Αξίζει να διαβάσετε την ενδιαφέρουσα σχετική ανάρτηση του Ευτύχη Βαρδουλάκη στο FB.
«Η Ελλάς δεν πολεμά για τη νίκη. Πολεμά για τη Δόξα. Και για την Τιμή της. Εχει υποχρέωση προς τον εαυτό της να μείνει άξια της Ιστορίας. Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες ένας λαός οφείλει, αν θέλει να μείνει μεγάλος, να είναι ικανός να πολεμήσει, έστω και χωρίς καμιά ελπίδα νίκης. Μόνο γιατί πρέπει».
Ιστορικό – επετειακό
– Ήταν αναπόφευκτη η εμπλοκή της Ελλαδας στον πόλεμο;
Ήταν, ναι. Η Ελλαδα δεν ήθελε να μπει στον πόλεμο. Είχε μεν σχέσεις πλήρους ευθυγράμμισης με τη Βρετανία, ο Βασιλιάς Γεώργιος Β´ ήταν αγγλοφιλος, αλλά μέχρι τοτε η ουδετερότητα ηταν εθνική στρατηγική επιλογή. Γι αυτό και επί μήνες κατάπινε τις προκλήσεις του Μουσολινι, ώστε να μη δώσει αφορμές εμπλοκής. Ο Χίτλερ δεν ήθελε ντε και καλά να επιτεθεί στην Ελλάδα (παρά το ότι τη θεωρούσε χώρα-δορυφόρο των Βρετανων). Η βαλκανική εκστρατεία δεν τον απασχολούσε ιδιαιτέρως, το φθινωπορο του ’40 δεν υπήρχε στο σχεδιασμό του. Ωστόσο οι προτάσεις που είχε ευθέως υποβάλει στην ελληνική πλευρά αφορούσαν την απώλειά δικών μας εδαφών υπέρ Βουλγάρων και Αλβανών. Ασφαλώς δεν μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές. Η Ελλαδα πλήρωσε τη ματαιοδοξία και τους στρατηγικούς υπολογισμούς του Μουσολινι, ο οποιος απο την ωρα που αποφάσισε να μπει στον πολεμο (Καλοκαίρι 1940) ήθελε να πλασαριστεί ως κυρίαρχος της Μεσογείου και των νοτίων Βαλκανίων στοχοποιώντας τη χώρα μας και, επιπλέον, να πλήξει τη Βρετανία η οποία την πιο κρίσιμη ώρα του πολέμου (Μάιο-Ιούνιο 1940) αρνήθηκε τον διαμεσολαβητικό του ρόλο (οπως π.χ. ειχε ζητήσει η Γαλλια) για έναν συμβιβασμό, ο οποίος θα του απέφερε σημαντικά οφέλη. Από την ωρα που η πατρίδα μας δέχτηκε επίθεση απο τον Μουσολινι, ηταν αναμενόμενο -αργά ή γρηγορα – να εμπλακεί πληρως στον πολεμο και μαλιστα με το συγκεκριμένο στρατόπεδο.
– Ήταν συνειδητή η απόφαση του Μεταξά για το ΟΧΙ;
Απολύτως. Ο Μεταξάς ηταν απολύτως εξαρτημένος απο τον βασιλιά. Αν ο βασιλιάς ήθελε να τον ξηλώσει σε ενα βράδυ, το έκανε χωρις να ανοίξει ρουθούνι. Και ο βασιλιάς ηταν πλήρως ευθυγραμμισμενος με τα βρετανικά συμφέροντα. Ωστόσο, ο Μεταξάς, με τον ρεαλισμό που αναμφιβόλως τον διέκρινε, διέβλεψε άριστα τις εξελίξεις, ζύγισε τα συμφεροντα της χώρας και πηρε τη σωστή αποφαση, η οποια συμβάδιζε και με το λαϊκό αίσθημα της εποχης. Τα ορθολογικά επιχειρήματα του Μεταξά αναπτύσσει ο ίδιος σε συνάντηση του με τους διευθυντής των αθηναϊκών εφημερίδων (την οποια παραθέτω στα σχολια, αξιζει να τη διαβάσετε) σε μια ανάλυση πραγματικά έξοχη, όσο και αποκαλυπτική.
Και ναι, έπαιξε ρόλο και η αυθόρμητη παλλαϊκή στάση υπέρ του πολέμου. Το κλίμα ενθουσιασμού και περηφάνειας στους δρόμους της Αθήνας τις ημέρες εκείνες περιγράφεται από όλες τις μαρτυρίες της εποχής. Και διαπερνούσε τους πάντες. Από τα φτωχόπαιδα που βλεπουμε στις φωτογραφίες της εποχής να φιλάνε τη μάνα τους και το εικόνισμα και να ανεβαίνουν στο τρένο για το μέτωπο, μέχρι τους διανοούμενους της εποχής, τον Κανελλόπουλο, τον Ελύτη, τον Θεοτοκά, που ζήτησαν να καταταγούν ως εθελοντές. Το Έθνος ήταν μια γροθιά.
