Πριν λίγες μέρες, οι ηγέτες του Δημοκρατικού Συναγερμού, του ΑΚΕΛ και του ΔΗΚΟ στηλίτευσαν δημόσια ακόμα και την ιδέα μίας λύσης δύο κρατών ή συνομοσπονδίας για την Κύπρο. Ο Άντρος Κυπριανού, μάλιστα, χαρακτήρισε προδοσία κάτι τέτοιο, ενώ ο Νικόλας Παπαδόπουλος το αποκάλεσε πολιτικό έγκλημα. Και οι τρεις επιχειρούσαν με τον τρόπο τους να στείλουν μήνυμα στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Υποψιάζονται, είναι ξεκάθαρο, ότι ο Νίκος Αναστασιάδης όχι μόνο σκέφτεται, αλλά και συζητά άτυπα την πιθανότητα να υπάρξουν, υπό προϋποθέσεις, δύο κρατικές οντότητες στην Κύπρο.
Διπλωμάτης όχι μόνο δεν απέρριψε ένα τέτοιο ενδεχόμενο αλλά μου ανέφερε ότι πρέπει να είναι εκατοντάδες οι Κύπριοι και οι ξένοι με τους οποίους φέρεται να έχει κουβεντιάσει ο Πρόεδρος ενδεχόμενη λύση συνομοσπονδίας ή δύο κρατών. Στη συνομιλία μας, ο διπλωμάτης κατέστησε σαφές ότι οι όποιες αναφορές του κ. Αναστασιάδη δεν έχουν επίσημο, αλλά διερευνητικό χαρακτήρα. Επιβεβαίωσε, μάλιστα, ότι στις επίσημες επαφές του με τα Ηνωμένα Έθνη και αξιωματούχους χωρών που ενδιαφέρονται για το Κυπριακό συζητείται η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει πως ο προβληματισμός για διευθέτηση δύο κρατών είναι ανύπαρκτος. Τουναντίον, αντιλαμβάνομαι ότι σε πολιτικούς και διπλωματικούς κύκλους γίνονται συγκεκριμένες σκέψεις επ’ αυτού. Έχουν προχωρήσει, μάλιστα, και σε συγκρίσεις. Διερωτώνται αν η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία μπορεί, υπό τις παρούσες συνθήκες και δεδομένα στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, να δώσει περισσότερα στους Ελληνοκύπριους από μια διευθέτηση δύο κρατών.
Πιο συγκεκριμένα, από τις συζητήσεις που είχα τον τελευταίο καιρό, προκύπτουν τα εξής. Από τη λύση του Κυπριακού, η ελληνοκυπριακή πλευρά θέλει να πάρει περισσότερο έδαφος, να διευθετήσει το περιουσιακό και να απαλλαγεί από τα κατοχικά στρατεύματα, ή τουλάχιστον από το μεγαλύτερο μέρος τους. Αυτές είναι οι βασικές επιδιώξεις. Το μοντέλο της διζωνικής μπορούσε να τις ικανοποιήσει και είχε νόημα για την ελληνοκυπριακή πλευρά, όταν δεν υπήρχε στην εξίσωση το τουρκοκυπριακό αίτημα για θετική ψήφο σε όλα ή στα περισσότερα όργανα του ομοσπονδιακού κράτους.
Από τη στιγμή που μπήκε επιτακτικά στο τραπέζι το αίτημα τουρκοκυπριακού βέτο, οι διαθέσεις άρχισαν να αλλάζουν. Ξεκίνησαν σκέψεις για το αν οι Ελληνοκύπριοι μπορούν να πάρουν έδαφος, ρύθμιση των περιουσιών και μείωση του στρατού με ένα «πιο καθαρό» μοντέλο δύο κρατών. «Αν τα παίρνουμε όλα αυτά με τα δύο κράτη», μου αναφέρθηκε, «τι νόημα έχει να ζητάμε ένα κράτος που δεν θα λειτουργεί;».
Η συνέχεια του συλλογισμού αυτού είναι να αναγνωριστεί και από την Κυπριακή Δημοκρατία μια ανεξάρτητη κρατική οντότητα στον κατεχόμενο σήμερα βορρά, με αντάλλαγμα σοβαρές εδαφικές αναπροσαρμογές, επιστροφή περιουσιών και αποχώρηση, ή δραματική μείωση, του τουρκικού στρατού. Για την ΕΕ, τα κατεχόμενα θα έχουν ένα καθεστώς όπως αυτό της Νορβηγίας. Θα απολαύουν, δηλαδή, των περισσότερων προνομίων μίας χώρας μέλους, αλλά δεν θα συναποφασίζουν ούτε θα συμμετέχουν στα θεσμικά όργανα της Ένωσης.
Ομολογώ ότι η πιο πάνω συλλογιστική με προβλημάτισε. Δεν είμαι διόλου βέβαιος, όμως, ότι τα δύο κράτη, όπως μου τα παρουσίασαν, μπορούν να δουλέψουν. Ειδικά όταν το όλο ζήτημα μπήκε στη σκέψη Ελληνοκυπρίων από καχυποψία πως η ομοσπονδία δεν μπορεί να λειτουργήσει με τους όρους της αποτελεσματικής συμμετοχής, όπως την εννοούν οι Τουρκοκύπριοι. Αναμφίβολα, όμως, τα δύο κράτη ή μία συνομοσπονδία, που αποτελούσαν και αποτελούν τον απώτερο στόχο της Τουρκίας, θα μας μείνει ως η μόνη επιλογή, αν χάσουμε ακόμα πιο πολύ την εμπιστοσύνη, αν αφήσουμε τον χρόνο να στρεβλώσει ακόμα περισσότερο τη λύση ομοσπονδίας.
adilinis@phileleftheros.com
