Του Κώστα Πάντζιου
Τα πρόσφατα γεγονότα στον Έβρο δημιουργούν μία νέα κατάσταση στο θέμα των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών προς την Ελλάδα και την Ευρώπη. Αυτή η εξέλιξη αιφνιδίασε τους πάντες, είναι αλήθεια, αλλά εκείνον τον οποίον άφησε εμβρόντητο, είναι ο Πρόεδρος της Τουρκίας, κ. Ταγίπ Ερντογάν.
Η αντίδραση της Ελλάδας ήταν τόσο αστραπιαία σε πρακτικό και διπλωματικό επίπεδο, που αιφνιδίασε τον Πρόεδρο της γείτονος, πολύ περισσότερο από την ενέργεια της Ελληνικής Κυβέρνησης να καλέσει στην Αθήνα πριν μήνες τον Λίβυο στρατηγό κ. Χαφτάρ. Πολλοί τότε διέβλεψαν έναν σαφή σχεδιασμό της κυβέρνησης του κ. Κυρ. Μητσοτάκη να αλλάξει το δόγμα πολλών ετών σε σχέση με την Τουρκία, το οποίο συνίστατο στην απλουστευμένη λαϊκή αναφορά… «μην ενοχλείτε το θηρίο, μη τυχόν και θυμώσει».
Δεν ήταν λάθος η πολιτική εκείνη. Διότι ήταν προσαρμοσμένη σε μία γενικότερη θέση των ΗΠΑ και της Ευρώπης, σύμφωνα με την οποία σημασία είχε η ισορροπία στο χώρο της Μέσης Ανατολής, με την Ελλάδα αδικημένη, χάρη σ’ αυτήν την ανάγκη ισορροπίας.
Στο διάστημα αυτό, η Ελλάδα πέτυχε να ενισχυθεί οικονομικά, πολιτικά και γεωπολιτικά, να βρει σωτηρία ως μέλος της Ευρωζώνης, ακόμα και όταν τα κατάφερε να χρεωκοπήσει και χάρη στις ατέλειωτες λάθος επιλογές του κ. Ερντογάν, από το 2016 και μετά ιδίως, να ισχυροποιηθεί τόσο πολύ γεωπολιτικά, ώστε να αποτελεί τον κύριο και τον πλέον έγκυρο άξονα άσκησης της πολιτικής της Δύσης, στον κρίσιμο χώρο της Μέσης Ανατολής.
Όταν φούντωσε ο πόλεμος στη Συρία και ιδίως όταν σ’ αυτόν μπήκε και η Τουρκία, η Ελλάδα αναβαθμίστηκε γεωπολιτικά, ενώ η Τουρκία άρχισε να υποβαθμίζεται, λόγω της συμμαχίας της με τη Ρωσία και την αγορά των S400 από την εν λόγω υπερδύναμη. Λίγο-πολύ, έτσι είχε η κατάσταση, με ένα είδος ανισόρροπης ισορροπίας στην περιοχή, μέχρι που το καθεστώς Ερντογάν, όταν μετά το 2016 η κατάσταση αυτή ανετράπη και η Τουρκία αποφάσισε να διαρρήξει πλήρως τις σχέσεις της με τη Δύση.
Με αποκορύφω-μα την απόλυτη εργαλειοποίηση του προσφυγικού–μεταναστευτικού, ως μοχλού εκβιασμού κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα γεγονότα στον Έβρο έπεισαν ακόμη και τους πιο ανεκτικούς και αυταπατώμενους στην Ε.Ε., ότι πρέπει να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν τον εκβιασμό, αν δεν θέλουν να υποταγούν πλήρως σ’ αυτόν.
Να γιατί η παρουσία της ηγεσίας της Ε.Ε. στον Έβρο δεν υπήρξε απλώς μία επικοινωνιακή κίνηση, αλλά μία προειδοποίηση στον Πρόεδρο της Τουρκίας, ότι και οι εκβιαζόμενοι έχουν τα όρια ανοχής τους, κάτι που ο κ. Ερντογάν δεν μπόρεσε να αντιληφθεί. Και γι’ αυτό αιφνιδιάστηκε και άρχισε να κάνει σπασμωδικές κινήσεις, όπως π.χ. αυτή της καταγγελίας ότι δήθεν οι Έλληνες στον Έβρο σκότωσαν δύο πρόσφυγες και τραυμάτισαν βαριά κάποιον τρίτο. Σαν έξυπνος άνθρωπος, ο κ. Ερντογάν θα έπρεπε να σκεφθεί ότι τα περί «σκοτωμών» μάλλον αποθαρρύνουν τις ροές προσφύγων και μεταναστών προς τη χώρα μας.
