετρο της ηρεμίας και σταθερότητας στα Βαλκάνια αποτελεί η εκκλησιαστική ειρήνη, η οποία αποτελεί ζητούμενο στο Μαυροβούνιο και την ΔΒΜ, όπου το Φανάριον αγωνίζεται επίμονα να διατηρήσει τον καθοδηγητικό ρόλο του, εν μέσω του ουκρανικού σχίσματος.

Στο παραπάνω πλαίσιο, εντυπωσιακή προέκυψε η συμφωνία Ελλάδος – Βουλγαρίας για παράδοση των οστών του τσάρου Σαμουήλ (997-1014) στις αρχές της Σόφιας, έναντι της επιστροφής στην Ελλάδα πολυτίμων εκκλησιαστικών κειμηλίων πού είχαν αφαιρεθεί από τις Μονές Εικοσιφοινίσσης και Τιμίου Προδρόμου Σερρών, κατά τον Α ´ Π.Π.

Ο ΣΤΡΑΒΩΝ, επικροτεί, κατ αρχήν, την συμφωνία αυτή, ως λίαν σημαντική, για την εμβάθυνση των δεσμών των δύο χωρών προς κοινή συμπόρευση, εντός και πέραν της Ε.Ε. Η συμφωνία ενισχύει τη θέση εκατέρου των δύο κρατών απέναντι στο αφήγημα που εκπορεύεται από την κυβέρνηση των Σκοπίων, κατά παραβίαση των υποχρεώσεών τους. Η συμφωνία, παρά τις ελλείψεις της, παρά το γεγονός ότι δεν αναφέρεται στο σύνολο των αρπαγεισών εικόνων και ιστορημένων βυζαντινών χειρογράφων (βλέπε άρθρο 126 της συνθήκης του Νειγύ,1919), δυνητικά αποτελεί σημείο καμπής στις ελληνο-βουλγαρικές σχέσεις. Η Ελλάδα όμως, οφείλει να απαιτεί την επιστροφή του συνόλου των συληθέντων θησαυρών, σύμφωνα με τους καταλόγους που έχουν καταρτισθεί από το ΥΠΕΞ και το Υπουργείο Πολιτισμού και όπως προνοεί το ως ανωτέρω άρθρο 126. Παράλληλα, επιβάλλεται προσοχή και φροντίδα, ώστε η 3η Οκτωβρίου 2026, να είναι σταθμός προς τα εμπρός και όχι αφορμή ανάξεσης συμβάντων του παρελθόντος που θα προκαλέσουν οπισθοδρόμηση.

Η Βουλγαρία θα συνεχίσει να είναι πολύτιμος για εμάς εταίρος. Μέσω Βουλγαρίας προσεγγίζουμε την ακτή του Ευξείνου, στις παλαιές ελληνίδες πόλεις της Βάρνας (Οδησσού) και του Μπουργκάς (Πύργου), και συγκροτούμε τον πολύτιμο για τα συμφέροντά μας διάδρομο μεικτών μεταφορών μέχρι την Κωνστάντσα, ανεξάρτητο και προγενέστερο του φιλόδοξου, «Κάθετου Διαδρόμου» Νότου-Βορρά μεταφοράς αμερικανικού κυρίως υγροποιημένου φ.α. (LNG).

Η σχέση με την Βουλγαρία και την Ρουμανία είναι εξ υπαρχής στρατηγική. Προηγείται των βλέψεων του ελληνικού και του ξένου κεφαλαίου.

Η σχέση αυτή δεν μπορεί να μπαίνει στο κρεβάτι του Προκρούστη ημεδαπών και αλλοδαπών επιχειρηματικών συμφερόντων ηη προσωποπαγών βλέψεων.

Οι τρείς χώρες μας αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους για την ασφάλεια και σταθερότητα στην Ν.Α. Ευρώπη και τον Εύξεινο, δικαιούνται και οφείλουν να βλέπουν πέραν από τον ορίζοντα, ενίοτε ατελέσφορων, γεωοικονομικών διαπλοκών.

*Πρέσβης ετ

Το άρθρο ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ… Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

«Αυτό δεν αφορά τα σχολεία. Πρόκειται για το Ισλάμ που θέλει να καταλάβει μια κάποτε, μεγάλη χώρα». Αυτό δήλωσε ο πλανητάρχης για όσα γίνονται στην Γαλλία από μαθητές, καθηγητές, πλέον και εργαζόμενους.

Κουβέντα ότι με τους πολέμους του στο Ιράν πήγε 2,50 η βενζίνη και στο θεό η τιμή σε τρόφιμα, ενέργεια, θέρμανση, στα βασικά της ζωής μικρών και μεγάλων.

Ακούστε : ναι, γέμισε η Ευρώπη μετανάστες λαθραίους. Γεμίσαμε παντού από μη νόμιμους Μεσανατολίτες, Αφρικανούς, Ασιάτες, με άλλη θρησκεία, επικίνδυνα δόγματα και φανατισμό των περισσότερων (ίσως) απέναντι μας.

Χαμάς, Αλ Κάιντα, ISIS, Χεζμπολάχ και μουλάδες του Ιράν, σκοτώνουν και είναι ισλαμοφασίστες. Καμία αντίρρηση. Κανείς δεν κλείνει τα μάτια σε αυτό.

Μιλούσα όμως το πρωί με καλό φίλο και έλεγε ” όταν οι κόρες μας θα βάλουν μπούργκα , τότε θα ξυπνήσουμε”. Και πολύ φοβάμαι ότι αυτό δικαιολογημένα ανησυχεί έντονα εκατομμύρια ευρωπαίους γονείς και πολίτες, ειδικά επειδή επιδοτούν τους μετανάστες αλλόθρησκους, πολλές από τις ευωπαικές κυβερνήσεις μας.

Έχουμε άραγε καταλάβει όμως τι ”επιδοτούμε” εμείς ώστε να έρχονται εδώ ; Έχουμε αντιληφθεί ότι τους μετανάστες τους γεννάνε μεταξύ άλλων και οι βόμβες και οι πύραυλοι των ΗΠΑ, της Ευρώπης και του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή, οι συνεχείς στρατιωτικές επιχειρήσεις Γάλλων, Βέλγων, Ιταλών στη Βόρεια Αφρική( ώστε να περιφρουρήσουν κολοσσούς εξόρυξης σπάνιων γαιών και πολυεθνικές ιδιοκτησίες ορυχείων εκεί) ;

Έχετε πάει σε αφρικανική χώρα να δείτε πως κινέζοι, αμερικανοί και ευρωπαίοι εργοδότες πολυεθνικών, βάζουν παιδάκια ανήλικα να ψάχνουν από χρυσό και ασήμι μέχρι κοβάλτιο, νικέλιο και χαλκό για να φτιάχνονται τα smartphone μας και τα ηλεκτρικά μας SUVs ; Και μετά να καμωνόμαστε κιόλας ότι έτσι ” τους δίνουμε δουλειά για να μην πεινάνε” ;

Ξέρετε κανέναν εργάτη στην ανθρωπότητα που όταν δεν μπορεί να αγοράσει το προϊόν που συναρμολογεί ή που συμβάλλει να φτιαχτεί, δεν εξεγείρεται για να το αποκτήσει ;

Ακούστε : διαλύσαμε ως Δύση πληθυσμούς εκατομμυρίων ανθρώπων στην Μέση Ανατολή, ακούμε πχ για 40 και 50 χιλιάδες νεκρούς σε Γάζα και άλλου, και νομίζουμε ότι είναι απλά νούμερα, απλή στατιστική μεγεθών και όχι συνανθρώπων.

Έχετε διανοηθεί το μίσος τους όταν βλέπουν τους νεκρούς γονείς και τα νεκρά παιδιά τους ; Δείτε απλά με πόσο μίσος η Χαμάς σκότωνε Ισραηλινούς πολίτες την 7η Οκτωβρίου ή με πόσο μίσος πέφτουν πάνω σε ανυποψίαστους πολίτες ανά τον κόσμο και ανατινάσσονται.

