Μέρος Α
Ο Ρόλος και η Συμβολή της ICAP
(Σελ.: 75 – 161)
Κεφάλαιο 1
Ιστορική και Οικονομική Ανασκόπηση της Περιόδου πριν από την Ιδρυση της ICAP
Κεφάλαιο 2
Ο Δημήτρης Μανιατάκης και η Ελληνική Οικονομία
Κεφάλαιο 3
Η ICAP και ο Ρόλος της Χρηματοοικονομίας
Κεφάλαιο 4
Δημήτρης Μονιατάκης
Από τη «Δημιουργική Καταστροφή»
στη «Μετά Επιχειρηματικότητα»
Καιφάλεο 5
Η Μέτρηση του Πιστωτικού Κινδύνου
Στην Ελλάδα και η Σημασία του
του Παναγιώτη Αγγελόπουλου, οικονομολόγου-συγγραφέα
Του Παναγιώτη Γ. Μίχαλου
Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι,
Θα ήθελα αρχικά να πω ότι τα πέντε κεφάλαια που εξετάζουμε σήμερα δεν αποτελούν απλώς μια τεχνική ή τραπεζική ανάλυση γύρω από τον πιστωτικό κίνδυνο για τη λειτουργία των τραπεζών, των επενδύσεων και της πραγματικής οικονομίας.
Στην πραγματικότητα, περιγράφουν κάτι πολύ βαθύτερο:
την πορεία μετάβασης της ελληνικής οικονομίας…
από μια οικονομία προσωπικών σχέσεων και διαμεσολάβησης…
σε μια οικονομία θεσμών, αξιολόγησης και εμπιστοσύνης.
σε μία πιο θεσμική και αξιοκρατική λειτουργία,
την εξέλιξη της επιχειρηματικότητας και του τραπεζικού συστήματος,
τη σχέση τεχνογνωσίας, πιστοληπτικής αξιολόγησης και ανάπτυξης,
το ισχυρό οικονομικό και χρηματοοικονομικό βάθος και ιστορικό context για
την Ελλάδα των δεκαετιών 1960–2000,
τη σαφή σύνδεση της ICAP με την ωρίμανση της αγοράς, της τραπεζικής εποπτείας και της απορρόφησης ευρωπαϊκών πόρων.
και τον ρόλο του Δημήτρη Μανιατάκη ως μεταρρυθμιστικού και θεσμικού παράγοντα.
_____
Ο πιστωτικός κίνδυνος, με την κλασική οικονομική έννοια, είναι η πιθανότητα ένας δανειολήπτης να μην μπορέσει να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Να μην αποπληρώσει ένα δάνειο.
Να μην εξυπηρετήσει τις υποχρεώσεις του.
Να πτωχεύσει.
Να οδηγήσει τον πιστωτή σε ζημία.
Όμως, αν το δούμε βαθύτερα, ο πιστωτικός κίνδυνος είναι κάτι πολύ περισσότερο.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια οικονομία μετρά την αξιοπιστία της.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία τιμολογεί την εμπιστοσύνη.
Και τελικά, είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου κατανέμεται το κεφάλαιο μέσα στην οικονομία.
_____
Για πολλές δεκαετίες, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του 1980 και μετά, η ελληνική οικονομία αντιμετώπισε μια σειρά από διαρθρωτικές παθογένειες που καθυστέρησαν τη θεσμική της ωρίμανση.
Η ανάπτυξη της χώρας δεν στηρίχθηκε πάντοτε σε ένα συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο.
Αντίθετα, συχνά κυριάρχησαν:
- το πελατειακό κράτος,
- η πολυνομία και η κανονιστική ασάφεια,
- η γραφειοκρατία,
- η έλλειψη αξιοκρατίας,
- και πολλές φορές η υποκατάσταση θεσμών από προσωπικές σχέσεις και διαμεσολαβήσεις.
Αυτό είχε άμεσες συνέπειες και στην οικονομία.
Γιατί όταν μια οικονομία δεν αξιολογεί αντικειμενικά τον κίνδυνο…
τότε δεν κατανέμει σωστά ούτε το κεφάλαιο.
Και όταν το κεφάλαιο δεν κατανέμεται σωστά…
τότε επιβραβεύεται όχι πάντα ο πιο παραγωγικός,
όχι πάντα ο πιο καινοτόμος,
αλλά συχνά εκείνος που έχει καλύτερη πρόσβαση στο σύστημα.
_____
Αυτή είναι ίσως η βαθύτερη πολιτική οικονομία της ελληνικής κρίσης.
Διότι το πρόβλημα της Ελλάδας δεν ήταν μόνο δημοσιονομικό ή τραπεζικό
Ήταν και θεσμικό.