– Πόσο καθοριστική ήταν η ελληνική συμμετοχή στον πόλεμο;
Συμβάλαμε, ασφαλώς, αλλά δεν ήταν η πιο καθοριστική παράμετρος του πολεμου. Ναι, η νίκη μας επι των Ιταλών ηταν η πρωτη νίκη επί του Άξονα. Ναι, την ώρα που πανίσχυρες χώρες οπως η Γαλλία υποτάχθηκαν σε 20 μερες και αλλες μικρότερες μέσα σε ωρες, η Ελλαδα αντιστάθηκε επί μήνες – μόνη αυτή μαζί με την Βρετανία το φθινόπωρο του ´40 – δίνοντας ένα μήνυμα θάρρος και αντίστασης σε ολη την Ευρωπη. Ομως οι πιο καθοριστικές στρατιωτικά στιγμές για την έκβαση του ευρωπαϊκού πολέμου ηταν: α) η Δουνκέρκη, όταν ο Χιτλερ απέτυχε να διαλύσει τον βρετανικό στρατό, αποτυγχάνοντας ετσι να κερδίσει τον αστραπιαιο πολεμο που αρχικώς επιθυμούσε, δίνοντας παράλληλα στη Βρετανία τη δυνατότητα να συνεχίσει τον πολεμο, β) η Βόρειος Αφρική, η πρώτη ανακατάληψη εδαφών απο τους Ναζί – “το τελος της αρχής” οπως το χαρακτήρισε ο Τσωρτσιλ, γ) και κυρίως το ανατολικό μέτωπο, οταν ο Χιτλερ απέτυχε να υποτάξει την ΕΣΣΔ και ξεκίνησε το εξ´ ανατολών ξήλωμα. Τις μεγαλύτερες απώλειες συνολικά εκεί τις κατέγραψαν. Συνέβησαν κι αλλα σημαντικά γεγονότα (οπως π.χ. οι αποβασεις στη Σικελία και στη Νορμανδία, στις οποίες επίσης μετείχαν ελληνικά όπλα) αλλα τα πιο καθοριστικά κατα τη γνώμη μου ηταν αυτα τα τρία. Μαζί φυσικά με την είσοδο των ΗΠΑ, η οποία έγειρε την πλάστιγγα δημιουργώντας μεγάλη διαφορά ισχύος υπέρ των συμμάχων.
– Πώς είδαν οι ξένοι τη στάση της Ελλάδας;
Η αναγνώριση της γενναιότητας και του αξιόμαχου ήταν καθολική. Η αρχική νίκη επί της Ιταλίας εξέπληξε τους πάντες. Ο Τσώρτσιλ έχει εκτενή αναφορά στο μνημειώδες έργο του, την Ιστορία του Β´ΠΠ. Περιοδικά όπως το Life και το ΤΙΜΕ έκαναν εξώφυλλα τη γενναιότητα του στρατού μας. Ο ίδιος ο Χίτλερ είχε πει σε ομιλία του στο Ράιχσταγκ «πολέμησαν με τέτοια ανδρεία και αυτοθυσία, που είναι αδύνατο να μην απονείμω στον ελληνικό στρατό την τιμή που του αξίζει», ενώ οι όροι παράδοσης του στρατού μας ήταν πολύ τιμητικοί. Δεν υπήρξαν αιχμάλωτοι (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) και οι αξιωματικοί κράτησαν τα ξίφη τους.
Η απόφαση του Τσολάκογλου για συνθηκολόγηση μετά την κατάρρευση του ελληνογερμανικού μετώπου είχε ρεαλιστική βάση. Έσωσε χιλιάδες ζωές από βέβαιο θάνατο, χιλιάδες στρατιώτες από αιχμαλωσία και – επίσης – επέτρεψε στα απομεινάρια του ελληνικού στρατού να διατηρήσουν ένα μέρος του αξιόμαχου και του δυναμικού τους, το οποίο αργότερα χρησίμευσε στη Βόρειο Αφρική και στις άλλες μάχες, αλλά και στη συγκρότηση εγχώριων αντιστασιακών ομάδων. Αυτό δεν θα ήταν εφικτό αν είχε εξολοθρευτεί όλος ο στρατός μας σε μια μάχη χωρίς καμία ελπίδα επιβίωσης.