Λέτε να είναι απλά θρησκευτικός φονταμενταλισμός κατά ημών των απίστων ; Λέτε να είναι απλά γιατί όλοι τους, μα όλοι τους, μισούν τον πολιτισμό και τον τρόπο ζωής μας ;

Και αφού τον μισούν δήθεν όλοι τους, αλήθεια γιατί έρχονται και δουλεύουν στην Ευρώπη και στην Δύση ; Γιατί οι άνθρωποι αυτοί θέλουν να γίνουν σαν εμάς, στον καθημερινό βίο τους έστω, αφού μας μισούν ;

Ή πιστεύετε ότι οι Αφρικανοί μετανάστες τρίτης και τέταρτης γενιάς, δεν έχουν στο DNA τους την καταπίεση και τους θανάτους δεκαετών από Γάλλους, Βρετανους , Ολλανδούς και Βέλγους αποικιοκράτες εκεί κάτω ;

Έχετε ενημερωθεί ποτέ για τον βασιλιά Λεοπόλδο του Βελγίου (1835–1909) που έμεινε στην ιστορία ως ο «σφαγέας του Κονγκό» με 10 εκατομμύρια και πλέον ανθρώπους, επειδή κατείχε ως προσωπική του ιδιοκτησία την χώρα (για καουτσούκ και ελεφαντόδοντα) από το 1885 έως το 1908 ;

Γνωρίζετε ότι στη σημερινή Ναμίμπια (τότε Γερμανική Νοτιοδυτική Αφρική), έγινε η πρώτη γενοκτονία του 20ού αιώνα, όταν Γερμανός στρατηγός (Λόταρ φον Τρόθα) εξέδωσε επίσημη διαταγή εξόντωσης και καταδίωξε φυλές ντόπιες, αποκλείοντας τις πηγές νερού ώστε να πεθάνουν από τη δίψα και την πείνα, και όσοι επέζησαν οδηγήθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου πέθαναν από εξάντληση και αρρώστιες ;

Ότι εκεί εξοντώθηκε περίπου το 80% των Χερέρο (65.000–100.000 άνθρωποι) και το 50% των Νάμα (100.000 άνθρωποι) το έχετε ποτέ διδαχθεί στα σχολεία μας ;

Μας έμαθαν ποτέ ότι από το 1952–1960 κατά τη διάρκεια της εξέγερσης των Κενυατών (Μάου- Μάουι) για την ανεξαρτησία τους, οι βρετανικές αρχές εφάρμοσαν μια βίαιη εκστρατεία καταστολής και πάνω από 1,5 εκατομμύριο Κενυάτες (κυρίως της φυλής Κικούγιου) κλείστηκαν σε περιφραγμένα χωριά και στρατόπεδα συγκέντρωσης (τα λεγόμενα “British Gulags”) όπου υπέστησαν συστηματικά βασανιστήρια, μαζικούς βιασμούς, ευνουχισμούς και εκτελέσεις ;

Διαβάσατε πουθενά, εκτός από θεάματα για τις Καρντάσιαν, για Βίσση – Καρβέλα και Eurovision, για το τι μπορεί να σημαίνει να εξεγείρονται οι μαύροι μετανάστες στα γκέτο του Παρισιού ή του Los Angeles ;

Ρώτησαν ποτέ τα βλαστάρια μας ευρωπαίοι και αμερικανοί κάνα GPT για ιστορικές μελέτες, με τις οποίες σύγχρονοι ιστορικοί υπολογίζουν ότι οι θάνατοι από τις κακουχίες και τις σφαγές ξεπέρασαν τα 30 εκατομμύρια ανθρώπους στην Αφρική από την δυτική αποικιοκρατία 150 ετών ;

Τα ακούσαμε ποτέ αυτά ή μήπως ιστορία είναι για εμάς μόνο τα ”επιτεύγματα της Δύσης” ; Ακούσαμε ποτέ ότι η Ευρώπη απέκτησε πλούτο και παγκόσμια επιρροή, όμως αυτό χτίστηκε πάνω σε συστήματα ανισότητας και αδικίας και η Αφρική αποδυναμώθηκε πολιτικά και οικονομικά ;

Έμαθανποτέ οι οπαδοί του τραμπισμού και του MAGA ότι οι αυτόχθονες πληθυσμοί στη Βόρεια Αμερική σχεδόν εξαλείφθηκαν σταδιακά ;

Και μπορούν άραγε να ξεκολλήσουν από τα smartphones και να σκεφτούν ότι οι συνέπειες αυτής της ιστορικής εκμετάλλευσης είναι ακόμα ορατές στη φτώχεια, στον ρατσισμό, στις γεωπολιτικές εντάσεις και στην άνιση κατανομή εξουσίας και πόρων ;

Ας ξυπνήσουμε : οι μαύροι και οι ισλαμιστές – που δήθεν δεν πάνε στις εύπορες αραβικές χώρες, δηλαδή δεν πάνε σε δικτατορίες στημένες εκεί με συμμάχους τους Αμερικανούς – είναι τα φθηνά εργατικά χέρια που μας φέρνει εδώ το δυτικό μεγάλο κεφάλαιο ( και τα 800 δις που αυτό θα σηκώσει από τους δικούς μας εθνικούς μας προϋπολογισμούς) για τα τεχνολογικά, ενεργειακά αλλά κυρίως για τα πολεμικά εργοστάσια που θα στήσουν (για να παράγουν και άλλα όπλα, να γράψουν και άλλα κέρδη).

Αν μισούμε τους ισλαμιστές και τους Ασιάτες ή τους Αφρικανούς, επειδή μας μισούν αυτοί, ας σκεφτούμε καλά πόσο τους επιδοτούμε με θάνατο. Και μετά να δούμε τι θάνατο μας φέρνουν και πόσοι εξ αυτών, στα σπίτια μας.

Και όσον αφορά την μπούργκα ή την στολή των Ζουλού, δείτε κατάματα τα παιδιά σας. Κατάματα. Και δείτε την αόρατη μπούργκα με την οποία τα φόρεσε, και βύθισε το κεφάλι τους στις οθόνες, η μαγική τεχνολογία μέσα στα smartphones, που φτιάχνονται από τα ανήλικα της Ασίας με τα ορυκτά που ψάχνουν στα ορυχεία τα ανήλικα της Αφρικής.

Δείτε : με μπούργκα έρχονται και μας ακουμπάνε στα νησιά της Μεσογείου και στο Παρίσι ή την Αθήνα, κάποια εκατομμύρια ευρώ, μερικές πλούσιες από εκείνα τα μέρη (και δεν μας ενοχλεί αυτό φυσικά)

Αλλά ας δούμε την άλλη, την αόρατη μπούργκα, που με σκυμμένα τα κεφάλια μέσα στις έτοιμες απαντήσεις και στα έτοιμα μηνύματα, φορέσανε στα παιδιά μας οι τεχνοφεουδάρχες που νοίκιασαν τα μυαλά του πλανήτη, που δεν χρειάζεται να κάνουν αποικιοκρατικές εκστρατείες όπως παλιά, αλλά κατέλαβαν τους εγκεφάλους μας για να μην σκεφτόμαστε και κρίνουμε, την ιστορία και το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον.

Αυτοί οι πετυχημένοι πρωτοπόροι αλά Ζούκερμπεργκ και Μάσκ, αυτού του κόσμου που χρηματοδοτούν τους ιεραποστόλους του δικού μας Θεού, σαν τον Τραμπ.

Και που μας οδηγούν να μην καταλαβαίνουμε πχ ποιος ξεσήκωσε και έστειλε στην Θεούτα ξαφνικά Μαροκινούς μετανάστες, για να βλάψει τον Σάντσεθ και την Ισπανία, που πάει κόντρα σε Τραμπ και Νετανιάχου)

Να ξυπνήσουμε. Ναι, κινδυνεύουμε από τους λαθρομετανάστες και τους ισλαμοφασίστες αυτού του πλανήτη, που είναι φανατικοί με την θρησκεία τους.

Αλλά η λύση δεν είναι να τους εξολοθρεύουμε ή να τους πεινάσουμε μέχρι εξάντλησης : όσο περισσότερο τους σκοτώνουμε και τους παίρνουμε την ζωή τους στα σπίτια τους, τόσο περισσότερο θα μας απειλούν εδώ.

Είμαστε συνένοχοι στον φανατισμό τους. Τόσο απλά…

Το άρθρο Η αθέατη μπούργκα της Δύσης… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αποτιμώντας κανείς την επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα, δύο εικοσιτετράωρα μετά από αυτήν, θα μπορούσε αβίαστα να συμπεράνει, ότι η Ελλάδα εξασφάλισε μια καλή πρόσβαση μέσω του Νο2 των ΗΠΑ, στην υπερδύναμη της αντίπερα όχθης του Ατλαντικού.

Κι αυτό, σε μια ώρα που στον θώκο της Ουάσιγκτον βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ, που αφενός διαλαλεί την επιστήθια φιλία του με τον Ταγίπ Ερντογάν, και αφετέρου οι όλες κινήσεις του πρώτου, ουδόλως αποτελούν εχέγγυο μιας κάποιας συνδρομής, σε περίπτωση κρίσης, που μπορεί να προκαλέσει ο εξ ανατολών γείτονάς μας.

Οι υποθήκες που ενεγράφησαν, στη διάρκεια αυτής της επίσκεψης δεν αφορούν μόνο το άμεσο μέλλον, αλλά πολύ πιθανόν την επόμενη της Προεδρίας Τραμπ, μιας και σημειολογικά το μανιφέστο, που εκφώνησε ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ στην Πνύκα, δεν ήταν άλλο, παρά μια κίνηση, που έβλεπε στο μέλλον.

Η προοπτική άλλωστε της διεκδίκησης της Προεδρίας για λογαριασμό των Ρεπουμπλικάνων, στην κούρσα της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης, από τον Μάρκο Ρούμπιο, φάνηκε καθαρά, όταν δεν απάντησε στο τελευταίο σχετικό ερώτημα, που του υπέβαλε ο Α. Παπαχελάς, στην συνέντευξη που έδωσε στην Καθημερινή.

Με αυτή την έννοια η συνολική αποτίμηση της επίσκεψης αποτέλεσε μια ελληνική επιτυχία, την οποία δυστυχώς η μεμψίμοιρη αντιπολίτευση δεν μπόρεσε να δει.

