ΑΘΗΝΑ. Μισό αιώνα μετά τη Μεταπολίτευση, η ποιότητα της Δημοκρατίας, η λειτουργία των θεσμών και το επίπεδο του πολιτικού προσωπικού επανέρχονται επιτακτικά στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, σε μια συγκυρία έντονης πολιτικής κόπωσης και απομάκρυνσης των πολιτών από την πολιτική. Ο Βασίλης Κοντογιαννόπουλος, ιστορικό στέλεχος της μεταπολιτευτικής περιόδου με εμπειρία κυβερνητικής ευθύνης και διαχρονική παρουσία στη δημόσια ζωή, μιλά στον «Εθνικό Κήρυκα» («Ε.Κ.») για τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης του πολιτικού συστήματος. Παράλληλα ασκεί κριτική στην κομματοκρατία και την υποβάθμιση της πολιτικής ηγεσίας και καταθέτει συγκεκριμένες θεσμικές προτάσεις για μια συνολική αναγέννηση της Δημοκρατίας και την αποκατάσταση της σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και την πολιτική.
«Ε.K.»: Μιλάτε συχνά για βαθιά κρίση του πολιτικού συστήματος. Ποιο θεωρείτε το πιο ανησυχητικό σύμπτωμα αυτής της κρίσης σήμερα;
Β. Κοντογιαννόπουλος: Ανήκω στην πολιτική γενιά των πολιτικών που ανταποκριθήκαμε στο κάλεσμα του Κων. Καραμανλή για να οικοδομήσουμε, υπό την ηγεσία του, τη Μεταπολιτευτική Ελλάδα. Τη Δημοκρατική και Ευρωπαϊκή Ελλάδα που οραματιζόμαστε από τα φοιτητικά μας χρόνια. Κάναμε το όραμα πραγματικότητα.
Αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι το πολιτικό σύστημα που εγκαθιδρύθηκε το 1974 με λαμπρά επιτεύγματα, μετά το 2004 εμφανίζει συμπτώματα παρακμής, με συνέπεια να οδηγηθούμε στη χρεοκοπία και τη δεκαετή σύνθετη κρίση (2010-2019). Αναφερόμενος στην αιτία της κρίσης, ο Thomas Wieser, πρόεδρος του Euro Walking Group, είχε αποφανθεί: «Η ρίζα της κρίσης είναι η αδυναμία ή η απροθυμία του πολιτικού συστήματος να εξελιχθεί, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του 21ου αιώνα». Κομματοκρατία, συνώνυμη της αναξιοκρατίας και της διαφθοράς είναι οι παθογένειες που διαπερνούν οριζόντια το πολιτικό σύστημα, υποσκάπτουν τα επιτεύγματα της Μεταπολίτευσης και οδηγούν πολιτική και πολιτικούς στην απαξίωση.
Το πιο κραυγαλέο σύμπτωμα της πολιτικής κρίσης είναι η απομάκρυνση των πολιτών και ιδίως των νέων, από την πολιτική και τις εκλογικές διαδικασίες. Το 2000 η συμμετοχή των πολιτών στις εκλογές ήταν 75%. Το 2023 η συμμετοχή περιορίστηκε στο 56%. Περισσότεροι από ένας στους δύο ψηφοφόρους είναι ηλικίας άνω των 55 ετών. Η Δημοκρατία εμφανίζει συμπτώματα κόπωσης και γήρανσης.
«Ε.K.»: Υποστηρίζετε ότι το μεταπολιτευτικό μοντέλο έχει εξαντλήσει τα όριά του. Τι είναι αυτό που το καθιστά ανεπαρκές για τις ανάγκες της σύγχρονης Ελλάδας;
Β. Κοντογιαννόπουλος: Η ποιότητα του πολιτικού προσωπικού είναι η κύρια αιτία της κρίσης εμπιστοσύνης των πολιτών για την πολιτική και τους πολιτικούς. Συνιστά υπαρξιακή απειλή για το μέλλον της χώρας.
Το επίπεδο των πολιτικών ηγετών που φιλοδοξούν να αναλάβουν τη διακυβέρνηση της χώρας είναι εφιαλτικό. Παραπέμπει σε επίπεδο πρωταγωνιστών φοιτητικού αμφιθεάτρου.
