Κατανοητή η απορία: μα υπάρχει κάποια άλλη Αμερική; Και αν υπάρχει, ποια είναι;
Εάν πρόκειται για την Αμερική των φτωχών, των κατατρεγμένων, των περιθωριακών και των αποσυνάγωγων η απορία ίσως γίνει αντίρρηση: αυτά είναι γνωστά· οι ανισότητες, οι αντιθέσεις, το παγερό προσωπείο του πλούτου, το βαρύ χέρι του ιμπεριαλισμού, ο καλπάζων καπιταλισμός, τα όπλα και η βία, το Χόλιγουντ και η Σίλικον Βάλεϊ, το Χάρλεμ και η Νέα Ορλεάνη και άλλα συναφή απασχολούν συχνά πυκνά τη ροή της ενημέρωσης. Αυτή είναι η Αμερική που μπορεί να ιδωθεί από πολλές προοπτικές και να κριθεί με πολλούς τρόπους. Κάπως έτσι θα άρχιζε η αντίρρηση, ενισχύοντας την ορμή της με πολλά ακόμη παραδείγματα. Και ίσως να κατέληγε: η Αμερική έχει μία και μοναδική ταυτότητα, αυτήν που όλος ο πλανήτης αναγνωρίζει ως ΗΠΑ.
Η Athens Review of Books όμως επιμένει ότι υπάρχει και η άλλη Αμερική που νομίζουμε πως ξέρουμε χωρίς στην πραγματικότητα να γνωρίζουμε. Πραγματική γνώση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς συνάντηση με την ιστορία και τον πολιτισμό. Όχι επιφανειακή και πρόχειρη, παγιδευμένη στην πολιτική επικαιρότητα και στις ιδεολογικές προκαταλήψεις, αλλά με γνώση των θεσμών και των αξιών, με γνώση των έργων της σκέψης και της φαντασίας. Στο παρελθόν ο πολιτισμικός διάλογος ανάμεσα στην Αμερική και στην Ευρώπη ήταν ετεροβαρής, υπέρ της Γηραιάς Ηπείρου. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο διάλογος έχει ισορροπήσει παραμένοντας ρευστός, γιατί είναι ένας διάλογος (όπως λένε) αμοιβαία επωφελής λόγω μεταβολής των πραγματικών συνθηκών. Υπό την έννοια αυτήν πράγματι πρέπει η Ευρώπη να αναζητά την άλλη Αμερική, όπως αντίστοιχα η Αμερική πρέπει να αναζητά την άλλη Ευρώπη και όχι μόνον εκείνη της Οικονομικής Κοινότητας.
Τέτοιοι προβληματισμοί και αντίστοιχα ερωτήματα προέκυψαν όταν προετοιμάζαμε το αφιέρωμα του περιοδικού για τα 250 χρόνια της Αμερικανικής Δημοκρατίας (τχ. 178, Δεκέμβριος 2025)[1]. Τότε διαπιστώσαμε πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζει ο Έλληνας πολίτης τα θεμέλια αυτής της δημοκρατίας, καθώς και την μακρά πορεία των διαφωνιών και των αντιπαραθέσεων έως ότου διαμορφωθεί ο συνταγματικός χάρτης που εξακολουθεί να είναι ένα από τα πιο θαυμαστά επιτεύγματα της δυτικής κοινωνίας. Την ίδια στιγμή ωστόσο αναγκαστήκαμε να διαπιστώσουμε ότι δεν υπάρχει μία Αμερική (όπως δεν υπάρχει μία Ελλάδα) αλλά πολλές Αμερικές που περιμένουν να τις ανακαλύψουμε. Και αυτή η διαπίστωση δεν υποτιμά βέβαια τη σημερινή δυσκολία στις σχέσεις της με την Ευρώπη, δυσκολία που έχει να κάνει με την κατανομή της ισχύος σε παγκόσμιο επίπεδο. Η Αμερική επομένως αναδύεται διαφορετική κάθε φορά που την αναζητούμε πέρα από την επήρεια της επικαιρότητας και από τα διαδεδομένα στερεότυπα. Με αυτόν τον τρόπο δεν ενδίδουμε στην εικόνα μιας χώρας με μονοδιάστατη ταυτότητα.
Με το αφιέρωμα που προηγήθηκε θελήσαμε να ανοίξουμε ένα παράθυρο απ’ όπου οι αναγνώστες θα μπορούσαν να ρίξουν μια πιο μακρινή και στοχαστική ματιά σε αυτό που είναι η Αμερικανική Δημοκρατία. Με το τωρινό αφιέρωμα θέλουμε να συνεχίσουμε τη διαδρομή προς (μία ακόμη) άλλη Αμερική, την Αμερική του Έμερσον, του Θορώ, του Ουίτμαν και πολλών άλλων που πρέπει να γνωρίσουμε εκ νέου. Όπως αξίζει να κάνουμε με τις ιδρυτικές μορφές αυτού του έθνους, έτσι αξίζει να κάνουμε και με τις ιδρυτικές μορφές του πνεύματος, μορφές που εξακολουθούν να είναι οι πατέρες του ελεύθερου στοχασμού και της εμπνευσμένης τέχνης, της «νέας πνευματικής οικουμένης». Οι πατέρες αυτοί δεν είναι δάνεια από την Ευρώπη. Το αντίθετο ακριβώς: στάθηκαν κριτικά απέναντί της και της έδειξαν τον εαυτό της στην αμερικανική αντανάκλαση του καθρέφτη.
Πηγή: athensreviewofbooks.com