Πέρα από τα γεωστρατηγικά, όπως ο κάθετος άξονας μεταφοράς φυσικού αερίου στον ανατολικό βαλκανικό δρόμο, τα εξοπλιστικά που αφορούν τις προμήθειες πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, τα ελικόπτερα, τα περίφημα αεροσκάφη F-35, αλλά και αυτά της επαναφοράς στη χώρα πολιτιστικών θησαυρών, θέμα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, αποτέλεσε ο αγωγός ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.

Η αρχική φράση Ρούμπιο, που ακούστηκε ως ιδιωτική διαπραγμάτευση, δημιούργησε σύγχυση, μιας και παρέπεμπε σε εκχώρηση άδειας από την Άγκυρα, επιβεβαιώνοντας τα ανύπαρκτα κυριαρχικά δικαιώματα, που επικαλείται η Τουρκία, σε μια περιοχή που δεν έχει οριοθετηθεί.

Κι αυτό, γιατί υπάρχει πριν τριάντα χρόνια, μια τραυματική εμπειρία από την μεσολάβηση-παρέμβαση των ΗΠΑ, στο θέμα των Ιμίων, όπου το όχι σημαίες, όχι στρατοί, όχι πλοία, έδωσε αφορμή στην Άγκυρα να χαρακτηρίζει αυθαίρετα, ως γκρίζες ζώνες, 146 νησιά του Αιγαίου.

Βεβαίως η φράση του ΥΠΕΞ των ΗΠΑ, ότι θεωρεί αδιανόητη μια σύγκρουση Ελλάδας-Τουρκίας, η οποία συνοδεύτηκε από την φράση, ότι δεν θα μπορούσαμε να επιτρέψουμε ποτέ να συμβεί, δημιούργησε μιαν ευφορία στην Αθήνα, μιας και κατά τους διπλωματικούς κύκλους, αποτελεί εγγύηση ασφαλείας της Ουάσιγκτον προς την Ελλάδα.

Πέρα από το πολιτικό βάρος της επίσκεψης, το γεγονός ότι η ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο, με φόντο την Ακρόπολη, την ώρα της δύσης του ηλίου, η οποία μεταδόθηκε απευθείας από τηλεοπτικά δίκτυα των ΗΠΑ, ήταν μια μοναδική διαφήμιση για την χώρα μας.

Αξίζει της προσοχής, ότι οι πτήσεις προς την Αθήνα από διάφορες πόλεις των ΗΠΑ, και όχι μόνο από τη ΝΥ, που υπήρχαν πριν από λίγα χρόνια, έχουν δεκαπλασιαστεί, σημαίνει ότι η Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερο βάρος σε μια πολυπληθή αγορά, που θα εξαργυρωθεί με πολλαπλασιασμό επισκέψεων, τα επόμενα χρόνια.

Συνολικά η επίσκεψη παρείχε πολλαπλά οφέλη για την Ελλάδα και είναι άξιο απορίας πως η πολυκερματισμένη αντιπολίτευση στάθηκε για μια ακόμη φορά κατώτερη των περιστάσεων, επιβεβαιώνοντας, ότι δεν είναι ικανή, να δει πέρα από την μύτη της.

Με δεδομένο ότι ο Μ. Ρούμπιο έχει και την ιδιότητα του συμβούλου ασφαλείας στις ΗΠΑ και με δεδομένη την κατάσταση πολεμικής επαγρύπνησης, που υπάρχει στην Ουάσιγκτον, η επίσκεψη του ΥΠΕΞ στην Αθήνα, αποκτά ιδιαίτερη αξία.

Με αυτή την έννοια η Αθήνα απόκτησε στην φαρέτρα της ένα ακόμη όπλο, εκτός φυσικά των εξοπλισμών που έχουν πρωταρχική αξία, αυτό της στήριξης από το ΥΠΕΞ των ΗΠΑ και της λεγόμενης γραφειοκρατίας, που το ακολουθεί.

Δυστυχώς στην ελληνική πολιτική σκηνή ακούμε και βλέπουμε σκυλοκαβγάδες και ασήμαντα θέματα, που αναδεικνύονται από τα ΜΜΕ ως σημαντικά, για να ροκανίσουν τηλεοπτικό χρόνο, ενώ απουσιάζουν σοβαρές και εμπεριστατωμένες αναλύσεις, που θα μπορούσαν να φωτίσουν άγνωστες πτυχές θεμάτων της εξωτερικής πολιτικής, που είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ασφάλεια της χώρας.

Με αυτή την έννοια, όσοι βλέπουν μόνο τον μικρόκοσμό τους χάνουν, την θέα του ευρύτερου περιβάλλοντος κι έτσι δεν μπορούν να διευρύνουν τους ορίζοντές τους…

Το άρθρο Μια ψύχραιμη αποτίμηση… Του ΤΑΣΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Τάσου Αβραντίνη*

Ας υποθέσουμε ότι εξαιτίας μιας κακής σοδειάς τα πορτοκάλια λιγοστεύουν και η τιμή τους διπλασιάζεται. Οι καταναλωτές αντιδρούν με τον συνηθισμένο τρόπο: αγοράζουν λιγότερα πορτοκάλια, περισσότερα μήλα και περιμένουν καλύτερες ημέρες. Κανείς δεν χαίρεται ιδιαιτέρως, αλλά η ζωή συνεχίζεται.

Ας υποθέσουμε τώρα ότι η κυβέρνηση αποφασίζει να προστατεύσει τους πολίτες από την «ακρίβεια των πορτοκαλιών» επιδοτώντας την αγορά τους ώστε να συνεχίσουν να κοστίζουν όσο πριν. Οι καταναλωτές δεν έχουν πλέον λόγο να αγοράζουν λιγότερα. Η ζήτηση παραμένει υψηλή, μολονότι τα πορτοκάλια είναι λιγότερα. Ύστερα από λίγο η κυβέρνηση θα αναρωτιέται, πιθανότατα με ειλικρινή απορία, γιατί η τιμή τους εξακολουθεί να ανεβαίνει.

Αυτό περίπου κάνουμε με τα καύσιμα. Οι πόλεμοι, η γεωπολιτική αβεβαιότητα και οι διαταραχές στην προσφορά αυξάνουν το κόστος του πετρελαίου. Αυτό είναι ένα πραγματικό κόστος για όλους μας. Η οικονομία μας χρειάζεται ένα αγαθό που έγινε ακριβότερο. Καμία κυβέρνηση δεν διαθέτει κάποια μυστική αποθήκη φθηνού πετρελαίου στο υπόγειο του υπουργείου Οικονομικών.

Όταν λοιπόν το κράτος επιδοτεί την τιμή στην αντλία, δεν κάνει το πετρέλαιο φθηνότερο. Απλώς αποκρύπτει από τον καταναλωτή ένα μέρος του κόστους του και το στέλνει στον φορολογούμενο. Συγχρόνως του αφαιρεί το ισχυρότερο κίνητρο να καταναλώσει λιγότερο. Η τιμή όμως δεν είναι εχθρός. Είναι πληροφορία. Όταν ανεβαίνει, μας πληροφορεί ότι ένα αγαθό έγινε σπανιότερο. Μας παρακινεί να περιορίσουμε την κατανάλωσή του, να συνδυάσουμε δύο διαδρομές σε μία» να χρησιμοποιήσουμε περισσότερο τα μέσα μεταφοράς, να αγοράσουμε οικονομικότερο αυτοκίνητο, να αναζητήσουμε άλλες μορφές ενέργειας. Συγχρόνως παρακινεί χιλιάδες επιχειρήσεις να αναζητήσουν νέες πηγές προσφοράς και υποκατάστατα.

Εάν αποκρύψουμε αυτή την πληροφορία, δεν εξαφανίζουμε τη σπανιότητα. Απλώς καθυστερούμε την προσαρμογή σε αυτήν. Ακόμη χειρότερα, όταν πολλές χώρες επιδοτούν ταυτοχρόνως τα καύσιμα, διατηρούν τεχνητά υψηλότερη την παγκόσμια ζήτηση ακριβώς τη στιγμή που η προσφορά πιέζεται. Προσπαθούμε δηλαδή να θεραπεύσουμε την αύξηση της τιμής, επιδοτώντας έναν από τους λόγους για τους οποίους δεν υποχωρεί.

Υπάρχει και μια ωραία γεωπολιτική ειρωνεία. Οι δυτικές δημοκρατίες προσπαθούν με κυρώσεις και άλλες πολιτικές να περιορίσουν τα έσοδα αυταρχικών πετρελαιοπαραγωγών καθεστώτων. Ταυτοχρόνως επιδοτούν στο εσωτερικό τους την κατανάλωση καυσίμων, περιορίζοντας την πτώση της ζήτησης, που θα πίεζε τις διεθνείς τιμές προς τα κάτω. Με το ένα χέρι επιχειρούν να περιορίσουν τα έσοδα των καθεστώτων αυτών και με το άλλο επιδοτούν τη ζήτηση για το προϊόν που τα χρηματοδοτεί. Η εξωτερική πολιτική συναντά την οικονομική πολιτική στην αντλία – και δεν φαίνεται να έχουν συστηθεί.

Βεβαίως, μια απότομη ενεργειακή κρίση πλήττει περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα. Εκεί υπάρχει χώρος για προσωρινή και στοχευμένη εισοδηματική ενίσχυση.