Η χαμηλή ποιότητα του πολιτικού προσωπικού οφείλεται, κατά κύριο λόγο, στο μοντέλο συγκρότησης των κομμάτων. Κατά το παρελθόν, τα κόμματα αντλούσαν το στελεχιακό τους δυναμικό από την κοινωνία. Αναζητούσαν προσωπικότητες με επαγγελματική καταξίωση και κοινωνική αναγνώριση. Η υιοθέτηση από όλα τα κόμματα, περιλαμβανομένης και της Νέας Δημοκρατίας, του οργανωτικού μοντέλου του ΚΚΕ, δηλαδή συγκρότηση κομματικών μηχανισμών με επαγγελματικά κομματικά στελέχη, τα οδήγησε στον εμπλουτισμό του στελεχιακού τους δυναμικού από «προϊόντα» του λεγόμενου κομματικού σωλήνα. Στελέχη με κύριο εφόδιο τα κομματικά «ένσημα». Αν προσθέσουμε και το «προσόν» της «αναγνωρισιμότητας» που προσφέρουν τα μιντιακά Μέσα Ενημέρωσης, μέσω των πρωινών ή βραδινών τηλε-καφενείων, οδηγηθήκαμε στην ποιότητα του σημερινού πολιτικού προσωπικού, διανθισμένη και με τηλεπερσόνες, ποδοσφαιριστές κ.λπ.
«Ε.K.»: Αναφέρεστε συχνά στην αποξένωση των πολιτών από την πολιτική. Πιστεύετε ότι πρόκειται για φαινόμενο αναστρέψιμο ή για δομική αλλαγή στη σχέση κοινωνίας και εξουσίας;
Ο κ. Βασίλης Κοντογιαννόπουλος.
Β. Κοντογιαννόπουλος: Ασφαλώς και είναι αναστρέψιμο. Δεν δέχομαι την ήττα της πολιτικής. Γι’ αυτό αγωνίζομαι. Κι αυτό σημαίνει δομικό μετασχηματισμό του πολιτικού συστήματος. Αποτελεί τη θεμελιώδη προϋπόθεση για την αποκατάσταση σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και πολιτικής. Σήμερα βιώνουμε τις συνθήκες που έχει περιγράψει ο Αντόνιο Γκράμσι: «όταν το παλιό πεθαίνει και το καινούργιο δεν έχει γεννηθεί ακόμη, ζούμε την εποχή των τεράτων». Κάθε τυχάρπαστος πολιτικός τυχοδιώκτης μπορεί σήμερα να ιδρύσει ένα κόμμα. Ετσι καταλήξαμε στο σημερινό πολιτικό πολτό αποτελούμενο από οκτώ κόμματα εντός Βουλής, δυο-τρία σε αναμονή (Φωνή λογικής, Μέρα 25 κ.λπ.) και δυο-τρία υπό εκκόλαψη (Τσίπρας, Καρυστιανού, Σαμαράς).
Σύσσωμη η αντιπολίτευση απαιτεί «πολιτική αλλαγή». Η χώρα πράγματι τη χρειάζεται. Οχι όμως για να «φύγει ο Μητσοτάκης και να πάει η ΝΔ στην αντιπολίτευση», όπως φαντασιώνεται η αντιπολίτευση. Χωρίς να είναι σε θέση να υποδείξει «ποιος κυβερνήτης και ποια κυβέρνηση» μπορούν να τους αντικαταστήσουν. Η κοινωνία που είναι μπροστά από τα κόμματα απαιτεί αλλαγή του πολιτικού συστήματος. Και όχι την ακυβερνησία και το χάος που προτείνει η ανερμάτιστη σήμερα αντιπολίτευση.
«Ε.K.»: Η αντιπολίτευση, όπως σημειώνετε, εμφανίζεται κατακερματισμένη και αδύναμη. Είναι πρόβλημα προσώπων, ιδεών ή πολιτικής κουλτούρας;
Β. Κοντογιαννόπουλος: Είναι όλα μαζί. Η «ρευστοποίηση» της αντιπολίτευσης και η αδυναμία μιας συνεργασίας μεταξύ των κομμάτων που την απαρτίζουν οδηγούν στην αδυναμία διαμόρφωσης εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης.