Τί πρόκειται να συμβεί από εδώ και στο εξής; Επειδή το χαρτί του εκβιασμού της Ευρώπης μέσω των προσφύγων, πιστεύουμε ότι έχασε πλέον την εμβέλειά του, λόγω υπερχρήσεώς του, η τουρκική πολιτική ηγεσία, δεν έχει πλέον πολλές επιλογές. Η μία είναι να προσπαθήσει να συνεννοηθεί με την Ε.Ε. για να βρεθούν λύσεις συναινετικές. Η άλλη λύση είναι να συνεχίσει την ίδια πολιτική και να ολοκληρώσει το απόλυτο αδιέξοδο.
Αν επιλέξει την πρώτη επιλογή, θα πρέπει να δεχθεί να κάνει πολλές υποχωρήσεις, που δεν θα μπορεί να δικαιολογήσει στο εσωτερικό της χώρας του. Όμως, μία τέτοια επιλογή θα του έδινε κάποια ευχέρεια κινήσεων.
Αν επιλέξει την συνέχιση της αδιαλλαξίας, τότε οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν θα έχουν την πολυτέλεια ατέλειωτων ελιγμών, όπως μέχρι προχθές, γιατί θα πρέπει να δικαιολογή-σουν στους πολίτες των χωρών τους, για ποιο λόγο δεν παίρνουν μέτρα οικονομικά σκληρά, για να γίνει συνεννοήσιμος ο αντίπαλος, τώρα μάλιστα που η Τουρκία απειλείται με οικονομική κατάρρευση.
Αυτή η παρουσία της ηγεσίας της Ε.Ε. στον Έβρο, που υπήρξε μεγάλη επιτυ-χία της ελληνικής κυβέρνησης, έστειλε στον Πρόεδρο της γειτονικής χώρας, αυτή την προειδοποίηση, την οποίαν ανέλυσε ψυχρά και κυνικά, το σύνολο του γερμανικού σοβαρού Τύπου, την ίδια την ημέρα των γεγονότων και δηλώσεων των Ευρωπαίων αξιωματούχων στον Έβρο.
Πολλοί είναι εκείνοι που έλεγαν από καιρό, ότι η πολιτική είναι σκληρή υπόθεση, είναι παίγνιο για ανθεκτικούς ανθρώπους. Έχει μέσα της πολλά αποκρουστικά πράγματα, μεταξύ των οποίων είναι και ο εκβιασμός. Με τον συνδυασμό άσχημων κινήσεων ασκείται, από τότε που υπάρχει. Είναι όμως βέβαιο, ότι δεν μπορεί να επιτύχει κάποιος επιλέγοντας από τις πολλές εκδοχές της άσκησης της πολιτικής, μόνο τον εκβιασμό.
Με απλά λόγια, ο μόνος που είχε πλεονεκτήματα, όσο ήταν σε ισχύ το καθεστώς πριν τον Έβρο, ήταν ο Πρόεδρος της Τουρκίας. Είχε φοβερή δυνατότητα άσκησης τακτικισμών και ελιγμών. Με το κλείσιμο των συνόρων από την Ελλάδα, ή έστω την αποτροπή εισόδου προσφύγων και μεταναστών και μάλιστα με την συμπαράσταση της ηγεσίας της Ε.Ε., οι δυνατότητες ελιγμών της Τουρκίας, σχεδόν μηδενίζονται.
Είναι πολλοί οι πολιτικοί παρατηρητές που ήδη αναρωτιούνται: Πώς είναι δυνατόν, ένας καλός, σχετικά, παίκτης της πολιτικής, όπως θεωρείται ο κ. Τ. Ερντογάν, να φτάσει να κάνει τόσα αλλεπάλληλα λάθη σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα.