Είναι όμως διαφορετικό να βοηθάς έναν άνθρωπο να αντιμετωπίσει μια έκτακτη ανάγκη και διαφορετικό να του λες ότι η βενζίνη εξακολουθεί να κοστίζει όσο χθες.

Η οικονομία έχει έναν ενοχλητικό τρόπο να επιμένει στην πραγματικότητα. Όταν κάτι σπανίζει, γίνεται ακριβότερο. Και όταν γίνεται ακριβότερο, πρέπει να κάνουμε οικονομία. Μπορούμε ασφαλώς να επιδοτήσουμε τη βενζίνη ώστε να μη βλέπουμε την πραγματική τιμή της. Μπορούμε επίσης, όταν ανάψει το λαμπάκι της βενζίνης, να το σκεπάσουμε με μονωτική ταινία. Στη δεύτερη περίπτωση, τουλάχιστον, δεν επιβαρύνεται ο κρατικός προϋπολογισμός.

*κ. Τάσος I. Αβραντίνης είναι νομικός και Πρόεδρος του Ινστιτούτου Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών (ΙΔΟΜ).

Το άρθρο ΜΟΝΩΤΙΚΗ ΤΑΙΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΛΙΑ… Του Τάσου Αβραντίνη εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Οταν παλαιότερα ο πρ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε μιλήσει για τον “Μινώταυρο του Νεοφιλελευθερισμού”, είχα γράψει ολόκληρο βιβλίο για το τι ακριβώς είναι αυτός (“Νεοφιλελευθερισμός για Αρχάριους”, Επίκεντρο, 2017). Αλλα όπως φαίνεται εις μάτην. Προ ημερών, ο κ. Π. Παυλόπουλος επανήλθε και σε ομιλία του για την μνήμη του Κ. Τσουκαλά (η οποία ήταν γενικά εξαιρετική) επιτέθηκε και πάλι στον ατυχή νεοφιλελευθερισμό.

Να ξεκαθαρίσουμε κατ’ αρχήν πως “Το Τέλος της Ιστορίας” του Francis Fukuyama δεν προκάλεσε τον «αχαλίνωτο νεοφιλελευθερισμό». Περισσότερο τον εξέφρασε, τον νομιμοποίησε συμβολικά και, σε ορισμένες αναγνώσεις, συνέβαλε στην ιδεολογική του αυτοπεποίθηση. Ο Φουκουγιάμα δεν είπε «τέλος της πολιτικής». Ο Fukuyama υποστήριξε, μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού, ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία και η οικονομία της αγοράς είχαν κερδίσει τον μεγάλο ιδεολογικό ανταγωνισμό. Δεν εννοούσε ότι σταματούν οι πόλεμοι, οι κρίσεις ή οι πολιτικές συγκρούσεις. Η περίφημη θέση του ήταν πολύ πιο φιλοσοφική, ότι δηλ. δεν φαίνεται πλέον να υπάρχει ανταγωνιστικό καθολικό πολιτικο-ιδεολογικό σύστημα ικανό να αντικαταστήσει τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Αδικο είχε; Που βρίσκεται η Αριστερά σήμερα;

Όμως η δεκαετία του 1990 διάβασε τον Fukuyama πολύ πιο απλοϊκά. Εδώ βρίσκεται το πρόβλημα. Η πολιτική και οικονομική ατμόσφαιρα της εποχής —ΗΠΑ, Βρετανία, παγκοσμιοποίηση, Washington Consensus, ιδιωτικοποιήσεις, deregulation, ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων— δημιούργησε μια σχεδόν τελεολογική πεποίθηση. Η αγορά κέρδισε. Άρα όσο περισσότερη αγορά, τόσο καλύτερα. Η ελεύθερη αγορά δεν χρειάζεται πλέον σοβαρούς πολιτικούς περιορισμούς.
Και εκεί αρχίζει αυτό που σήμερα πολλοί περιγράφουν ως hyper-globalization / market fundamentalism / υπερβολικό νεοφιλελευθερισμό. Ο νφ δεν ήταν ποτέ απλώς λιγότερο κράτος και περισσότερη αγορά. Ήταν ένα σύστημα που απαιτούσε:
κράτος δικαίου, ιδιοκτησία, ανταγωνισμό, θεσμούς, πολιτική ελευθερία, κοινωνική κινητικότητα, περιορισμό της κρατικής αυθαιρεσίας αλλά και κανόνες που εμποδίζουν την οικονομική ισχύ να μετατραπεί σε πολιτική κυριαρχία.
Ο Hayek, ο Friedman ή ο ίδιος ο Adam Smith δεν υποστήριζαν μια κοινωνία χωρίς κανόνες.

Και εδώ βρίσκεται η ειρωνεία του Fukuyama. Η αρχική θέση ήταν περίπου:
«Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν έχει πλέον σοβαρό ιδεολογικό αντίπαλο.»
Η πολιτική ερμηνεία που κυριάρχησε έγινε «Άρα το μοντέλο μας είναι οριστικά σωστό και δεν χρειάζεται ουσιαστική διόρθωση.» Και αυτή η δεύτερη θέση ήταν πολύ πιο επικίνδυνη. Διότι όταν ένα πολιτικό σύστημα πιστεύει ότι δεν έχει πλέον αντίπαλο, υπάρχει ο κίνδυνος να σταματήσει να αυτοδιορθώνεται.

Η υπερβολή της δεκαετίας του 1990 και των αρχών του 2000 συνέβαλε σε:
παγκοσμιοποίηση, αποβιομηχάνιση ορισμένων περιοχών, διεύρυνση ανισοτήτων, αίσθηση απώλειας ελέγχου, πολιτισμική ανασφάλεια, λαικισμό, Trump, Brexit, ευρωπαϊκές λαϊκιστικές δυνάμεις. Παράλληλα βέβαια με ενα έρποντα κρατισμό που μεγάλωσε, παράδοξα, τις ανεξέλεγκτες κρατικές παρεμβάσεις (νέοι φορείς, ανεξάρτητες αρχές, κα). Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι τόσο ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία απέτυχε. Είναι ότι ένα μέρος του φιλελευθερισμού έχασε την κοινωνική του βάση. Υπάρχει ανάγκη ανασύνδεσης του κεντρώου/φιλελεύθερου χώρου με τις λαϊκές και μεσαίες τάξεις, αντί να αντιμετωπίζονται οι ανησυχίες τους ως οπισθοδρομικές ή λαϊκιστικές. Το «Τέλος της Ιστορίας» ίσως συνέβαλε περισσότερο στην κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας όχι επειδή προέβλεψε σωστά το μέλλον, αλλά επειδή πολλοί πίστεψαν ότι δεν χρειαζόταν πλέον να αγωνίζονται για να διατηρήσουν και να ανανεώσουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία.

Το άρθρο ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΙΣΜΟΣ… Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Σχολιασμός της επικαιρότητας από τον δημοσιογράφο, Τάσο Παπαδόπουλο, στο ραδιοφώνο του Αθηναϊκου και Μακεδονικού Πρακτορείο Ειδήσεων, “ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ 104,9 FM” και την εκπομπή “ΕΠΙ ΤΗΣ ΟΥΣΙΑΣ”, με τον Νίκο Γιώτη

Το άρθρο Σχόλιο του Τάσου Παπαδόπουλου 08/10/2026 εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η ταυτόχρονη πολιτική επικράτηση του εθνικιστικού και λαϊκιστικού ρεύματος στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Γαλλία, στη Γερμανία και στη Βρετανία αποτελεί κάτι περισσότερο από μια μετατόπιση προς τα δεξιά. Το πιθανότερο είναι ότι σηματοδοτεί το τέλος της μεταπολεμικής Δύσης όπως τη γνωρίσαμε. Δηλαδή μιας συμμαχίας κρατών που, παρά τις διαφορές τους, στηριζόταν στην οικονομική συνεργασία, στους πολυμερείς θεσμούς, στο ΝΑΤΟ και στην ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Η επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη μεταφέρει το κέντρο βάρους της αμερικανικής πολιτικής προς τον προστατευτισμό και τη συναλλακτική αντίληψη των συμμαχιών.

Η άνοδος του Εθνικού Συναγερμού στη Γαλλία, η ενίσχυση του AfD στη Γερμανία και η επιρροή του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ στη Βρετανία συμπληρώνουν μια ευρύτερη πολιτική μεταβολή. Ακόμη και χωρίς αυτοδύναμη κυβερνητική εξουσία, οι δυνάμεις αυτές επηρεάζουν ήδη την ατζέντα για τη μετανάστευση, την ασφάλεια, τη Ρωσία, την πράσινη μετάβαση και την εθνική κυριαρχία.

Η σημαντικότερη συνέπεια δεν θα ήταν αναγκαστικά η διάλυση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά η μετατροπή της σε μια Ευρώπη των «εθνικών βέτο». Οι κυβερνήσεις θα παρέμεναν στην Ενωση, αλλά θα επιχειρούσαν να ανακτήσουν αρμοδιότητες και να χρησιμοποιούν συστηματικότερα το δικαίωμα αρνησικυρίας. Οι αποφάσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας, η πολιτική άμυνας, η διεύρυνση της ΕΕ και η μετανάστευση θα γίνονταν δυσκολότερες. Χωρίς τη γαλλογερμανική συνεννόηση, θα περιορίζονταν επίσης οι δυνατότητες για κοινό δανεισμό, τραπεζική ένωση και ενίσχυση του κοινοτικού προϋπολογισμού.