Η ένδεια σε επίπεδο πολιτικής ηγεσίας είναι πρωτοφανής. Στον δείκτη πρωθυπουργησιμότητας και ηγετικότητας, οι ηγέτες των αντιπολιτευόμενων κομμάτων βαθμολογούνται με μονοψήφιο ποσοστό, έναντι του 30% που βαθμολογείται ο Κυρ. Μητσοτάκης. Αντίπαλός του είναι ο «κανένας».
Τη χαριστική βολή η κεντροαριστερή αντιπολίτευση δέχτηκε από τον Αλέξη Τσίπρα. Επιβεβαίωσε την απόλυτη ανεπάρκειά της σε επίπεδο ηγετικό, στελεχιακό, προγραμματικό, ώστε να αποτελέσει εναλλακτική λύση διακυβέρνησης. Υπενθύμισε το αξίωμα ότι «ο ηγέτης κάνει το κόμμα κι όχι το κόμμα τον ηγέτη». Οι μηχανισμοί δεν μπορούν να αναδείξουν ως ηγέτες προϊόντα του κομματικού σωλήνα, όπως συμβαίνει σήμερα με τα κόμματα της αντιπολίτευσης.
«Ε.K.»: Εχετε προτείνει συγκεκριμένες θεσμικές αλλαγές, όπως η κατάργηση του σταυρού προτίμησης και ο διαχωρισμός νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας. Ποια από αυτές θεωρείτε απολύτως κρίσιμη;
Β. Κοντογιαννόπουλος: Τέσσερις είναι οι κρίσιμες τομές που απαιτούνται:
- Κατάργηση του σταυρού προτίμησης. Είναι η ρίζα των πελατειακών σχέσεων, της συναλλαγής και της διαφθοράς. Μείωση του αριθμού βουλευτών σε 200 που θα εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες. Οπως συμβαίνει στις ΗΠΑ και σε όλες τις προηγμένες δυτικές δημοκρατίες.
2. Ασυμβίβαστο βουλευτή-υπουργού. Αποτελεί παραβίαση της θεμελιώδους αρχής διάκρισης των εξουσιών η συνύπαρξη στο ίδιο πρόσωπο και των δύο ιδιοτήτων, του νομοθέτη και του φορέα εκτελεστικής εξουσίας. Ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο παραιτήθηκε από γερουσιαστής για να γίνει υπουργός.
3. Αναβάθμιση του ρόλου του Κοινοβουλίου ως θεσμικό αντίβαρο στο πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα διακυβέρνησης, που ισχύει στην Ελλάδα. Οπως ακριβώς Κογκρέσο και Γερουσία περιορίζουν την παντοδυναμία του Προέδρου των ΗΠΑ.
4. Κόμματα μελών και όχι μηχανισμών. Ο ρόλος των μελών είναι η ανάδειξη της ηγεσίας, η έγκριση των προγραμμάτων διακυβέρνησης, η διαφύλαξη των αρχών και αξιών του κόμματος. Ο ρόλος των μηχανισμών είναι η νομή της εξουσίας, όπως συμβαίνει στην Ελλάδα και στα αυταρχικά μονοκομματικά καθεστώτα.
«Ε.K.»: Πολλοί μιλούν για συνταγματική αναθεώρηση, λίγοι όμως εξηγούν τι ακριβώς πρέπει να αλλάξει. Ποια άρθρα ή θεσμικά «ταμπού» θεωρείτε ότι δεν αντέχουν άλλο;
Β. Κοντογιαννόπουλος: Επειτα από μισό αιώνα ισχύος του Συντάγματος του 1975 και των τεσσάρων αποσπασματικών αναθεωρήσεών του, η Δημοκρατία μας χρειάζεται αναζωογόνηση των θεσμών, καθώς τα συμπτώματα της «κόπωσης» είναι εμφανή. Κυρίαρχο αίτημα είναι η ποιότητα της δημοκρατίας, που συνδέεται με την ποιότητα του πολιτικού προσωπικού, η διαφάνεια της δημόσιας ζωής, η αυστηρή διάκριση των εξουσιών. Αποτελεί πεποίθησή μου ότι η αναθεώρηση δεν πρέπει να περιοριστεί σε μεμονωμένα άρθρα. Απαιτείται ευρύτερη αναθεώρηση με στόχο την εξυπηρέτηση των αναγκών της χώρας την επόμενη 50ετία, αλλά και τη διόρθωση στρεβλώσεων που έχουν προκύψει.