Ήταν αποτέλεσμα βαθιών θεσμικών και πολιτικών παθογενειών που
διαμόρφωσαν τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας επί δεκαετίες.
Ήταν πρόβλημα ποιότητας διακυβέρνησης.
Ήταν πρόβλημα αξιοπιστίας μηχανισμών αξιολόγησης.
Ήταν πρόβλημα εμπιστοσύνης.
_____
Σε αυτό το πλαίσιο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η σταδιακή εισαγωγή στην Ελλάδα μιας περισσότερο επιστημονικής και αντικειμενικής προσέγγισης του πιστωτικού κινδύνου.
Δηλαδή η μετάβαση:
από την υποκειμενική κρίση…
στη μετρήσιμη αξιολόγηση.
_____
Η ανάπτυξη συστημάτων πιστοληπτικής διαβάθμισης, η δημιουργία βάσεων οικονομικών δεδομένων, η συστηματική αξιολόγηση επιχειρήσεων και η ενσωμάτωση διεθνών προτύπων αποτέλεσαν ουσιαστικά μέρος του εκσυγχρονισμού της ελληνικής οικονομίας.
Όχι απλώς ως επιχειρηματικών φορέων.
Αλλά ως θεσμικών ενδιάμεσων μηχανισμών αξιοπιστίας.
Και εδώ αναδεικνύεται η σημασία οργανισμών όπως η ICAP.
_____
Η συμβολή του Δημήτρη Μανιατάκη, ειδικότερα, πρέπει να ιδωθεί ακριβώς μέσα από αυτό το πρίσμα.
Δεν αφορά μόνο τη διοίκηση μιας επιχείρησης.
Αφορά τη συμβολή στη δημιουργία μιας διαφορετικής κουλτούρας οικονομικής αξιολόγησης στην Ελλάδα.
Ο Δημήτρης Μανιατάκης αναδεικνύεται μέσα από αυτά τα κεφάλαια όχι μόνο ως ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας ή τραπεζικός τεχνοκράτης,αλλά ως ένας βαθιά θεσμικός μεταρρυθμιστικός παράγοντας της ελληνικής οικονομίας. Σε μια Ελλάδα όπου επί δεκαετίες οι επιχειρηματικές σχέσεις, οι χρηματοδοτήσεις και ακόμη και οι επενδύσεις βασίζονταν συχνά στις προσωπικές γνωριμίες, στη διαμεσολάβηση, στο πελατειακό κράτος και στην έλλειψη αντικειμενικών δεδομένων, ο Μανιατάκης συνέβαλε καθοριστικά στη μετάβαση προς μια πιο αξιοκρατική, θεσμική και επιστημονικά οργανωμένη οικονομία.
Μέσα από την ICAP, προώθησε για πρώτη φορά στην Ελλάδα την έννοια της αντικειμενικής πιστοληπτικής αξιολόγησης, της συστηματικής επιχειρηματικής πληροφόρησης και της επιστημονικής μέτρησης του
πιστωτικού κινδύνου. Η σκέψη του συνδέει άμεσα την ανάπτυξη με τη γνώση, τη διαφάνεια, την αξιοπιστία και την τεχνοκρατική επάρκεια. Και ταυτόχρονα φωτίζει τις διαχρονικές παθογένειες της ελληνικής οικονομίας:
την πολυνομία, τον κρατισμό, την έλλειψη αξιοκρατίας, τη στρεβλή χρηματοδότηση και την αδυναμία δημιουργίας σταθερών θεσμών.
Ουσιαστικά, το έργο και η φιλοσοφία του κου Μανιατάκη αποτελούν μια έμμεση αλλά σαφή υπενθύμιση ότι χωρίς θεσμική σοβαρότητα, αντικειμενική αξιολόγηση και κουλτούρα ευθύνης, καμία οικονομία δεν μπορεί να γίνει πραγματικά ανταγωνιστική και ανθεκτική στον διεθνή ανταγωνισμό.
Σε μια εποχή όπου η οικονομική πληροφόρηση ήταν περιορισμένη, οι λογιστικές πρακτικές ατελείς, και η αξιολόγηση επιχειρήσεων πολλές φορές αποσπασματική ή υποκειμενική…
η ανάπτυξη μηχανισμών οργανωμένης πιστοληπτικής αξιολόγησης αποτέλεσε ουσιαστικά θεσμική καινοτομία.
Με άλλα λόγια, συνέβαλε στη μετάβαση:
από την οικονομία της διαίσθησης…
στην οικονομία της τεκμηρίωσης.
_____
Και αυτό δεν ήταν απλώς τεχνικό ζήτημα.
Ήταν βαθιά αναπτυξιακό.