Θα ήταν, όμως, σοβαρό λάθος να αποδοθεί η άνοδος αυτών των κομμάτων αποκλειστικά στον εθνικισμό, στη μετανάστευση ή στον λαϊκισμό. Στη Γερμανία και στη Γαλλία σημαντικό μέρος των πολιτών θεωρεί ότι τα συστημικά κόμματα φέρουν ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση. Εργαζόμενοι, μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, αγρότες και στελέχη της παραγωγής βλέπουν το κόστος της ενέργειας και της ζωής να αυξάνεται, τη βιομηχανία να χάνει ανταγωνιστικότητα και τις κυβερνήσεις να αδυνατούν να προστατεύσουν την παραγωγική βάση της Ευρώπης. Τα συστημικά κόμματα έχουν ευθύνη για την υποβάθμιση του διεθνούς και ιδιαίτερα του γεωοικονομικού ρόλου της Ευρώπης.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία υπήρξε ο καταλύτης της ενεργειακής ανατροπής και η Ρωσία δεν μπορεί να απαλλαγεί από τη δική της ευθύνη. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, όμως, δεν είναι αθώες για όσα ακολούθησαν. Επί πολλά χρόνια δεν διαμόρφωσαν σοβαρή ενεργειακή και βιομηχανική στρατηγική. Ιδιαίτερα η Γερμανία στήριξε σημαντικό μέρος του παραγωγικού της υποδείγματος στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ ταυτόχρονα περιόριζε άλλες σταθερές πηγές ενέργειας. Η Ευρώπη θεώρησε ότι η παγκοσμιοποίηση θα εξασφάλιζε διαρκώς φθηνή ενέργεια, ανοικτές αγορές και γεωπολιτική σταθερότητα.

Πολύ πριν από τη ρήξη με τη Μόσχα, η Ευρωπαϊκή Ενωση όφειλε να έχει διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού, να έχει επενδύσει στα δίκτυα, στις διασυνδέσεις και στην αποθήκευση και να έχει οργανώσει την πράσινη μετάβαση με αξιόπιστη ενεργειακή εφεδρεία. Επρεπε επίσης να έχει δημιουργήσει μηχανισμούς προστασίας των ενεργοβόρων βιομηχανιών. Οταν επήλθε η κρίση, αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό το σχετικά φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο με ακριβότερες λύσεις, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα στήριζαν συστηματικότερα τη δική τους βιομηχανία. Το αποτέλεσμα ήταν η αύξηση του κόστους παραγωγής, η αναστολή επενδύσεων και η μεταφορά δραστηριοτήτων εκτός Ευρώπης. Ιδιαίτερα στη Γερμανία επηρεάστηκαν η χημική βιομηχανία, η μεταλλουργία, τα λιπάσματα, το γυαλί και τμήματα της αυτοκινητοβιομηχανίας. Για αρκετούς πολίτες, επομένως, η αποκατάσταση ενός λειτουργικού διαλόγου με τη Ρωσία δεν αποτελεί ιδεολογική ταύτιση με το Κρεμλίνο, αλλά οικονομική αναγκαιότητα.

Η ψήφος προς το AfD ή τον Εθνικό Συναγερμό λειτουργεί συχνά ως πίεση για αλλαγή της ενεργειακής πολιτικής και προστασία της εγχώριας παραγωγής. Τα παραδοσιακά κόμματα κάνουν λάθος όταν χαρακτηρίζουν συλλήβδην αυτούς τους ψηφοφόρους ακραίους ή αντιευρωπαϊστές. Αν δεν αναγνωρίσουν τις πραγματικές οικονομικές απώλειες και την κοινωνική ανασφάλεια, θα συνεχίσουν να ενισχύουν τις δυνάμεις που επιχειρούν να περιορίσουν. Αυτό δεν σημαίνει επιστροφή στις παλαιές σχέσεις με τη Ρωσία σαν να μην μεσολάβησε ο πόλεμος. Σημαίνει ότι η Ευρώπη χρειάζεται δική της στρατηγική: ασφάλεια και αποτροπή, αλλά συγχρόνως διπλωματική προοπτική, έλεγχο του κόστους των επιλογών της και προστασία της παραγωγικής της αυτονομίας.

Η απώλεια της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας δεν είναι ένα ακόμη κλαδικό πρόβλημα. Απειλεί την ίδια την υπόσταση της Ευρώπης ως αυτόνομου πολιτικού και οικονομικού πόλου. Χωρίς ισχυρή βιομηχανία δεν μπορεί να υπάρξει τεχνολογική εξέλιξη, επαρκής άμυνα, ποιοτική απασχόληση ούτε βιώσιμο κοινωνικό κράτος. Παράλληλα, ο αμερικανικός προστατευτισμός και τα ενδεχόμενα ευρωπαϊκά αντίμετρα μπορούν να προκαλέσουν νέες εμπορικές συγκρούσεις. Οι αγορές θα αντιδρούσαν στην πολιτική αβεβαιότητα αυξάνοντας το κόστος δανεισμού, ιδιαίτερα για τις χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος.

Για την Ελλάδα, μια τέτοια μεταβολή θα ήταν περισσότερο επικίνδυνη απ’ όσο φαίνεται. Είναι ανοικτή οικονομία, διαθέτει υψηλό δημόσιο χρέος και εξαρτάται σημαντικά από την ευρωπαϊκή σταθερότητα. Η αποδυνάμωση των κοινών πολιτικών θα μπορούσε να αυξήσει τις αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων, να περιορίσει τις επενδύσεις και να επηρεάσει τις εξαγωγές, τη ναυτιλία και τον τουρισμό. Σε μια Ευρώπη εθνικών προτεραιοτήτων, οι πλουσιότερες χώρες θα μπορούσαν επίσης να επιδιώξουν μικρότερο κοινοτικό προϋπολογισμό, περιορίζοντας τους πόρους της συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.

Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα της ασφάλειας. Σε μια συναλλακτική διεθνή τάξη, η Ελλάδα δεν θα μπορεί να θεωρεί δεδομένη ούτε την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ούτε την αυτόματη αμερικανική υποστήριξη απέναντι στην Τουρκία. Θα χρειαστεί να διαθέτει περισσότερους εθνικούς πόρους για την άμυνα, ενώ στο Μεταναστευτικό οι αυστηρότεροι έλεγχοι των βόρειων χωρών μπορεί να εγκλωβίσουν περισσότερους ανθρώπους στα κράτη πρώτης εισόδου.

Η Αθήνα χρειάζεται, επομένως, ισχυρές ευρωπαϊκές συμμαχίες, αλλά όχι μόνο, διαφοροποίηση των ενεργειακών σχέσεων, ενίσχυση της άμυνας, μείωση του χρέους και ξεκάθαρη πολιτική για την εγχώρια παραγωγή.

Η μεγάλη πρόκληση δεν είναι απλώς η άνοδος τεσσάρων αντισυστημικών πολιτικών προσώπων ή κομμάτων. Είναι η κρίση ενός ευρωπαϊκού συστήματος το οποίο, ενώ υπερασπίζεται ορθά τις δημοκρατικές αξίες και τη διεθνή νομιμότητα, δεν κατόρθωσε να προστατεύσει την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή ασφάλεια και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών του. Δεν κατάφερε δηλαδή να προστατεύσει την Ευρώπη.

Οι συστημικές στρατηγικές κατέληξαν δυστυχώς να οδηγούν τις ψήφους των πολιτών στα αντισυστημικά κόμματα για την επιβίωση του Ευρωπαϊκού Συστήματος! Δύσκολοι και επικίνδυνοι δρόμοι.

*Ο κ. Μιχάλης Σάλλας είναι πρόεδρος του Lyktos Group, επίτιμος πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς, πρώην καθηγητής Πανεπιστημίου.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

Πηγή: ot.gr

Το άρθρο Η Ευρώπη πληρώνει τα λάθη της… Του Μιχάλη Σάλλα εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Αρκετοί πλέον το ψιθυρίζουμε μεταξύ μας : η ζωή εν μέρει εξαρτάται όχι μόνο από τους πολιτικούς, αλλά και από τις περίφημες αγορές, δηλαδή από τις διαθέσεις και τις ορέξεις μεγαλοτραπεζιτών και μεγαλοχρηματιστών, κυρίως στο Μanhattan της Ν. Υόρκης και το City του Λονδίνου.

Το χρηματιστηριακό κεφάλαιο έχει κατοχυρώσει ιστορικά μια μοναδική ιδιότητα: να κυκλώνει τις κοινωνίες στα δίχτυα του φόβου και της ανασφάλειας.

Κατάρρευση χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, πτώση δεικτών και όλα τα συνεπακόλουθα.

Στη δίνη των κερδοσκοπικών κεφαλαίων μπλέκονται οι τιμές μετοχών, ομολόγων, εμπορευμάτων, και τελικά επηρεάζουν τα εισοδήματα και την καθημερινότητα δισεκατομμυρίων ατόμων.