Αναφέρομαι ενδεικτικά στην αναζήτηση συναινέσεων σε επιμέρους ζητήματα, όπως της ανάδειξης ηγεσίας στις ανεξάρτητες Αρχές όπου απαιτείται αυξημένη πλειοψηφία. Το συναινετικό κλίμα που κυριαρχούσε το 1975, μετά τη δοκιμασία της δικτατορίας, δεν υπάρχει σήμερα. Εχει παραχωρήσει τη θέση του στην τοξικότητα, την εχθροπάθεια, τον αρνητισμό. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες πρέπει να αναζητηθούν λύσεις στο πλαίσιο της αναμόρφωσης των αρμοδιοτήτων του Προέδρου της Δημοκρατίας.
«Ε.K.»: Υπάρχει σήμερα πολιτικό προσωπικό ικανό να σηκώσει το βάρος τέτοιων τομών ή απαιτείται, όπως αφήνετε να εννοηθεί, μια ευρύτερη κοινωνική αφύπνιση;
Β. Κοντογιαννόπουλος: Σύμφωνα με έρευνα του Αμερικανικού Ινστιτούτου P.R.C. ένα θηριώδες ποσοστό 83% των Ελλήνων πολιτών πιστεύει ότι το πολιτικό σύστημα χρειάζεται μεγάλες τομές ή και πλήρη ανατροπή. Το ίδιο όμως ποσοστό πιστεύει ότι η αλλαγή αυτή είναι ανέφικτη. Πράγματι κανένα κόμμα και κανένας βουλευτής δεν πρόκειται να συναινέσει στην αλλαγή του πολιτικού συστήματος που σήμερα διασφαλίζει την ύπαρξή τους.
Απαιτείται πολιτική βούληση του ηγέτη. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει το βάρος της ευθύνης να τολμήσει την επανίδρυση του πολιτικού συστήματος. Υπενθυμίζω τη δήλωσή του «Είμαι στην πολιτική για να αλλάξω αυτή την παλαιά Ελλάδα που μας πληγώνει…». Εγινε μετά την τραγωδία των Τεμπών. Ακολούθησε και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Θα ακολουθήσουν και άλλα. Γιατί η Ελλάδα δεν πρόκειται να αλλάξει αν δεν αλλάξει το πολιτικο-κομματικό σύστημα.
Το «κλειδί» είναι η επικείμενη Συνταγματική Αναθεώρηση, στην οποία θα ενταχθούν και οι τομές του πολιτικού συστήματος. Με το όραμα μιας Νέας Μεταπολίτευσης ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Νέα Δημοκρατία μπορούν να αναζητήσουν τη συναίνεση της κοινωνίας και όχι των απαξιωμένων κομμάτων. Η υπερψήφιση του νέου Συντάγματος απαιτεί πλειοψηφία 180 βουλευτών. Είμαι βέβαιος ότι η κοινωνία θα τη δώσει.
«Ε.K.»: Απευθυνόμενος και στον Ελληνισμό της Διασποράς, ποιο μήνυμα θα στέλνατε για το μέλλον της Δημοκρατίας και της διακυβέρνησης στην Ελλάδα;
Β. Κοντογιαννόπουλος: Κατ’ αρχήν θέλω να σε ευχαριστήσω γιατί μου προσφέρεις την ευκαιρία μέσω της ιστορικής εφημερίδας της Διασποράς, τον «Εθνικό Κήρυκα», να επικοινωνήσω με τους συμπατριώτες μου της Αμερικής.
Σε μια εποχή πρωτοφανών γεωστρατηγικών αναταράξεων έχω το χρέος να τους τονίσω ότι η Ελλάδα χρειάζεται όσο ποτέ άλλοτε τη στήριξή τους για την υπεράσπιση των εθνικών μας δικαίων και συμφερόντων.
Πιστεύω ότι η κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη τα υπερασπίζεται με σθένος και αποτελεσματικότητα. Οι συμπατριώτες μας της Αμερικής πρέπει με ενότητα να παρατάσσονται στο πλευρό της.
Πηγή: ekirikas.com