Γιατί όταν μια οικονομία αποκτά καλύτερους μηχανισμούς αξιολόγησης:
- μειώνει την αβεβαιότητα,
- ενισχύει τη διαφάνεια,
- βελτιώνει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση,
- και αυξάνει την εμπιστοσύνη επενδυτών και αγορών.
_____
Η εξέλιξη αυτή συνέπεσε και με τις μεγάλες διεθνείς μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών.
Την παγκοσμιοποίηση των αγορών.
Την απελευθέρωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Την κατάργηση πολλών παραδοσιακών περιορισμών.
Την ανάπτυξη σύνθετων χρηματοοικονομικών προϊόντων.
Την εμφάνιση νέων μορφών χρηματοοικονομικού κινδύνου.
_____
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η μέτρηση του κινδύνου έγινε κεντρικός πυλώνας οικονομικής σταθερότητας.
Και η Ελλάδα έπρεπε σταδιακά να προσαρμοστεί.
Μέσα από την εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Μέσα από τους κανόνες της Βασιλείας.
Μέσα από την εισαγωγή εποπτικών και κανονιστικών μηχανισμών.
Μέσα από τη δημιουργία κουλτούρας διαχείρισης κινδύνου.
_____
Η πορεία αυτή δεν ήταν εύκολη.
Και ασφαλώς δεν ολοκληρώθηκε από τη μία ημέρα στην άλλη.
Όμως αποτέλεσε μέρος της βαθύτερης προσπάθειας θεσμικής ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης της χώρας.
_____
Και εδώ υπάρχει και μια ευρύτερη γεωοικονομική διάσταση.
Η Ανατολική Μεσόγειος σήμερα είναι ένας χώρος υψηλής στρατηγικής σημασίας.
Ένας χώρος ενεργειακών διαδρομών.
Ανταγωνισμών.
Μεταβαλλόμενων συμμαχιών.
Και αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
_____
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η οικονομική αξιοπιστία δεν είναι απλώς οικονομικός δείκτης.
Είναι στοιχείο εθνικής και περιφερειακής ανθεκτικότητας.
Γιατί η δυνατότητα μιας οικονομίας να προσελκύει επενδύσεις, να χρηματοδοτεί επιχειρήσεις, να χρηματοδοτεί υποδομές για την ενεργειακή και εθνική μας ασφάλεια, και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τον κίνδυνο…
συνδέεται άμεσα με τη συνολική στρατηγική της σταθερότητα.
_____
Γι’ αυτό και η θεσμική ποιότητα αποκτά σήμερα γεωπολιτική σημασία.
Οι ισχυροί θεσμοί, η αξιοπιστία των μηχανισμών αξιολόγησης, η ποιότητα της διακυβέρνησης και η διαφάνεια…, το κράτος δικαίου, δεν είναι μόνο οικονομικές παράμετροι.
Είναι και παράγοντες γεωοικονομικής ισχύος.
_____
Αν λοιπόν επιχειρούσαμε να συνοψίσουμε το βαθύτερο μήνυμα αυτών των πέντε κεφαλαίων…
θα λέγαμε ότι περιγράφουν τη σταδιακή μετάβαση της Ελλάδας:
Από μια οικονομία σχέσεων…
σε μια οικονομία θεσμών.
Από μια οικονομία αβεβαιότητας…
σε μια οικονομία αξιολόγησης.
Από μια οικονομία διαμεσολάβησης…
σε μια οικονομία εμπιστοσύνης.
_____
Και ίσως αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη πρόκληση που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει η χώρα μέχρι σήμερα.
Η οικοδόμηση θεσμών που λειτουργούν με συνέχεια, συνέπεια, αξιοκρατία, διαφάνεια και αξιοπιστία.
Όχι συγκυριακά.
Αλλά διαχρονικά.
_____
Κυρίες και κύριοι, τελειώνοντας,
Ο πιστωτικός κίνδυνος μπορεί να μοιάζει με τεχνικό χρηματοοικονομικό όρο.
Στην πραγματικότητα όμως…
είναι ένας καθρέφτης της θεσμικής ωριμότητας μιας χώρας.
_____
Και η εμπειρία της Ελλάδας μάς υπενθυμίζει ότι η πραγματική ανάπτυξη δεν οικοδομείται μόνο με κεφάλαια.
Οικοδομείται με εμπιστοσύνη.
Με θεσμούς.
Με αξιοκρατία.
Και με την ικανότητα μιας κοινωνίας να μετατρέπει την πληροφορία σε αξιοπιστία και την αξιοπιστία σε ανάπτυξη.
_____
Σας ευχαριστώ πολύ και καλοτάξιδο. //