Η ζωή μας συνδέεται ξεκάθαρα και πίσω από γεωπολιτικά παίγνια, με τα στοιχήματα και τα πονταρίσματα σε πλατφόρμες υψηλής συχνότητας συναλλαγών στα χρηματιστήρια.

Το μοχλευμένο χρήμα (αέρας) δείχνει τον δρόμο : ποντάρετε στη μετοχή της ανασφάλειας, στο ομόλογο της αβεβαιότητας, στο προθεσμιακό συμβόλαιο της κρίσης.

Και σε αυτή την προθεσμιακή αγορά του φόβου κερδίζει όποιος ανοίξει θέσεις υπέρ του αστάθμητου παράγοντα, του απρόβλεπτου.

Σήμερα η παγκόσμια αστάθεια των πολέμων και η ακρίβεια συνυπάρχει με τέλεια υπερκινητικότητα κεφαλαίων, γρήγορα αντανακλαστικά παρεμβατικών αρχών (κεντρικές τράπεζες) και κρατική πυρόσβεση με νεοκεϋνσιανές συνταγές τόνωσης της ζήτησης και διατήρησης ομαλής κυκλοφορίας του χρήματος.

Τι δεν βλέπουν οι κοινωνίες πίσω από την χρηματιστηριακή αυτή κορύφωση ;

Ότι αυτή η διαστροφική εμμονή της επιθυμίας για ξέφρενο και γρήγορο κέρδος, κατέστρεψε την «θεωρητική σταθερότητα» των κεφαλαιαγορών, αποσύνδεσε την παραγωγή από τις πωλήσεις και τα πλασματικές κεφαλαιοποιήσεις, και τώρα απειλεί πλέον και τις πραγματικές οικονομίες.

Η χρηματοοικονομική επιστήμη, εργαλείο στα χέρια των δυνατών του χρήματος, ορίζει τη διακύμανση ως βασική παράμετρο αστάθειας των αγορών.

Αυτή η παράμετρος είναι ουσιαστικά που ποσοτικοποιεί την επιθυμία και οδηγεί στην ανασφάλεια.

Άλλωστε ζούμε στη σκιά συσχετίσεων και συνδιακυμάνσεων μεταξύ τιμών που ποτέ δεν μετράμε στην καθημερινότητά μας, αλλά κάποιοι άλλοι, κάπου αλλού, ρυθμίζουν ερήμην μας (100 $ το βαρέλι πετρελαίου, 4,200 η ουγκιά χρυσού, 5,20% το 30ετές ομόλογο ΗΠΑ)

Δουλειά των χειριστών του παγκόσμιου χρήματος είναι να γεννούν και να διαχειρίζονται τον κίνδυνο.

Δημιουργείται – για την ακρίβεια- μια ολόκληρη γραμμή συναρμολόγησης του κινδύνου, που στηρίζεται στον πυρήνα της ανθρώπινης επιθυμίας για κέρδος και απόδοση.

Στα πανεπιστήμια διδαχθήκαμε δήθεν χρήσιμα εργαλεία αναχαίτισης αυτού του ρίσκου.

Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για εργαλεία ώστε η κοινωνική επιθυμία για εύκολο χρήμα, να επενδύεται σε έναν ατέρμονης διαδικασίας κύκλο διαχείρισης, όπου το διαμεσολαβητικό έσοδο των μεσαζόντων είναι το μόνο σίγουρο αποτέλεσμα.

Οι αγορές αναλαμβάνουν να τις ομογενοποιήσουν τις φοβίες των πολλών και να τις πετάξουν στη χοάνη των χρηματιστηρίων.

Στα παίγνια δηλαδή μηδενικού αθροίσματος, όπου όλα τα μαζεύουν οι πιο γρήγοροι παίχτες, με τη μεγαλύτερη ρευστότητα.

Η υπερταχεία κυκλοφορία της πληροφορίας στα χρηματιστήρια στηρίζεται στα υψηλής συχνότητας ρομποτάκια συναλλαγών (high frequency trading) δηλαδή αλγοριθμικούς υπολογιστές γύρω από τη Wall Street, με καλωδίωση και servers που δημιουργούν βάσεις δεδομένων για να «παίζουν» με τα νανοδευτερόλεπτα εκτέλεσης των εντολών αγοράς και πώλησης αξιογράφων (μετοχές, ομόλογα, εμπορεύματα, νομίσματα κ.α)

Το φαινόμενο καλείται front running και φυσικά συνεπάγεται τεράστια κέρδη για τους έχοντες τέτοια λογισμικά συναλλαγών.

Αυτή η «σκοτεινιά» περιγράφεται με γλαφυρό τρόπο στο συγκεκριμένο βιβλίο. Εκεί που τα μαύρα κουτιά της παγκόσμιας οικονομίας γεννούν χρήμα από το χρήμα και από τον αέρα- όχι από την παραγωγή.

Η αθέατη αυτή υπερταχύτητα (κλάσματα δευτερολέπτων) συν την ανωνυμία των συναλλαγών μέσα σε ιδιωτικές πλατφόρμες, είναι ο ισχυρός συνδυασμός που καθιστά το χρηματιστικό κεφάλαιο και τα παράγωγα εργαλεία του, ακόμη πιο ισχυρά όπλα μαζικής καταστροφής για τις οικονομίες και τις κοινωνίες …

Το άρθρο Η σχεδιασμένη σκοτεινιά των αγορών… Του Ηλία Καραβόλια εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει δικαιολογημένα αναδειχθεί σε μία από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εξελίξεις του 20ού και 21ου αιώνα. Προσδοκούμε ότι μπορεί να καταστήσει την εργασία αποτελεσματικότερη, να συμβάλει στην ιατρική, να επιταχύνει την επιστημονική έρευνα, να ενισχύσει την εκπαίδευση και την παραγωγικότητα και να προσφέρει ψηφιακά εργαλεία που γράφουν, αναλύουν, προγραμματίζουν, σχεδιάζουν και εκτελούν σύνθετες εργασίες με περιορισμένη ανθρώπινη παρέμβαση.

Ωστόσο, η ιστορία της ΤΝ χαρακτηρίζεται και από έναν κύκλο υπερβολικών προσδοκιών και απογοητεύσεων, τους λεγόμενους «Χειμώνες της ΤΝ» (AI Winters). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόβλεψη του Herbert Simon το 1965 ότι μέσα σε είκοσι χρόνια οι μηχανές θα μπορούσαν να εκτελούν οποιαδήποτε εργασία ενός ανθρώπου. Η πλήρης Γενική Τεχνητή Νοημοσύνη (AGI), όμως, δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Τα σημερινά συστήματα, όπως το ChatGPT, το Claude και το Gemini, παραμένουν κυρίως μορφές «Στενής Τεχνητής Νοημοσύνης» (Narrow AI), σχεδιασμένες να εκτελούν συγκεκριμένες κατηγορίες εργασιών.

Υπάρχουν δε αρκετοί επιστήμονες ή και άλλα άτομα που έχουν την εκτίμηση ή την προσοχή της κοινωνίας, που έχουν από καιρό κρούση τον κώδωνα των κινδύνων της σημερινής ΤΝ. Νομίζω όλοι παρακολουθούν τις δηλώσεις των παραιτουμένων υψηλόβαθμων στελεχών μεγάλων εταιρειών της ΤΝ, καθώς και των: Bill Gates, Ellon Mask, Νόαμ Τσόμσκι κ.α., και δεν χρειάζεται να σταθώ σε αυτές ή/και άλλες δηλώσεις.
Το ερώτημα που αναδύεται πλέον είναι: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η Τεχνητή Νοημοσύνη και ποιες θα είναι οι συνέπειες εάν ξεπεράσει σημαντικά τις σημερινές ανθρώπινες δυνατότητες;

Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη μια σημαντική εξέλιξη στον χώρο της επιστήμης και της τεχνολογίας: η ταχύτατη ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence – AI) και η συζήτηση για το ενδεχόμενο μετάβασης σε συστήματα Υπερνοημοσύνης (Superintelligence – SI), ή «Υπερφυούς Νοημοσύνης».
Η συζήτηση αυτή έχει αποκτήσει και πολιτική και γεωπολιτική διάσταση. Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε προεδρικό διάταγμα με τίτλο “Inaugurating the Era of Super Intelligence”, σηματοδοτώντας, σύμφωνα με την αμερικανική διοίκηση, μια νέα φάση στην προσέγγιση των ΗΠΑ απέναντι στις τεχνολογίες προηγμένης νοημοσύνης.

Η Υπερνοημοσύνη, ωστόσο, δεν αποτελεί απλώς μια διαφορετική ονομασία της σημερινής ΤΝ. Αναφέρεται σε ένα υποθετικό επίπεδο τεχνητής νοημοσύνης στο οποίο ένα σύστημα θα μπορούσε να υπερβαίνει σημαντικά τις ανθρώπινες γνωστικές ικανότητες σε ένα πολύ ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, όπως η επιστημονική έρευνα, η τεχνολογική ανάπτυξη, η στρατηγική σκέψη και η επίλυση σύνθετων προβλημάτων.