Ελλείψει πολιτικής ηγεσίας, κάποιος έπρεπε να πάρει την ευθύνη. Το λάθος του Τσολάκογλου δεν ήταν η πρωτοβουλία για συνθηκολόγηση, αλλά που δέχτηκε να γίνει κατοχικός πρωθυπουργός. Εγκληματικό λάθος που δικαίως τον στιγμάτισε.
– Κέρδισε η Ελλάδα αυτά που θα μπορούσε απο τη συμμετοχή της στον πολεμο;
Οχι όσα θα μπορούσαμε. Πήραμε τα Δωδεκάνησα, ήταν σημαντικό. Όχι ομως τη Β. Ήπειρο, όπως θα μπορούσαμε και θα έπρεπε. Για την Κύπρο ούτε λόγος. Αντιθέτως, μαλιστα, πρεπει να ειμαστε οι μόνοι απο τους νικητές που την επόμενη του πολέμου βρεθηκαμε τόσο αποδυναμωμένοι. Οχι μόνο λόγω των πολεμικών καταστροφών, αλλά και επειδή το πολιτικό κενό που δημιουργηθηκε απο την δικτατορία Μεταξά, τις παθογένειες του τότε πολιτικού κόσμου που έκαναν τις εξόριστες κυβερνήσεις αδύναμες, η Κατοχή καθαυτή και συγκεκριμενες (ολέθριες) πολιτικές αποφάσεις, οδήγησαν στον Εμφύλιο. Έτσι, την ώρα που έπρεπε να ειμαστε στο τραπεζι των νικητών που μοιράζονται τα λαφυρα, εμείς σφαζόμασταν μεταξύ μας, προσπαθώντας να αποφύγουμε τα χειρότερα. Τι να διεκδικήσουμε μετά κ τι να παρουμε…
– Ήταν τελικά η 28η Οκτωβρίου μια ιστορία γενναιότητας και μόνο;
Ναι, αλλά όχι μόνο αυτό. Πίσω από το αυθόρμητο και σπουδαίο ξέσπασμα περηφάνειας και αποφασιστικότητας του λαού μας και τις επιτυχίες στο Αλβανικό Μέτωπο, υπήρχε μια εξαιρετική προετοιμασία. Αξιόπιστα αμυντικά σχέδια. Σπουδαίοι και μπαρουτοκαπνισμένοι αξιωματικοί. Άψογη μυστική επιστράτευση. Υπήρχαν οι κινήσεις παραπλάνησης του εχθρού ώστε να μας υποτιμήσει και να έρθει με λιγότερες δυνάμεις. Υπήρχε σωστή και ρεαλιστική ανάλυση των δεδομένων για την τελική έκβαση του πολέμου ώστε να ταχθει η χώρα στη σωστή μεριά της ιστορίας. Δίπλα στη γενναιότητα υπήρχε η σωφροσύνη. Όπως πρέπει δηλαδή. Αν ο Δαυίδ ήταν μπούφος, ο Γολιάθ θα τον είχε κάνει μια χαψιά.
Και κάτι τελευταίο: Η γενιά του ’40 είναι η πιο αδικημένη της σύγχρονης ιστορίας μας. Έζησε τον πόλεμο, τη φρίκη της Κατοχής, την τραγωδία του εμφυλίου, την ανέχεια των μεταπολεμικών χρόνων. Άλλοι χάθηκαν στον πόλεμο, άλλοι στον Εμφύλιο, άλλοι συνεθλίβησαν στις μυλόπετρες της εσωτερικής πόλωσης που ακολούθησε. Πολλά φωτεινά μυαλά διαλύθηκαν και κυνηγήθηκαν, ακόμα και από τις ίδιες τις παρατάξεις τους. Κι όμως αυτή η γενιά, στάθηκε όρθια και συνέβαλε στην αναγέννηση μιας κατεστραμένης χώρας, όπως ήταν η Ελλάδα στα τελη της 10ετιας του ’40. Με το δικό της ιδρώτα συντελέστηκε το ελληνικό οικονομικό θαύμα των επόμενων ετών και χτίστηκε μια χώρα ελεύθερη, πρότυπο για όλη την περιοχή της.
Στη μνήμη της «γενιά των γενναίων», εκείνης που πήγε στο μέτωπο «με το χαμόγελο στα χείλη» και κέρδισε τον θαυμασμό ακομα και των εχθρών της, σε εκείνους που χάρισαν στην πατρίδα μας μια στιγμή μεγαλείου κι δόξας, αξίζει κάθε τιμή και κάθε ευγνωμοσύνη.
Ζήτω η 28η Οκτωβρίου 1940″
Δείτε και την εκπληκτική ανάλυση του Μεταξά στην ανακοίνωσή του στους αρχισυντάκτες των εφημερίδων στις 30 Οκτωβρίου 1940.