Εάν, όμως, κάποτε καταστεί εφικτή μια πραγματική «Υπερνοημοσύνη», οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στην επιστήμη και την οικονομία. Θα μπορούσαν να επηρεάσουν την άμυνα, την ασφάλεια, τη διεθνή πολιτική, την οικονομική ισχύ και την παγκόσμια ισορροπία μεταξύ κρατών. Ένα κράτος ή ένας οργανισμός που θα την είχε, θα αποκτούσε συγχρόνως σημαντικό προβάδισμα και θα μπορούσε να αποκτήσει πρωτοφανή τεχνολογική, οικονομική και στρατηγική ισχύ.

Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι να σταματήσει η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος. Είναι να διασφαλιστεί ότι η πρόοδος θα παραμείνει προς όφελος του ανθρώπου και ότι η ανάπτυξη εξαιρετικά ισχυρών συστημάτων θα πραγματοποιείται με επαρκή επιστημονική γνώση, κοινωνικό διάλογο και διεθνείς δικλίδες ασφαλείας.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό και ίσως αποτελεί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες εξελίξεις της εποχής μας ότι όλο και περισσότεροι ερευνητές, επιστήμονες και επαγγελματίες που ασχολούνται με την Τεχνητή Νοημοσύνη, και μάλιστα για όλο και μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αναγνωρίζουν ότι η τεχνολογική πρόοδος από μόνη της δεν αρκεί. Θεωρούν ότι η ανάπτυξη μιας βιώσιμης, ανθρώπινης, χρήσιμης και δημιουργικής ΤΝ προϋποθέτει καλύτερη παιδεία, βαθύτερη κατανόηση των δυνατοτήτων και των κινδύνων της, αλλά και αυστηρούς και αποτελεσματικούς ελέγχους σε όλα τα επίπεδα ανάπτυξης και χρήσης της.

Ίσως, επομένως, η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο να δημιουργήσουμε ολοένα πιο έξυπνες μηχανές, αλλά να διαμορφώσουμε τις προϋποθέσεις ώστε η νοημοσύνη αυτή να υπηρετεί τον άνθρωπο και την κοινωνία. Και, γιατί όχι, εφόσον κάποτε καταστεί τεχνολογικά εφικτό, να οδηγηθούμε ακόμη και σε μια ελεγχόμενη Υπερνοημοσύνη, η οποία θα λειτουργεί με ασφάλεια, υπευθυνότητα και σε αρμονία με τις ανθρώπινες αξίες, τους δημοκρατικούς θεσμούς και το συλλογικό συμφέρον.

Αν η «Υπερνοημοσύνη» τελικά αναπτυχθεί κατά τα ίδια πρότυπα που η ΤΝ αναπτύσσετε τα 71 χρόνια ζωή της, να είμαστε σίγουροι ότι θα αποτύχει να πιάσει τους στόχους της. Αν δε, την κατέχει μία και μόνο μεγάλη δύναμη, ο κόσμος θα ζήσει «σε ένα κόσμο» που δεν θα ήθελε κανείς να φαντασθεί ούτε κατά διάνοια.

Πιστεύω, λοιπόν, ότι τα «προβλήματα» που θα προκύψουν τόσο από την Τεχνητή Νοημοσύνη όσο και από την «Υπερνοημοσύνη» μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσα από τη θέσπιση των κατάλληλων ελέγχων. Και οι έλεγχοι αυτοί μπορούν, κατά κύριο λόγο, να σχεδιαστούν και να αναπτυχθούν με βάση τις αρχές και τις θεωρίες της «Κυβερνητικής».

Πρόκειται, ωστόσο, για ένα ιδιαίτερα σημαντικό και σύνθετο θέμα, το οποίο θα αναπτύξω σε επόμενο άρθρο μου. Έτσι, τα άλματά μας δεν θα είναι άλματα προς το άγνωστο, αλλά βήματα προς έναν καλύτερο κόσμο — έναν κόσμο που θα έχουμε τη δυνατότητα να διαμορφώσουμε με δικαιοσύνη, γνώση, σύνεση, ειρήνη και υπευθυνότητα

*Καθ. Πέτρος Π. Γρουμπός, Ομότιμος Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Πατρών

Πηγή: tempo24.news

Το άρθρο Από την ΤΝ στην Υπερνοημοσύνη: Το Μεγάλο Άλμα προς το Άγνωστο;… Του Πέτρου Π. Γρουμπού εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Αν και η ευρωπαϊκή συμμετοχή στο παγκόσμιο εμπόριο από 26% που ήταν πριν 35 χρόνια έχει υποχωρήσει στο 18%, η εξέλιξη αυτή δεν έχει αφαιρέσει την πρώτη θέση της γηραιάς ηπείρου στην παγκόσμια αγορά. Σήμερα όμως, αυτή η πρώτη θέση που διεκδικείται και από άλλους διεθνείς πρωταγωνιστές, όπως η Κίνα για παράδειγμα, προσφέρει κάποια ισχυρά ατού στην Ευρώπη. 

Και από την άποψη αυτή, μπορούμε να πούμε ότι μια σημαντική διάσταση της ισχύος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) παραμένει άγνωστη για την ώρα, σε αντίθεση άλλες τάσεις παρακμής, όπως το Brexit, που εκδηλώθηκαν και αναφύονται στο εσωτερικό της Ένωσης.    

Όμως, στη σημερινή συγκυρία, για την Ε.Ε., αποτελεί σημαντική μορφή ισχύος η ικανότητα της να θέτει υψηλά εσωτερικά πρότυπα, αλλάζοντας τρίτη παγκόσμιους κανονισμούς στην πορεία του διεθνούς εμπορίου.

Οι κανονισμοί της E.E. επηρεάζουν το ποιά προϊόντα κατασκευάζονται  όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά παντού στον κόσμο. Επειδή διαδραματίζει αυτόν τον ρόλο η E.E. μπορεί να μεταμορφώσει τις παγκόσμιες αγορές σε πολλούς τομείς -κάτι που έχει κάνει με τον καθορισμό των προτύπων για την προστασία της ιδιωτικής ζωής, για παράδειγμα. Εφόσον η E.E. εξασφαλίζει αυτή την ουσιώδη ρυθμιστική εξουσία, παραμένει μια σημαντική δύναμη στην παγκόσμια οικονομία.

Είναι δε σαφές στις παρούσες συνθήκες, ότι αυτή η διάσταση της ευρωπαϊκής παρουσίας στο παγκόσμιο εμπορικό γίγνεσθαι ενοχλεί πολύ τον ανεκδιήγητο πρόεδρο των ΗΠΑ, ο οποίος επιδιώκει τη διάλυση της ΕΕ, για να μπορεί η Αμερική να συνάπτει διμερείς και τριμερείς διεθνείς εμπορικές συμφωνίες, μετά από μάλλον μυστικές ρυθμίσεις, με Κίνα, Ρωσία και πιθανότατα Βραζιλία.

Όπως είχε γράψει πριν κάποια χρόνια η καθηγήτρια Any Bradford στο βιβλίο της με τίτλο «The Brussels Effect: How the EU Rules the World» η ρυθμιστική ισχύς της Ευρώπης εκτείνεται μέσω χωρών και βιομηχανικών εταιρειών. Οι κανονισμοί της E.E. καθορίζουν τις προεπιλεγμένες ρυθμίσεις απορρήτου στο iPhone.,θέτουν τους όρους για το πώς υλοτομείται η ξυλεία στην Ινδονησία, πώς παράγεται το μέλι στην Βραζιλία και ποια ζιζανιοκτόνα χρησιμοποιούν οι καλλιεργητές κακάο στο Καμερούν. Αποφασίζουν ποιος εξοπλισμός εγκαθίσταται στα εργοστάσια γαλακτοκομικών προϊόντων στην Κίνα και πόση ιδιωτικότητα παρέχεται στους χρήστες του Διαδικτύου στην Λατινική Αμερική. Αυτά είναι μόνο μερικά παραδείγματα της ισχύος της E.E. να ρυθμίζει μονομερώς τις παγκόσμιες αγορές, κάτι που είναι γνωστό ως «η Επίδραση των Βρυξελλών» (the Brussek Effect). 

Η επίδραση των Βρυξελλών υποδηλώνει ότι όσο μεγαλύτερη και πλουσιότερη είναι μια καταναλωτική αγορά, τόσο πιο πιθανό είναι οι εξαγωγικές εταιρείες να συμμορφώνονται με τα πρότυπά της. Ο συνδυασμός μεγέθους και ευημερίας της Ευρώπης καθιστά την καταναλωτική αγορά της έναν χώρο από τον οποίον λίγες εταιρείες θα ήθελαν να απόσχουν. Με πληθυσμό 515 εκατομμυρίων κατοίκων και κατά κεφαλήν ΑΕΠ 50.000 δολάρια, η E.Ε. είναι μια αγορά μεγαλύτερη από αυτήν  των Ηνωμένων Πολιτειών και πλουσιότερη από την αντίστοιχη της Κίνας. Είναι επίσης ο δεύτερος μεγαλύτερος εισαγωγέας αγαθών στον κόσμο. Ως αποτέλεσμα, για πολλές επιχειρήσεις, τα οφέλη της πρόσβασης στην αγορά αυτή υπερτερούν του κόστους προσαρμογής στα αυστηρά πρότυπα της E.E.

Αλλά το μέγεθος της αγοράς από μόνο του δεν εξηγεί την ικανότητα της Ευρώπης να προβάλλει τις ρυθμιστικές προτιμήσεις της πέρα από τα σύνορά της. Η E.E. Εχει επίσης οικοδομήσει μια εκτεταμένη θεσμική αρχιτεκτονική και αξιοποίησε την πολιτική βούληση να επιβάλει τους κανονισμούς της. Οι Βρυξέλλες διαθέτουν μια εκτεταμένη ισχύ επιβολής κυρώσεων και την δυνατότητα απαγόρευσης προϊόντων ή υπηρεσιών από την αγορά της E.E. Η προοπτική αυτού του αποκλεισμού αποτρέπει αποτελεσματικά τις παραβιάσεις και προκαλεί συμμόρφωση με τους κανονισμούς της E.E.

Ως αποτέλεσμα του Brussels Effect, η E.E. δεν χρειάζεται να επιβάλλει τα πρότυπά της με καταναγκασμό σε οποιονδήποτε – οι δυνάμεις της αγοράς και μόνο επαρκούν συχνά για τη μετατροπή του ευρωπαϊκού προτύπου σε παγκόσμιο πρότυπο, καθώς οι επιχειρήσεις επεκτείνουν οικειοθελώς τους κανόνες της E.E. ώστε να διέπουν τις παγκόσμιες δραστηριότητές τους.

Ένα άλλο τεράστιο σήμερα θέμα στις σχέσεις της Ευρώπης με την Αμερική, αλλά και για την συμμετοχή της στην ψηφιακή οικονομία και την επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης, είναι η δράση που αφορά την ιδιωτικότητα δεδομένων (data).

Το 2016, η E.E. θέσπισε τον γενικό κανονισμό προστασίας δεδομένων (General Data Protection Regulation, GDPR), ο οποίος περιορίζει την ποσότητα των προσωπικών δεδομένων που μπορούν να συλλεχθούν και τους σκοπούς για τους οποίους μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα αυτά. Απαιτεί επίσης ότι κάθε οντότητα -ιδιωτική ή κυβερνητική – που συλλέγει και επεξεργάζεται τέτοια δεδομένα πρέπει να διασφαλίζει την ακεραιότητα, την ασφάλεια και την ακρίβειά της. Ο GDPR προβλέπει ένα «δικαίωμα στην λήθη», με το οποίο οι άνθρωποι διατηρούν το δικαίωμα να ζητήσουν την διαγραφή ορισμένων προσωπικών δεδομένων τους. Η διάταξη του νόμου περί «ιδιωτικότητας εκ του σχεδιασμού» (“privacy by design”) απαιτεί από τους κατασκευαστές να σχεδιάζουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους έχοντας κατά νου τις υποχρεώσεις τού GDPR. Οι εταιρείες που δεν συμμορφώνονται με τον GDPR αντιμετωπίζουν πρόστιμα ύψους έως 20 εκατομμυρίων ευρώ ή έως και 4% των συνολικών παγκόσμιων εσόδων της εταιρείας από το προηγούμενο οικονομικό έτος.

Η υιοθέτηση του GDPR ήταν μια αμφισβητούμενη διαδικασία. Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών και κορυφαίες εταιρείες των ΗΠΑ -συμπεριλαμβανομένων των Cisco, Intel, Microsoft και NBCUniversal – αντιτάχθηκα στον κανονισμό με το σκεπτικό ότι θα παρεμπόδιζε την συνεργασία για την εθνική ασφάλεια και θα σκότωνε την καινοτομία και την έρευνα. Η ένταση της κριτικής των ΗΠΑ ήταν συνεπής προς μια βαθιά απόκλιση απόψεων μεταξύ της E.E. και των Ηνωμένων Πολιτειών σχετικά με την ικανότητα των αγορών να αυτοδιοικούνται και την επιθυμία για κυβερνητικές παρεμβάσεις. Οι νόμοι περί προστασίας προσωπικών δεδομένων των ΗΠΑ είναι σημαντικά ασθενέστεροι από τους αντίστοιχους νόμους της E.E. και περιορίζονται κυρίως στον δημόσιο τομέα, στην υγειονομική περίθαλψη, και στον τραπεζικό κλάδο. Ο ιδιωτικός τομέας στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει σε μεγάλο βαθμό αφεθεί να επινοεί και να επιβάλει τους δικούς του περιορισμούς προστασίας της ιδιωτικότητας των data.

Αυτή η φιλοσοφική σε κάποιο βαθμό διαφορά μεταξύ Ευρώπη και ΗΠΑ, ναι μεν συμβάλλει στην προστασία της ιδιωτικότητας, εμποδίζει όμως και την ανάπτυξη της ΤΝ στη γηραιά ήπειρο τη στιγμή που αυτή η τελευταία υστερεί σημαντικά έναντι των ΗΠΑ στην ψηφιακή ανάπτυξη.

Σε κάθε περίπτωση όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια σημαντική αγορά για πολλές επιχειρήσεις που βασίζονται σε δεδομένα (data), συμπεριλαμβανομένων της Facebook και της Google. Η Facebook έχει περισσότερα από 300 εκατομμύρια χρήστες στην Ευρώπη και αυτοί παράγουν το 25% των παγκόσμιων των εσόδων της. Το μερίδιο της Google στην αγορά αναζήτησης είναι πάνω από 70% εξαρτώμενο από τις χώρες – μέλη της Ε.Ε., γεγονός που κάνει την ευρωπαϊκή αγορά πανίσχυρη στον αναδυόμενο ψηφιακό κόσμο.

Αντί να διχάσουν τις υπηρεσίες τους ή να αποποιηθούν πλήρως την αγορά της EE, πολλές εταιρείες των HΠΑ συμπεριλαμβανομένων των Google, Facebook, Microsoft, Netflix, Uber και Airbnb, έχουν τροποποιήσει τις παγκόσμιες πρακτικές τους περί προστασίας των προσωπικών δεδομένων, ώστε να ανταποκρίνονται στα πρότυπα της EE. Και καθώς οι εταιρείες έχουν υποκύψει στην Επίδραση των Βρυξελλών, οι κυβερνήσεις έχουν ακολουθήσει το παράδειγμά τους.

Σε έναν κόσμο αυξανόμενης απογοήτευσης σχετικά με την διεθνή συνεργασία, η Επίδραση των Βρυξελλών (Brussels Effect) έχει παραγάγει εντυπωσιακή συμμόρφωση, αν όχι συναίνεση, σε κρίσιμα διασυνοριακά ζητήματα, όπως το ιδιωτικό απόρρητο δεδομένων. Αλλά οι αντίθετοι άνεμοι είναι ισχυροί. Η άνοδος της Κίνας, η αντίδραση στην παγκοσμιοποίηση και η μείωση της διεθνούς συνεργασίας είναι μερικές μόνο από τις δυνάμεις που αντισταθμίζουν την θέση ρυθμιστικών προτύπων από την Ευρώπη.

Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι η Επίδραση των Βρυξελλών θα επικρατήσει. Αν και η Κίνα ενδέχεται σύντομα να διαθέτει τη μεγαλύτερη καταναλωτική αγορά, η προβολή για το κατά κεφαλήν εισόδημά της το 2050 είναι στα 18.000 δολάρια, δηλαδή πολύ χαμηλότερο από εκείνο των κρατών – μελών της EE. Οι λιγότερο πλούσιοι καταναλωτές έχουν λιγότερη όρεξη για ρυθμίσεις που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την ανάπτυξη και την οικονομική εξέλιξη. Και δεδομένου ότι οι εισαγωγείς καθορίζουν πρότυπα με το να ρυθμίζουν την πρόσβαση στην αγορά τους και η οικονομία της Κίνας στηρίζεται κατά κύριο λόγο στις εξαγωγές, μια «Επίδραση του Πεκίνου» είναι απίθανο να αντικαταστήσει την Επίδραση των Βρυξελλών σύντομα.

Ο φόβος της συρρίκνωσης της πολυμέρειας επίσης δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Οι χώρες ενδέχεται να αποσυρθούν από συμφωνίες ασφάλειας και εμπορίου ή ακόμη και να εγκαταλείψουν την E.E. Αλλά αυτές οι αντι-παγκοσμιοποιητικές θέσεις δεν θα υπονομεύσουν τους παγκόσμιους κανονισμούς που παράγει η E.E.  Επομένως, η Ένωση, παρά τις αμερικανικές επιθέσεις, παρά την αποπληροφόρηση και την κοινωνική υπονόμευση που δέχεται από τις μεγάλες δυνάμεις του αυταρχισμού – δεξιές και αριστερές – προσώρας διατηρεί τη δύναμη της κανονιστικής της ηγεμονίας. Το ερώτημα είναι έως πότε, από τη στιγμή που παραγωγικότητα και καινοτομία παραπαίουν και η εσωτερική λαϊκίστικη ανοησία παίζει ρέστα.

Το άρθρο ΠΟΙΑ Η ΚΡΥΦΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ;… Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου εμφανίστηκε πρώτα στο NewIdeas | Το κανάλι με άποψη.